با فرارسیدن زمان اعلام برنده نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶، بار دیگر اسامی متعددی در فهرست احتمالات دیده می‌شوند؛ اما سازوکار محرمانه آکادمی سوئد نشان می‌دهد که پیش‌بینی برنده این جایزه، بیش از آن که دقیق باشد، بر پایه حدس و گمان و شواهد بیرونی شکل می‌گیرد.
به گزارش ایسنا، با نزدیک شدن به فصل نوبل ادبیات، چند نویسنده به عنوان مدعیان دریافت این جایزه مطرح شده‌اند. با وجود هیجان و تب‌وتاب سالانه برای پیش‌بینی برنده، معمولاً اعلام برنده با شگفتی‌هایی همراه است.
هاروکی موراکامی، مارگارت اتوود، آن کارسون، کان ژو، جرالد مورنان و دیگر نویسندگان، از جمله کسانی هستند که بار دیگر به عنوان کاندیداهای محتمل مطرح شده‌اند. منتقدان درباره نویسندگانی که از نظرها پنهان مانده‌اند صحبت می‌کنند و بازارهای شرط‌بندی نیز در این زمینه بسیار فعال شده‌اند.
اما این اسامی دقیقاً از کجا می‌آیند؟
برخلاف بسیاری از جوایز ادبی دیگر، آکادمی سوئد هیچ فهرست بلند یا کوتاهی از نامزدها منتشر نمی‌کند. بررسی و انتخاب نامزدها پشت درهای بسته انجام می‌شود و سوابق نامزدی برای چند دهه در دسترس عموم قرار نمی‌گیرد. بنابراین، اطلاعات دقیقی درباره عوامل مؤثر در انتخاب برنده در اختیار عموم نیست.
آنچه وصیت آلفرد نوبل بیان می‌کند
آلفرد نوبل در وصیت‌نامه خود تصریح کرده بود که جایزه ادبیات باید به نویسنده‌ای تعلق گیرد که «برجسته‌ترین اثر را در جهت ایده‌آل» خلق کرده باشد. هرچند معنای دقیق واژه «ایده‌آل» مبهم است، آکادمی سوئد ضمن تاکید بر کیفیت ادبی، به دستاوردهایی که به پیشرفت و تحول ادبیات کمک می‌کنند، نیز توجه دارد.
این موضوع فضای زیادی برای تفسیر باقی می‌گذارد و انتخاب‌های آکادمی گاهی با واکنش‌ها و پرسش‌هایی همراه می‌شود. برای مثال، انتخاب پیتر هاندکه، نویسنده اتریشی، در سال ۲۰۱۹ و همچنین انتخاب باب دیلن در سال ۲۰۱۶، از مواردی بودند که بحث‌های فراوانی را برانگیختند.
پیش‌بینی مدعیان نوبل
بسیاری بر این باورند که انتخاب سالانه نوبل ادبیات نوعی بازی است که می‌توان با دنبال کردن سرنخ‌های درست در آن برنده شد. تقریباً تمام نام‌هایی که در فهرست مدعیان احتمالی قرار می‌گیرند، ویژگی مشترکی دارند: آثارشان به‌طور گسترده در دسترس هستند، اغلب به زبان‌های مختلف ترجمه شده‌اند و طی سال‌های اخیر به شکل گسترده درباره آنها بحث شده است.
در مقابل، نویسندگانی که به زبان‌هایی می‌نویسند که مترجمان کمی دارند، معمولاً در این فهرست‌ها جایگاهی ندارند.
همچنین باید دانست که به صورت رسمی چیزی به نام «مدعی نوبل» وجود ندارد. این عنوان نتیجه ارزیابی‌های جمعی خوانندگان، نویسندگان و منتقدانی است که درباره شایستگی ادبی و میزان به‌رسمیت‌شناخته‌شدن یک نویسنده نظر دارند.
وقتی نویسنده‌ای وارد این حلقه خاص می‌شود، معمولاً سال‌ها در آن باقی می‌ماند و بارها به عنوان یکی از «مدعیان همیشگی» یاد می‌شود؛ البته تا زمانی که بالاخره یکی از آنها برنده شود.
