روزنامه جوان گزارش داده است که پس از گذشت ۱۲ روز از آغاز اکران فیلم «خانم والده» و فروش ۷۲۴ هزار بلیت، اکنون محدودیت سنی برای تماشای این فیلم تعیین شده است. اگر به سامانه سمفا مراجعه کنید، متوجه خواهید شد که روی پوستر این فیلم با رنگ قرمز عدد ۱۵+ درج شده که نشان میدهد افراد کمتر از ۱۵ سال اجازه تماشای این فیلم را ندارند.
بر اساس گفتهها، وجود شوخیهای جنسی در این فیلم دلیل اصلی اعمال این ردهبندی سنی بوده است.
این فیلم که توسط سهیل موفق ساخته شده، روایتگر داستان دو برادر بدهکار است که درگیر مشکلات مالی شدید میشوند و وارد موقعیتها و چالشهای طنزآمیز و غیرمنتظرهای میگردند. اما آنچه که باعث فروش بالا و سپس دریافت ردهبندی سنی شده، صرفاً موقعیتهای طنز نیست؛ بلکه حضور رضا عطاران در نقش زنانه و رفتارهای او در این هیئت زنانه، عامل اصلی این اتفاق است. در کنار «خانم والده»، فیلم «زندهشور» به کارگردانی کاظم دانشی نیز به علت نمایش صحنههای اعدام و فضای ناراحتکننده، ردهبندی ۱۵+ را دریافت کرده و برای افراد زیر ۱۵ سال قابل نمایش نیست.
سیستمی بدون ضمانت اجرایی واقعی
اگرچه چنین سیستمی برای ردهبندی سنی فیلمها در نظر گرفته شده، اما واقعیت این است که اگر همین الان با فرزند زیر ۱۵ سال خود به سینما بروید، هیچ مانعی برای خرید بلیت این دو فیلم وجود ندارد. حتی اگر بلیت را به صورت اینترنتی تهیه کنید، در هنگام خرید و ورود به سالن سینما هیچ محدودیتی اعمال نمیشود، چرا که این شرط هیچ ضمانت اجرایی واقعی ندارد. این ردهبندی در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۷۷ و برای فیلم «مصائب شیرین» ساخته علیرضا داودنژاد تعیین شد اما آن زمان نیز چندان جدی گرفته نشد.
در سال ۱۳۹۸ و با تشکیل هیأتی ۳۰ نفره برای ردهبندی فیلمها بر اساس گروه سنی، این ردهبندی برای چهار فیلم «بیحسی موضعی»، «مسخرهباز»، «نوشین» و «سونامی» اعمال شد. در آن زمان دستورالعملی برای ردهبندی سنی فیلمها ارائه و چهار دسته مشخص گردید:
گروه ۹+ : فیلمهایی که شامل الفاظ یا صحنههای نامناسب برای کودکان هستند و تماشای آن برای کودکان زیر ۹ سال توصیه نمیشود.
گروه ۱۲+ : فیلمهایی که دارای صحنههای نسبتا خشونتآمیز، دلهرهآور، استعمال دخانیات یا الفاظ نامناسب هستند و تماشای آن برای افراد زیر ۱۲ سال توصیه نمیشود.
گروه ۱۵+ : فیلمهایی با صحنههای خشونتآمیز، ترسناک، استعمال مواد مخدر، روابط نامتعارف یا زبان تند و نامناسب که تماشای آن برای افراد زیر ۱۵ سال توصیه نمیشود.
گروه ۱۸+ : فیلمهایی با صحنههای شدید خشونت، استعمال مواد مخدر، نمایش روابط زناشویی یا الفاظ و حرکات نامناسب که تماشای آن برای افراد زیر ۱۸ سال ممنوع است.
با این دستهبندی، سینماها موظف به نظارت بر فروش بلیت برای افراد غیرمجاز شدند. اما این قانون فقط شش ماه اجرا شد. پس از آن، با شکایت دادستانی کل کشور، دیوان عدالت اداری درخواست ابطال و توقف دستورالعمل ردهبندی سنی فیلمهای سینمایی را صادر کرد.
