پتوس یکی از مقاومترین و پرطرفدارترین گیاهان آپارتمانی است که با برگهای قلبی و روندهاش جلوهای منحصر به فرد به دکوراسیون داخلی میبخشد. در این مطلب، با شرایط نگهداری، میزان نور مناسب، نحوه آبیاری، نوع خاک، روشهای تکثیر و راهکارهای رفع مشکلات رایج این گیاه آشنا خواهید شد.
گیاه پتوس (Epipremnum aureum) که به نامهای پوتوس، برگ قاشقی و عشقه طلایی نیز معروف است، یکی از محبوبترین و مقاومترین گیاهان آپارتمانی در دنیا به حساب میآید. این گیاه زیبا با برگهای قلبی شکل و رونده، جلوه خاصی به فضای خانه یا محل کار میبخشد و به دلیل سازگاری بالایش با شرایط محیطی مختلف، گزینه بسیار مناسبی برای افراد تازهکار و حرفهای در نگهداری گیاهان به شمار میرود.
در این مقاله، به طور کامل به بررسی نحوه نگهداری، شرایط رشد، روشهای تکثیر (قلمهزنی) و رفع مشکلات معمول گیاه پتوس پرداختهایم. اگر به دنبال گیاهی مقاوم و کمدردسر برای آپارتمان خود هستید، پتوس بهترین انتخاب خواهد بود.
آشنایی با انواع مختلف پتوس
پتوس دو نوع اصلی دارد: پتوس برگ سبز معمولی و پتوس برگ ابلق. از نظر نگهداری، هر دو نوع تقریباً مشابه هستند، اما در نیاز نوری تفاوتهای ظریفی دارند.
پتوس برگ سبز: این نوع کاملاً مقاوم به سایه است و در شرایط نوری کم نیز به رشد خود ادامه میدهد. برگهای آن یکدست سبز و براق هستند.
پتوس برگ ابلق: برگهای این نوع دارای لکهها و رگههای سفید یا کرم رنگ هستند. پتوس ابلق برای حفظ رنگهای زیبا به نور بیشتری نسبت به نوع سبز نیاز دارد. اگر نور کافی دریافت نکند، برگهای جدید آن به تدریج سبز میشوند و زیبایی خود را از دست میدهند.
علاوه بر این دو نوع اصلی، انواع متنوعی مانند پتوس مهتابی، پتوس نقرهای و پتوس شاهکار نیز وجود دارند که به شدت بین علاقهمندان به گیاهان محبوبیت دارند.
شرایط ایدهآل برای نگهداری پتوس
برای داشتن پتوسی سرحال، پرپشت و با طراوت، باید شرایط محیطی مناسبی را برای آن فراهم کنید. در ادامه، هر یک از این شرایط را به طور دقیق بررسی میکنیم.
نور مورد نیاز
پتوس گیاهی است که نسبت به نور مستقیم خورشید حساس است و در صورت برخورد مستقیم نور خورشید، دچار آفتابسوختگی میشود. علائم این آفتابسوختگی به صورت نقاط تاولمانند و سوختگی روی برگها ظاهر میشود. بهترین مکان برای نگهداری پتوس، پشت پنجرههای جنوبی یا شرقی است که نور فیلتر شده یا از پشت پرده دریافت شود. البته این گیاه به سایه مقاوم است و در نور کم نیز زنده میماند، اما رشد آن کندتر خواهد شد.
نکته مهم: اگر نور محیط خیلی کم باشد، پتوس ابلق رنگ خود را از دست میدهد. برای رفع این مشکل، گیاه را به تدریج به محیطی با نور بیشتر منتقل کنید تا به شرایط جدید عادت کند.
آبیاری مناسب
آبیاری پتوس باید به گونهای انجام شود که بین دو نوبت آبیاری، سطح خاک کاملاً خشک شود تا از پوسیدگی ریشهها جلوگیری شود. فاصله بین آبیاریها به عواملی مانند دمای محیط، رطوبت، اندازه گلدان و فصل سال بستگی دارد.
تابستان: هر ۴ تا ۵ روز یک بار به اندازه کافی آبیاری کنید.
زمستان: به دلیل کاهش رشد و تبخیر کمتر، هر ۷ تا ۸ روز یک بار آبیاری انجام دهید.
قبل از آبیاری حتماً با انگشت رطوبت خاک را بررسی کنید؛ اگر دو سانتیمتر از سطح خاک خشک بود، زمان آبیاری فرارسیده است. پتوس به رطوبت کم محیط مقاوم است، اما در صورت تمایل میتوانید با غبارپاشی برگها، رطوبت مورد نیاز را تأمین کنید. در محیطهای مرطوب، برگهای پتوس بزرگتر و پهنتر خواهند شد.
