عبارت «قطع ناگهانی نکردن» به این معنا نیست که همه داروها حتما باید به تدریج کم شوند. برخی داروها را می‌توان پس از مدت کوتاهی به آسانی قطع کرد، اما برخی دیگر نیازمند کاهش تدریجی هستند. همچنین در مواردی قطع فوری یک دارو به دلیل بروز عوارض جدی کاملاً ضروری است.
برخی داروها را نمی‌توان مانند داروهای معمولی و بدون برنامه ناگهانی قطع کرد. در بعضی مواقع، قطع ناگهانی باعث بازگشت بیماری زمینه‌ای می‌شود و در مواردی دیگر ممکن است علائم ترک، تغییرات شدید فشار خون، تشنج یا عوارض خطرناک دیگری را به دنبال داشته باشد.
البته این نکته درباره همه داروها صدق نمی‌کند و عواملی چون مدت زمان مصرف، دوز دارو، نوع دارو و شرایط فرد اهمیت زیادی دارد. بنابراین پیش از قطع یا کاهش دوز داروهای زیر، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
داروهای قلب و فشار خون
برخی داروهای قلبی و فشار خون، به خصوص بتابلوکرها، نباید بدون نظر پزشک به شکل ناگهانی قطع شوند. قطع فوری بعضی از این داروها می‌تواند منجر به افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون و تشدید علائم قلبی شود که در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر بسیار خطرناک است.
داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت
داروهایی مانند وارفارین و برخی انواع ضد انعقاد یا ضد پلاکت برای جلوگیری از تشکیل لخته خون تجویز می‌شوند. قطع خودسرانه این داروها علائم ترک ایجاد نمی‌کند، اما محافظت در برابر لخته‌ها از بین می‌رود و بسته به علت مصرف دارو، خطر سکته مغزی، آمبولی و سایر عوارض افزایش می‌یابد.
از این رو، قطع این داروها باید بر اساس علت درمان و نظر پزشک انجام شود.
بنزودیازپین‌ها
داروهایی مانند دیازپام، آلپرازولام، لورازپام و کلونازپام در صورت مصرف مداوم می‌توانند وابستگی جسمی ایجاد کنند. قطع ناگهانی یا کاهش سریع دوز این داروها ممکن است علائمی مانند اضطراب، بی‌خوابی، لرزش و حتی تشنج به همراه داشته باشد. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز بر کاهش تدریجی و مطابق شرایط هر فرد تاکید کرده است.
سرعت کاهش دوز برای همه یکسان نیست و نباید یک برنامه ثابت به همه افراد تحمیل شود.
داروهای ضد افسردگی
قطع ناگهانی برخی از داروهای ضد افسردگی می‌تواند باعث بروز علائم قطع مانند سرگیجه، تهوع، تعریق، اختلال خواب، اضطراب، تحریک‌پذیری، سردرد و احساسات غیرطبیعی در بدن شود. همچنین ممکن است بیماری زمینه‌ای دوباره تشدید شود.
به همین دلیل، کاهش دوز این داروها معمولاً به صورت تدریجی و به برنامه‌ای وابسته به نوع دارو، میزان مصرف و شرایط فرد انجام می‌گیرد.
کورتیکواستروئیدها
داروهایی مثل پردنیزولون و پردنیزون، به‌ویژه زمانی که با دوز بالا یا برای مدت طولانی مصرف شده باشند، ممکن است فعالیت طبیعی غدد فوق کلیوی را سرکوب کنند. بنابراین، قطع ناگهانی پس از مصرف طولانی‌مدت می‌تواند مشکلاتی به وجود آورد.
در این شرایط، پزشک معمولاً دوز دارو را به تدریج کاهش می‌دهد تا بدن فرصت بازیابی تولید طبیعی کورتیزول را داشته باشد. البته دوره‌های کوتاه و دوزهای پایین همیشه نیازمند کاهش تدریجی نیست و تصمیم‌گیری به شرایط فرد بستگی دارد.
داروهای ضد درد مخدر
مصرف مداوم داروهای مخدر مثل مورفین، کدئین و برخی داروهای مشابه می‌تواند وابستگی جسمی ایجاد کند. قطع ناگهانی در فرد وابسته ممکن است باعث علائم ترک شامل بی‌قراری، تعریق، دردهای عضلانی، تهوع، اسهال و اضطراب شود.
کاهش دوز باید به صورت تدریجی و متناسب با شرایط فرد انجام شود. قطع ناگهانی یا کاهش سریع در افراد وابسته می‌تواند منجر به علائم شدید و تشدید درد گردد.
برخی قطره‌های چشمی برای گلوکوم
قطره‌های تجویزی برای درمان گلوکوم یا آب سیاه با کاهش فشار داخل چشم به حفظ سلامت عصب بینایی کمک می‌کنند. قطع خودسرانه این قطره‌ها ممکن است کنترل فشار چشم را مختل کرده و به مرور زمان خطر آسیب بیشتر به عصب بینایی را افزایش دهد.
تمام قطره‌های چشمی یکسان نیستند و نوع دارو اهمیت دارد؛ به همین دلیل درمان گلوکوم نباید بدون هماهنگی با چشم‌پزشک متوقف شود.
داروهای ضد تشنج
افرادی که برای کنترل صرع یا پیشگیری از تشنج داروهای ضد تشنج مصرف می‌کنند، نباید بدون نظر پزشک دارو را قطع کنند. قطع ناگهانی بعضی از این داروها احتمال بازگشت یا افزایش تشنج را بالا می‌برد.
حتی اگر فرد برای مدتی تشنج نداشته باشد، تصمیم درباره قطع دارو باید توسط پزشک و بر اساس نوع بیماری، مدت کنترل تشنج و داروی مصرفی گرفته شود.
داروهای تیروئید
این گروه دارویی نیازمند بررسی جداگانه است. در کم‌کاری تیروئید، قطع لووتیروکسین معمولاً باعث بروز علائم ترک نمی‌شود، اما با گذشت زمان، کم‌کاری تیروئید کنترل نشده و علائم بیماری ممکن است بازگردد.
برخلاف آن، داروهای مورد استفاده برای پرکاری تیروئید نباید خودسرانه قطع شوند، زیرا ممکن است بیماری دوباره فعال شود و در موارد شدید، پرکاری کنترل‌نشده تیروئید به عوارض جدی منجر گردد.
یک نکته مهم درباره قطع دارو
عبارت «قطع ناگهانی نکردن» به معنای الزام به کاهش تدریجی برای همه داروها نیست. بعضی داروها را می‌توان پس از مدتی کوتاه به سادگی قطع کرد، ولی برخی دیگر احتیاج به کاهش تدریجی دارند. همچنین در برخی شرایط، قطع فوری دارو به دلیل عوارض جدی لازم است.
بنابراین اگر قصد قطع داروی تجویزی خود را دارید، حتماً نام دارو، دوز و مدت مصرف را با پزشک یا داروساز مطرح کنید و بدون دریافت برنامه مناسب، دوز را تغییر ندهید.
اگر پس از قطع یا کاهش دوز دارو علائم شدیدی مانند تشنج، اختلال هوشیاری، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا هر وضعیت غیرطبیعی و حاد دیگری بروز کرد، فوراً باید تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرید.