شهبال شب‌پره؛ داستان مردی که در 86 سالگی به اوج محبوبیت رسید

6عصر: این روزها احتمالاً به ویدیوموزیک‌های گروه بلک کتس در دوران خوانندگی کامران و هومن برخورده باشید؛ گروهی که به همت شهبال شب‌پره در لس‌آنجلس شکل گرفت و بسیاری از چهره‌های مطرح موسیقی پاپ فارسی را معرفی کرد. به بهانه بحث‌های اخیر توییتر، نگاهی انداخته‌ایم به مسیر شهبال شب‌پره در طول سال‌ها و تأثیری که در شکل‌گیری و ادامه راه موسیقی پاپ ایرانی داشته است.

تهران، کوچینی و تولد بلک کتس

شهبال شب‌پره یکی از پایه‌های اصلی موسیقی پاپ ایران و چهره‌ای تأثیرگذار در این سبک به شمار می‌رود. او در سال ۱۳۱۹ در تهران متولد شد و با تاسیس گروه بلک کتس در دهه ۴۰، موج تازه‌ای در موسیقی ایران به وجود آورد. بلک کتس با تلفیق سبک‌های غربی و ایرانی، خیلی زود دل جوانان را به دست آورد. برای بسیاری از دهه شصتی‌ها، شهبال شب‌پره شاید فقط به عنوان درامر در ویدیوی‌های بلک کتس شناخته می‌شد، ولی کمتر کسی می‌دانست که او مغز متفکر و بنیان‌گذار این گروه بود. شهبال نه تنها درامر گروه بود، بلکه نقش کلیدی در هدایت و شکل‌دهی هنری بلک کتس ایفا می‌کرد. او با کشف استعدادهای نوظهور و جذب هنرمندان برجسته، این گروه را به یکی از محبوب‌ترین گروه‌های موسیقی ایران تبدیل کرد.

گروه بلک کتس به منزله سکویی برای بسیاری از هنرمندان بزرگ ایران عمل کرد. ابی با صدای منحصر به فرد و قدرتمندش، شهرام شب‌پره که بعدها به ستاره‌ای بزرگ تبدیل شد، فرهاد با آهنگ‌های ماندگارش و حسن شماعی‌زاده که آهنگساز و نوازنده‌ای بی‌نظیر بود، همگی از کنار شهبال به شهرت رسیدند. شهبال با حمایت و راهنمایی این هنرمندان، سهم بزرگی در موفقیت آن‌ها داشت.

کوچینی، جایی که بلک کتس بیشتر کنسرت‌های خود را برگزار می‌کرد، به نوعی پاتوق این گروه و بسیاری از علاقه‌مندان موسیقی در تهران دهه ۵۰ محسوب می‌شد. این مکان نه تنها محل اجراهای زنده و پرشور بلک کتس بود، بلکه محلی برای تبادل ایده‌ها و نوآوری‌های هنری نیز محسوب می‌شد. شهبال شب‌پره با مدیریت هنری و اجرایی گروه در کوچینی، فضایی ویژه و جذاب برای مخاطبان فراهم کرد که هنوز هم در ذهن‌ها باقی مانده است.

دو نکته جالب درباره شهبال شب‌پره

در اواخر دوران دفاع مقدس، ستاد تبلیغات جنگ ابتکاری به کار گرفت و هنرمندان موسیقی را به جبهه‌ها اعزام کرد. مهرداد کاظمی، خواننده اصلی ارکستر سمفونیک تهران، از جمله هنرمندانی بود که اجراهایش میان رزمندگان ضبط و بارها از صداوسیما پخش شد. در همین دوران، شهبال شب‌پره، مؤسس و چهره مرکزی گروه بلک کتس، به گفته خودش تا پایان دهه ۶۰ همچنان در رادیو و تلویزیون ایران به نوازندگی ادامه می‌داد. او حتی با گروه «باربد» در اجرای برخی آثار انقلابی همکاری داشت و بعداً به آمریکا مهاجرت کرد.