شرط‌بندی روی برنده
با ورود موسسات شرط‌بندی و بازارهای پیش‌بینی به این حوزه، برای نام نویسندگان مختلف ضرایب عددی تعیین می‌شود تا پیش‌بینی ظاهری عینی‌تر به خود بگیرد. برای مثال، نویسنده‌ای که ضریب ۵ به یک دارد، در نگاه اول شانس بیشتری نسبت به شاعری با ضریب ۲۰ به یک دارد.
اما این اعداد نمایانگر نظر آکادمی سوئد نیستند. این ضرایب بر پایه عوامل بیرونی و تا حدی تصادفی شکل می‌گیرند؛ عواملی مانند شهرت نویسنده، بحث‌های رسانه‌ای، گمانه‌زنی‌های قبلی و تعداد افرادی که روی هر نام شرط‌بندی می‌کنند.
با این حال، اعلام برنده می‌تواند کاملاً غافلگیرکننده باشد. برای نمونه، هان کانگ در سال ۲۰۲۴ و عبدالرازق گورنه در سال ۲۰۲۱ را در نظر بگیرید. از سوی دیگر، وقتی لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجارستانی، در سال ۲۰۲۵ به دلیل «مجموعه آثاری جذاب» برنده نوبل شد، جزو نویسندگانی بود که بیشترین توجه را در بازارهای شرط‌بندی به خود جلب کرده بود.
البته، قرار گرفتن نام یک نویسنده در میان مدعیان نوبل موفقیت کوچکی نیست. این موضوع نشان می‌دهد که آثار آن نویسنده ارزش جدی دارند و احتمالاً ماندگار خواهند بود.
برنده شدن نوبل
نکته جالب این است که برنده شدن نوبل به تنهایی تضمینی برای ماندگاری شهرت یک نویسنده نیست. به عنوان مثال، می‌توان به سولی پرودوم (شاعر فرانسوی و نخستین برنده نوبل ادبیات در سال ۱۹۰۱)، رودولف اویکن (فیلسوف آلمانی که در سال ۱۹۰۸ این جایزه را گرفت) و پل هایزه (نویسنده آلمانی و برنده نوبل در سال ۱۹۱۰) اشاره کرد. امروزه نام هیچ‌کدام از این چهره‌ها حتی در میان علاقه‌مندان جدی ادبیات چندان شناخته‌شده نیست.
تیم پارکس بر این باور است که اساساً تلاش برای انتخاب «بهترین» نویسنده جهان امری نامعقول است؛ چرا که نمی‌توان ادبیات زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف را به صورت عینی رتبه‌بندی کرد.
او در مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۱ برای «نیویورک ریویو آو بوکس» نوشت، استدلال کرد که کمیته آکادمی سوئد تحت تاثیر پیشینه فرهنگی اعضای خود قرار دارد. اعضای آکادمی به ترجمه‌ها تکیه دارند؛ ترجمه‌هایی که ممکن است ظرایف زبانی را از دست بدهند. به گفته پارکس، آنها همچنین ممکن است اظهارنظرهای ژئوپلیتیکی را به جای شایستگی هنری در نظر بگیرند.
پیش‌بینی‌ها چه می‌گویند؟
در نهایت، پیش‌بینی‌ها بیش از آنکه اطلاعات قطعی درباره برنده احتمالی نوبل ارائه دهند، نمایانگر نوع نویسنده‌ای هستند که ما شایسته دریافت این جایزه می‌دانیم. همچنین نشان می‌دهند که به کدام سنت‌های ادبی توجه داریم و وقتی از «بزرگی ادبی» صحبت می‌کنیم، چه ارزش‌هایی برایمان اهمیت دارد.
وقتی نام برنده اعلام شود، ممکن است یکی از نویسندگانی باشد که سال‌ها نامشان تکرار شده است؛ یا شاید نویسنده‌ای باشد که اصلاً در هیچ‌یک از فهرست‌های پیش‌بینی نبوده است. در هر دو حالت، دوره جدیدی از گمانه‌زنی‌ها آغاز خواهد شد و فهرست‌هایی که جایگاه و اعتبار نویسندگان را ارزیابی می‌کنند، دوباره شکل خواهند گرفت.
منبع: Firstpost