در واپسین روز مهلت ارسال آثار به آکادمی اسکار، کمیته انتخاب فیلم سینمای ایران برای دومین بار تصمیم گرفت فیلمی از بابک خواجه‌پاشا را به عنوان نماینده رسمی کشور معرفی کند.
به گزارش ایسنا، فیلم «سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا به عنوان جدیدترین نماینده سینمای ایران در مسیر رقابت اسکار اعلام شده است، در حالی که مهرداد اسکویی نیز مستند «روباه و ماه صورتی» را به عنوان دیگر اثری از ایران در رالی اسکار شرکت داده است.
حضور این دو فیلم در کنار هم برای سینمای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که سال گذشته روند انتخاب نماینده ایران در کمیته فارابی با حواشی همراه بود و پس از آن تغییراتی در قوانین آکادمی اسکار رخ داد که به باور برخی سینماگران، امکان حضور بیش از یک نماینده برای سینمای ایران را فراهم ساخت.
در این رابطه، محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت رئیسه خانه سینما، در گفت‌وگویی با ایسنا بیان کرد: «آکادمی اسکار در سال گذشته مقررات مربوط به انتخاب فیلم خارجی‌زبان را تغییر داد که به نظر من عمدتاً ناشی از سوءتفاهم‌هایی بود که خودمان، به ویژه بنیاد فارابی، ایجاد کرده بودیم.
خوب است بررسی شود که دقیقاً کدام بخش از این تغییرات بر مرجع انتخاب فیلم تأثیر گذاشته است. کجای دنیا چنین مسئله‌ای به جز ایران وجود دارد که اصرار بر نقش اول دولت باشد؟ این موضوع به نظرم به ضرر همه تمام شده است.»
اکنون پس از آنکه خانه سینما رسماً در کمیته انتخاب فیلم برای اسکار نقشی نداشت، فیلم «سرزمین فرشته‌ها» پس از موفقیت در جشنواره فیلم فجر و آغاز حضور بین‌المللی خود، به مسابقات اسکار راه یافته است. این فیلم در جشنواره فیلم مسلمانان کازان و جشنواره سلیمانیه عراق نیز به نمایش درآمده است.
«سرزمین فرشته‌ها» که درباره کودکان و تأثیرات جنگ در غزه ساخته شده، فصل تازه‌ای از حضور نزدیک به پنج دهه سینمای ایران در مهم‌ترین رویداد سینمایی جهان را رقم زده است.
این فیلم در مسیری حرکت می‌کند که پیش از آن ۳۱ فیلم دیگر از سینمای ایران طی کرده‌اند؛ مسیری که از «دایره مینا» ساخته داریوش مهرجویی در سال ۱۹۷۷ آغاز شد و در طول نزدیک به نیم قرن، آثار کارگردانانی همچون عباس کیارستمی، مجید مجیدی، جعفر پناهی، محسن مخملباف، بهمن قبادی، رضا میرکریمی و اصغر فرهادی را به عنوان نمایندگان ایران در اسکار معرفی کرده است.
آغاز یک مسیر طولانی با «دایره مینا»
اولین حضور رسمی ایران در رقابت اسکار به سال ۱۹۷۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که فیلم «دایره مینا» به کارگردانی داریوش مهرجویی توسط وزارت فرهنگ و هنر وقت به آکادمی اسکار معرفی شد.
یک سال پس از آن، فیلم «باد صبا» ساخته آلبر لاموریس به عنوان نماینده ایران به اسکار فرستاده شد؛ اما پس از آن، سینمای ایران به مدت نزدیک به ۱۷ سال نماینده‌ای در این رقابت نداشت.
این وقفه در سال ۱۹۹۴ با معرفی فیلم «زیر درختان زیتون» به کارگردانی عباس کیارستمی پایان یافت. پس از آن، فیلم‌های «بادکنک سفید» جعفر پناهی در سال ۱۹۹۵ و «گبه» محسن مخملباف در سال ۱۹۹۷ به عنوان نمایندگان ایران انتخاب شدند.
«بچه‌های آسمان»؛ نخستین نامزدی تاریخی
نقطه عطف مهمی در حضور ایران در اسکار در سال ۱۹۹۸ رقم خورد؛ زمانی که فیلم «بچه‌های آسمان» به کارگردانی مجید مجیدی توانست به جمع نامزدهای نهایی شاخه بهترین فیلم خارجی‌زبان راه پیدا کند.
این فیلم نخستین اثر ایرانی بود که در این بخش به جمع نامزدهای نهایی راه یافت و دریچه تازه‌ای را برای سینمای ایران در اسکار گشود.
مجیدی در سال بعد نیز با فیلم «رنگ خدا» نماینده ایران بود و در سال‌های بعد، فیلم‌های «زمانی برای مستی اسب‌ها» ساخته بهمن قبادی، «باران» مجید مجیدی، «من ترانه ۱۵ سال دارم» رسول صدرعاملی، «نفس عمیق» پرویز شهبازی، «لاک‌پشت‌ها پرواز می‌کنند» بهمن قبادی، «خیلی دور خیلی نزدیک» رضا میرکریمی، «کافه ترانزیت» کامبوزیا پرتوی، «میم مثل مادر» رسول ملاقلی‌پور، «آواز گنجشک‌ها» مجید مجیدی، «درباره الی» اصغر فرهادی و «بدرود بغداد» مهدی نادری به عنوان نمایندگان ایران معرفی شدند.