یک نکته کمتر شناخته شده درباره شهبال این است که در آلبوم «زمستان» شهرام ناظری با آهنگسازی محمدرضا درویشی، او نوازنده سازهای کوبه‌ای بوده است. در همین اثر، مجید انتظامی نیز نوازنده ابوا بود؛ ترکیبی که حضور چهره‌هایی از چند جریان مختلف موسیقی ایران را کنار هم به نمایش می‌گذارد.

ستایش کاربران از شهبال شب‌پره

کاربری به نام علی نوشته است: حالا که صحبت از شهبال شب‌پره است، اگر در هر حوزه‌ای پنج نفر مثل شهبال داشتیم و اجازه نهادسازی داشتند، الان چند نهاد موفق شصت، هفتاد ساله داشتیم؟

آرابلا نوشته است: زیبایی کار شهبال این بود که خودش می‌گفت من این خواننده‌ها را نمی‌آورم که همیشه در بلک کتس بمانند، آن‌ها را می‌آورم تا در بلک کتس رشد کنند، به موقع سولو شوند و جای خودشان را در موسیقی پیدا کنند. تو کی بودی شهبال، چی بودی شهبال. بدون شهبال، موسیقی پاپ فارسی عملاً در دهه ۹۰ میلادی تمام شده بود.

آصف نوشته است: زمانی که رپ تازه وارد ایران شده بود، بعضی از رپرها به خصوص زدبازی، خیلی علیه پاپ لس‌آنجلس و خصوصاً شهبال شب‌پره بودند و می‌گفتند که ما آن‌ها را از صحنه خارج کردیم. اما الان می‌بینی که کل توییتر پر شده از مدح شهبال. قبلاً هم بین پاپ و سنتی چالش بود. خلاصه کار درست همیشه سر جای خودش است.

کامنت داداش: بعضی وقت‌ها به شهبال شب‌پره فکر می‌کنم و اینکه چطور یک بلک کتس ساخت که ده‌ها نسل مختلف را محبوب قلب‌ها کرد. چقدر استعداد‌یابی اهمیت دارد. بعد می‌گویند چطور موسیقی کره‌ای محبوب شد؟ خب، استعداد‌یابی. تصور کن هزار شهبال شب‌پره فقط برای موسیقی فعالیت کنند.

سجاد: وقتی از بلک کتس صحبت می‌کنید، یادی کنیم از شهبال شب‌پره که تعداد زیادی از هنرمندان موسیقی پاپ لس‌آنجلس را وارد این عرصه کرد و سکوی پرتاب همه‌شان شد، بعد همه دنبال مسیر کاری خودشان رفتند و شهبال هرگز ناامید نشد. هیچ‌وقت اسمش به اندازه شهرام برجسته نشد، اما بی‌شک خدمت بزرگی به موسیقی پاپ ایرانی کرد.

کاربری به نام “به‌ندرت” ادعا کرده است: به طور خلاصه بگویم، اگر شهبال شب‌پره نبود، موسیقی در ایران وجود نداشت.

کامنت قابل توجه پردیس: این چند روز که درباره گروه‌های موسیقی‌ای که شهبال شب‌پره راه انداخت صحبت می‌شود، یادم آمد که وقتی بچه بودم، بزرگ‌ترها آن طور که باید با کارهایش ارتباط برقرار نمی‌کردند. برایشان جالب بود اما خیلی طرفدارش نبودند. الان این موج تشکر را ببینید، به نظر می‌رسد شهبال روی نسل‌های بعدی تأثیر گذاشته است. آن‌هایی که آنقدر کوچک بودند که شاید حتی تفاوت ژانرهای موسیقی را نمی‌فهمیدند. انگار شهبال شب‌پره به تنهایی ذائقه موسیقی نسل‌های بعدی را چند درجه تغییر داد. نتیجه اخلاقی: کاری را که دوست دارید انجام دهید، حتی اگر قدرش را ندانند. طرفدارانتان احتمالاً هنوز در نوزادی هستند.

و شیما که بخشی از مصاحبه شهبال با امیرقاسمی درباره اختلافی که بعدها بین او، کامران و هومن به وجود آمد منتشر کرده است: وقتی بحث کامران و هومن داغ است، باید بگویم رفتار آن‌ها غیرحرفه‌ای بود.