6عصر ؛ نهال موسوی – در دنیای رسانهای امروز، ادعا کردن بسیار ساده و ارزان است، اما اثبات آن بسیار پرهزینه و دشوار. هر کسی میتواند با انتشار یک ویدئوی کوتاه، خبری را به بحث عمومی بکشد و فردی دیگر با ویدئویی متفاوت آن را رد کند. نمونهای تازه از این چرخه، درگیری میان بهمن بابازاده و بیژن مرتضوی است.
بابازاده در ویدئویی ادعا کرد که بیژن مرتضوی در ایران حضور دارد. این ادعا برخلاف بسیاری از شایعات فضای مجازی، ابهام چندانی ندارد و یا درست است یا غلط.
چند ساعت بعد، مرتضوی در صفحه اینستاگرام خود ویدئویی منتشر کرد و این ادعا را رد نمود و بابازاده را متهم به انتشار خبر نادرست کرد. از اینجا، موضوع از حد یک حدس ساده فراتر رفته و به تقابل واضحی تبدیل شد؛ دو روایت که نمیتوانند هر دو همزمان درست باشند.
بابازاده در توئیتی اعلام کرد که امشب ساعت ۲۱، اسناد مربوط به رفتوآمدهای مرتضوی به ایران در دو ماه گذشته را منتشر خواهد کرد. با این اعلام، عمداً بار اثبات را بر دوش خود گذاشت.
کسی که وعده ارائه «سند» میدهد، دیگر نمیتواند تنها به اعتبار نام و پیشینهاش اتکا کند و باید مدرکی ارائه دهد که خود گویای واقعیت باشد.
در چنین شرایطی، قضاوت زودهنگام منصفانه نیست. رد ادعای مرتضوی به تنهایی دلیلی بر صحت حرفش نیست، همانطور که اعلام بابازاده به تنهایی دلیل محکمی برای اثبات ادعایش نیست.
یکی میگوید «نه» و دیگری وعده «سند» میدهد؛ تا زمانی که آن سند منتشر نشود، هر دو صرفاً ادعا هستند. اما یک نکته از حالا واضح است:
این ماجرا پایانی مبهم نخواهد داشت. اگر اسناد منتشر شود و معتبر باشد، اعتبار انکار مرتضوی زیر سوال خواهد رفت. اگر منتشر نشود یا مدارک ناقص و ضعیف باشند، هزینه وعدههای بابازاده به گردن خودش خواهد بود. در هر دو حالت، یکی از دو طرف با پیامدهای جدی اعتباری مواجه خواهد شد.
اهمیت این پرونده فراتر از یک اختلاف میان دو فرد است. مخاطبان امروز در دریایی از ویدئو، توئیت و استوری غرق شدهاند و به تدریج عادت کردهاند هر خبر را با «خبر کذب» پاسخ دهند و هر تکذیبی را با «افشاگری» جواب بدهند.
راه خروج از این بحران اعتماد تنها یک چیز است: سند، اما سندی که قابل بررسی باشد، نه صرفاً کلیپهای برشخورده و تدوینشده. مخاطب باید بیاموزد که به همان اندازه که ادعا را سوال میکند، سند را نیز باید مورد پرسش قرار دهد: منشأ آن چیست، تا چه حد قابل راستیآزمایی است و آیا پرسش اصلی را پاسخ میدهد یا فقط حاشیهها را نشان میدهد.
پس فعلاً تنها کاری که میماند، انتظار کشیدن است. ساعت ۲۱ امشب زمان روشن شدن حقیقت خواهد بود؛ یا اسنادی منتشر میشود که ادعای بابازاده را مستحکم میکند، یا سکوت، طفره رفتن و مدارک ناکافی، که اعتبار سخن مرتضوی را تأیید میکند.
تا آن زمان، باید از هرگونه قضاوت شتابزده پرهیز کنیم و صبر کنیم تا ببینیم کدام یک از این دو روایت، با سند و مدرک پابرجا میماند و کدام فرو میریزد.