دمای مناسب
دمای ایدهآل برای رشد پتوس حدود ۲۲ درجه سانتیگراد است. این گیاه دمای بین ۱۸ تا ۳۰ درجه را تحمل میکند ولی باید از نوسانات شدید دما و جریان هوای سرد مانند باد کولر محافظت شود.
اگر دما زیر ۱۵ درجه کاهش یابد، رشد گیاه متوقف شده و برگها ممکن است چروکیده یا قهوهای شوند. در این مواقع بهتر است گیاه را به گوشهای گرمتر از خانه منتقل کنید.
خاک و بستر کاشت
پتوس به خاکی سبک با زهکشی عالی نیاز دارد. ترکیب مناسب برای کاشت این گیاه میتواند شامل خاک باغچه، ماسه و خاک برگ باشد. این ترکیب اجازه میدهد آب اضافی به سرعت از گلدان خارج شود و ریشهها در معرض آب زیاد قرار نگیرند. برای بهبود تهویه خاک میتوانید از پرلیت نیز استفاده کنید.
کوددهی
برای رشد بهتر و داشتن برگهای بزرگ و شاداب، پتوس نیاز به مواد مغذی دارد. در فصل رشد (از فروردین تا آبان) هر دو هفته یک بار از کود مایع استفاده کنید. میتوانید ۳ گرم کود محلول در آب را در یک لیتر آب حل کرده و به جای آبیاری به گیاه بدهید. در پاییز و زمستان کوددهی را متوقف کنید تا گیاه دوره استراحت خود را طی کند.
روشهای تکثیر پتوس (قلمهزنی)
یکی از دلایل محبوبیت پتوس، آسان بودن تکثیر آن است. با کمی دقت میتوانید به راحتی گیاه جدیدی از پتوس خود به دست آورید. بهترین زمان برای قلمهزنی فصل بهار است، اما در محیط آپارتمان میتوانید در هر زمان از سال این کار را انجام دهید.
مرحله اول: انتخاب قلمه مناسب
برای قلمهزنی، یک ساقه سالم و قوی انتخاب کنید که حداقل یک گره (محل اتصال برگ به ساقه) داشته باشد. بهترین قلمه، قلمه انتهایی به طول ۸ تا ۱۰ سانتیمتر است. با یک چاقوی تیز و استریل، قلمه را از زیر گره قطع کنید.
مرحله دوم: ریشهدار کردن قلمه
دو روش اصلی برای ریشهدار کردن قلمه پتوس وجود دارد:
قلمه در آب: قلمه را در لیوانی پر از آب قرار دهید به طوری که گره زیر آب باشد. ظرف را در مکانی پرنور اما بدون نور مستقیم خورشید بگذارید. پس از چند هفته، ریشههای سفید رنگی از گره شروع به رشد میکنند. زمانی که ریشهها به طول ۲ تا ۳ سانتیمتر رسیدند، قلمه را به گلدان منتقل کنید.
قلمه در خاک: انتهای قلمه را به پودر هورمون ریشهزایی آغشته کنید (اختیاری) و در گلدانی با قطر دهانه ۹ سانتیمتر که از کمپوست بذر و قلمه یا خاک سبک پر شده است، بکارید. برای داشتن پتوس پرپشت، میتوانید ۳ تا ۵ قلمه را در یک گلدان بکارید. خاک را مرطوب نگه دارید و روی گلدان را با کیسه پلاستیکی شفاف بپوشانید تا رطوبت حفظ شود.
گلدان را در دمای حدود ۲۰ درجه سانتیگراد و نور مناسب نگهداری کنید. ریشهدار شدن معمولاً حدود یک ماه یا بیشتر طول میکشد.
مرحله سوم: انتقال و مراقبت اولیه
پس از ریشهدار شدن قلمهها، آنها را به گلدان اصلی با خاک مناسب منتقل کنید. بهتر است قلمهها را از ابتدا در گلدان نهایی بکارید تا ریشهها دچار شوک نشوند. پس از کاشت، گیاه را با کود مایع تغذیه کنید و در مکانی روشن قرار دهید. گیاهانی که در بهار تکثیر شدهاند، معمولاً انبوهتر و شکیلتر از گیاهانی هستند که در فصلهای دیگر قلمه زده شدهاند.
آموزش هرس و قیمگذاری پتوس
پتوس گیاهی رونده است و برای داشتن ظاهری مرتب و زیبا به قیم نیاز دارد. ساقههای رونده پتوس را میتوانید دور قیم بپیچید یا به میله چوبی ببندید.