«جدایی» و نخستین اسکار سینمای ایران
در نهایت، در سال ۲۰۱۲ بزرگ‌ترین موفقیت سینمای ایران در اسکار تا آن زمان رقم خورد.
فیلم «جدایی نادر از سیمین» ساخته اصغر فرهادی پس از راهیابی به جمع نامزدهای نهایی، جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان را دریافت کرد و نخستین جایزه اسکار تاریخ سینمای ایران را به ارمغان آورد.
فرهادی در همان دوره در شاخه بهترین فیلمنامه اصلی نیز نامزد بود؛ موفقیتی چشمگیر برای یک فیلم غیرانگلیسی‌زبان. با این حال، جایزه این بخش به فیلم «نیمه‌شب در پاریس» ساخته وودی آلن رسید.
«جدایی نادر از سیمین» علاوه بر کسب اسکار، جایگاه فرهادی را در سینمای بین‌المللی تثبیت کرد و پس از آن فیلم‌های متعدد او چندین بار به عنوان نماینده ایران به اسکار راه یافتند.
دومین اسکار با «فروشنده»
در سال‌های ۲۰۱۴، ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ به ترتیب «گذشته» ساخته اصغر فرهادی، «امروز» رضا میرکریمی و «محمد رسول‌الله» مجید مجیدی به عنوان نمایندگان ایران معرفی شدند.
در سال ۲۰۱۷، فیلم «فروشنده» ساخته اصغر فرهادی بار دیگر ایران را به جمع نامزدهای نهایی اسکار رساند و دومین جایزه اسکار سینمای ایران را به دست آورد.
بدین ترتیب، فرهادی دو بار موفق شده است جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان ــ که بعداً به «بهترین فیلم بین‌المللی» تغییر نام داد ــ را برای ایران کسب کند.
از «نفس» تا «قهرمان»
پس از «فروشنده» فیلم «نفس» به کارگردانی نرگس آبیار در سال ۲۰۱۸ نماینده ایران بود و در سال بعد، «بدون تاریخ، بدون امضاء» ساخته وحید جلیلوند به آکادمی معرفی شد.
در سال ۲۰۲۰، برای نخستین بار یک مستند به عنوان نماینده ایران انتخاب شد؛ فیلم «در جستجوی فریده» ساخته آزاده موسوی و کوروش عطایی.
«خورشید» ساخته مجید مجیدی نیز نماینده ایران در اسکار ۲۰۲۱ بود و به جمع ۱۵ فیلم اولیه شاخه بهترین فیلم بین‌المللی راه یافت.
سال بعد، «قهرمان» ساخته اصغر فرهادی نیز در این فهرست ۱۵ فیلم اولیه قرار گرفت، ولی در نهایت نامزد نهایی نشد.
پس از آن، «جنگ جهانی سوم» ساخته هومن سیدی، «نگهبان شب» رضا میرکریمی و «در آغوش درخت» بابک خواجه‌پاشا نمایندگان بعدی ایران بودند.
در دوره ۲۰۲۶، فیلم «علت مرگ: نامعلوم» ساخته علی زرنگار به عنوان نماینده ایران معرفی شد که موفق به ورود به فهرست اولیه نشد.
مجیدی رکورددار، فرهادی دارنده دو اسکار
در میان کارگردانان ایرانی، مجید مجیدی با شش فیلم بیشترین تعداد نمایندگی ایران در اسکار را دارد. فیلم‌های «بچه‌های آسمان»، «رنگ خدا»، «باران»، «آواز گنجشک‌ها»، «محمد رسول‌الله» و «خورشید» از ساخته‌های او هستند که به عنوان نماینده ایران به اسکار معرفی شده‌اند.
پس از او، اصغر فرهادی با پنج نمایندگی در رتبه دوم است: «درباره الی»، «جدایی نادر از سیمین»، «گذشته»، «فروشنده» و «قهرمان».
با این حال، فرهادی از نظر تعداد جوایز اسکار جایگاهی ویژه دارد؛ او تنها فیلمساز ایرانی است که دو بار جایزه بهترین فیلم بین‌المللی را برای ایران کسب کرده است.
کارنامه ایران در اسکار
سینمای ایران در طول نزدیک به پنج دهه بیش از ۳۰ بار فیلمی را به عنوان نماینده رسمی کشور به رقابت اسکار فرستاده است. در این مسیر، چهار فیلم ایرانی موفق شده‌اند به جمع نامزدهای نهایی شاخه بهترین فیلم خارجی‌زبان/بین‌المللی راه یابند: «بچه‌های آسمان»، «جدایی نادر از سیمین»، «فروشنده» و «قهرمان»؛ هرچند «قهرمان» تنها به فهرست اولیه ۱۵ فیلم راه یافت و در جمع نامزدهای نهایی نبود.
دو فیلم «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» تنها آثاری هستند که از بین نمایندگان ایران موفق به دریافت جایزه اسکار شده‌اند.