دلیل مخالفت دادستان با این ابلاغیه این بود که به نظر آنها تمام فیلمها باید به گونهای ساخته شوند که چنین مواردی در آنها وجود نداشته باشد و اساساً نباید فیلمی ساخته شود که نیازمند ردهبندی سنی باشد. این نگرانی ایجاد شده بود که ردهبندی نوعی مجوز برای ساخت فیلمهایی با محتوای «اباحهگری» و خشونت باشد. در نتیجه، هیأت ۳۰ نفره مسئول این بازبینیها لغو شد، هرچند همان زمان هم بحثهای زیادی درباره سازوکار ردهبندی وجود داشت.
یکی از نگرانیها این بود که فیلمهای با ردهبندی ۱۵+ سالنهای کمتری در اختیار خواهند داشت و این ممکن است فروش فیلم را کاهش دهد. همچنین پیشبینی شده بود که اعضای این هیأت توسط رئیس سازمان سینمایی برای مدت یک سال انتخاب شوند، که این موضوع دغدغههایی ایجاد میکرد که اگر یک سینماگر در رأس کار باشد و بخواهد به همکاران خود ضربه بزند، با دادن رده ۱۵+ میتواند برای یک سال علیه هر سینماگری که مشکل دارد اقدام کند.
با این حال، بسیاری از سینماگران از اجرای این طرح استقبال کرده و آن را حق مخاطب میدانند که بتواند پیش از دیدن فیلم بداند که آیا برای فرزندش مناسب است یا خیر. با این وجود، پس از تجربه فیلمهایی مانند «رحمان ۱۴۰۰» و «هزارپا» که با محدودیت سنی اکران شدند، برخی سینماگران این نوع ردهبندی را چندان مؤثر نمیدانند. در نهایت، تصمیمگیری درباره تماشای فیلم بر اساس ردهبندی به خانوادهها واگذار شده است تا با توجه به رتبه فیلم، مناسب بودن آن را برای فرزندان خود بسنجند.
سیستم ردهبندی فیلمها در جهان
اگرچه سیستم ردهبندی سنی فیلمها بیشتر با آمریکا شناخته میشود، اما نخستین بار در سال ۱۹۱۲ «هیأت بریتانیایی ردهبندی فیلمها» (BBFC) تأسیس و از سال ۱۹۱۳ فعالیت خود را آغاز کرد. معروفترین سیستم ردهبندی مدرن در سال ۱۹۶۸ در آمریکا تحت عنوان سیستم ردهبندی MPA با دستهبندیهای G، M، R و X ایجاد شد که جایگزین نظام «کد هیز» شد. پیش از آن در آمریکا از دهه ۱۹۳۰ بیشتر با سانسور محتوایی مواجه بودند و نه ردهبندی سنی به شکل امروزی.
«کد هیز» مشخص میکرد چه مواردی نباید در فیلمها نشان داده شوند. امروزه علاوه بر بریتانیا و آمریکا، کشورهایی مانند هلند، فرانسه، اسپانیا و آلمان نیز سیستمهای ردهبندی خاص خود را دارند. در ایتالیا سیستم فعلی بیشتر بر هشدار و محدودیت سنی در موارد خاص تمرکز دارد. سیستم آمریکایی به شرح زیر است:
G (General Audiences): مناسب برای همه گروههای سنی
PG (Parental Guidance): با نظارت والدین
PG-13 (Parents Strongly Cautioned): هشدار به والدین دارای فرزند زیر ۱۳ سال
R (Restricted): افراد زیر ۱۷ سال فقط با همراهی والد یا سرپرست بزرگسال میتوانند وارد شوند
NC-17 (No One 17 and Under Admitted): ورود افراد ۱۷ ساله و کمتر ممنوع است
در مورد سیستم ردهبندی آمریکا باید اشاره کرد که این سیستم از ابتدا به عنوان یک سیستم خودتنظیمی داوطلبانه توسط صنعت سینما ایجاد شده و خود MPA اعلام میکند که سینماها و مالکان سالنها شریک اجرای آن هستند. این ردهبندی قانون رسمی دولت فدرال نیست، اما سینماها معمولاً به افراد زیر سن مجاز بلیت نمیفروشند. البته این سیستم نیز مورد اعتراض بوده و در مستند «این فیلم هنوز درجهبندی نشده» (This Film Is Not Yet Rated) به این موضوع پرداخته شده است.