یکی از بهترین روشها برای تربیت پتوس، استفاده از قیم خزهای است. برای ساخت این نوع قیم، لولهای را داخل گلدان قرار دهید و اطراف آن را با خزه بپوشانید و با نخ محکم کنید. ساقه اصلی پتوس را به خزه ببندید. هنگام آبیاری، آب را روی خزه نیز بریزید. ساقه در محل تماس با خزه ریشه تولید میکند که به استحکام و رشد بهتر گیاه کمک میکند.
برای حفظ تراکم گیاه، ساقههایی که بیش از حد بلند شدهاند را هرس کنید. ساقههای هرس شده را دور نیندازید؛ از آنها برای قلمهزنی استفاده کنید!
تعویض گلدان پتوس
پتوس برای داشتن فضای کافی جهت رشد ریشهها نیاز به تعویض گلدان دارد. زمانی که ریشهها از منفذ زهکشی گلدان بیرون زده یا روی سطح خاک دیده شوند، زمان تعویض گلدان فرا رسیده است.
برای تعویض، گلدانی یک سایز بزرگتر از گلدان قبلی انتخاب کنید و مراحل زیر را دنبال نمایید:
گیاه را کاملاً آبیاری کنید تا خاک مرطوب شود.
گیاه را به آرامی وارونه کنید و با ضربه زدن به ته گلدان، گیاه همراه ریشه و خاک خارج شود.
مقداری از خاک قدیمی و ریشههای ضعیف را جدا کنید.
در گلدان جدید کمی خاک تازه بریزید و گیاه را در مرکز قرار دهید.
اطراف ریشه را با خاک پر کرده و کمی فشار دهید تا گیاه ثابت شود.
گیاه را آبیاری کنید و به محل مناسبی منتقل نمایید.
بهترین زمان تعویض گلدان، بهار یا اوایل تابستان است.
مشکلات رایج پتوس و راهکارهای آن
اگرچه پتوس گیاهی مقاوم است، اما در صورت عدم رعایت شرایط محیطی ممکن است به مشکلاتی دچار شود. در ادامه به برخی از رایجترین مشکلات و راهحلهای آنها اشاره میکنیم:
ریزش برگها و خمیدگی ساقهها
اگر برگهای پتوس میریزند و ساقهها خم شدهاند، احتمالاً گیاه دچار کمبود آب یا خشکی هوا شده است. گیاه را به طور کامل آبیاری کنید و به مکانی خنکتر و با رطوبت بالاتر منتقل نمایید.
فاصله زیاد بین برگها و ساقههای کشیده
این مشکل معمولاً ناشی از نور کم و کمبود مواد غذایی است. گیاه را به محیطی با نور بیشتر منتقل کرده و کوددهی منظم را فراموش نکنید.
لکههای قهوهای و سیاه روی برگها
وجود لکههای قهوهای و سیاه روی برگها معمولاً نشاندهنده آسیب ناشی از نور مستقیم خورشید است. گیاه را به مکان سایهتری منتقل کنید و برگهای آسیب دیده را جدا نمایید.
لکههای برجسته روی سطح زیرین برگها
این لکهها معمولاً نشانه آلودگی به شپشک سپردار هستند. برای درمان، هفتهای یک بار از سم حشرهکش نفوذی استفاده کرده و گیاه را سمپاشی کنید تا علائم برطرف شود.
توقف رشد و عدم ظهور برگ جدید
اگر رشد پتوس متوقف شده، احتمالاً دمای محیط بیش از حد پایین است. گیاه را به مکان گرمتری منتقل کنید. هوای سرد همچنین باعث چروکیده و قهوهای شدن برگها میشود.
زرد شدن برگهای پایینی و ریزش آنها
زردی و ریزش برگهای پایینی معمولاً به دلیل آبیاری بیش از حد و خیس ماندن خاک (خاک باتلاقی) یا آبیاری با آب سرد ایجاد میشود. اجازه دهید خاک بین دو آبیاری خشک شود و از آب ولرم برای آبیاری استفاده کنید.
نکات مهم در نگهداری پتوس
پتوس به دلیل داشتن کلسیم اگزالات برای انسان و حیوانات خانگی مانند سگ و گربه سمی است. در صورت بلعیده شدن، باعث تحریک دستگاه گوارش و استفراغ میشود. این گیاه کشنده نیست اما میتواند بسیار ناخوشایند باشد.
گیاه را از دسترس کودکان و حیوانات خانگی دور نگه دارید.
اگر برگهای پتوس گرد و خاک گرفتهاند، آنها را با دستمال مرطوب پاک کنید تا گیاه بهتر بتواند فتوسنتز کند.
برای رشد متقارن، هر چند هفته یک بار گلدان را بچرخانید تا همه قسمتهای گیاه نور کافی دریافت کنند.
از قرار دادن پتوس در معرض بادهای سرد، بخاریها و سیستمهای تهویه مطبوع خودداری کنید.