با نزدیک شدن به اعلام برنده جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶، بحثها و حدس و گمانها درباره سازوکارهای دخیل در انتخاب برنده مهمترین جایزه ادبی جهان بیش از پیش قوت گرفته است.
طبق گزارش ایسنا، فهرستی که در برخی منابع منتشر شده، نشان میدهد که تعداد کتابهای موجود از نویسندگان مختلف در کتابخانه نوبل میتواند یکی از شاخصهایی باشد که آکادمی سوئد به آن توجه دارد و همینطور تعداد نسخههای آثار موجود در این کتابخانه میتواند نشاندهنده میزان علاقه آکادمی نسبت به آن نویسنده باشد.
اما موضوع انتخاب برنده نوبل ادبیات بسیار پیچیدهتر است و با اینکه کتابخانه نوبل در فرایند بررسی نامزدها نقش واقعی ایفا میکند، هیچ سند رسمی وجود ندارد که ثابت کند تعداد کتابهای یک نویسنده در این کتابخانه به تنهایی یا به شکل یک معیار کمّی، تعیینکننده شانس او برای دریافت جایزه است.
آیا وجود کتابهای محمود دولتآبادی در کتابخانه نوبل به معنای شانس او برای دریافت نوبل ادبیات است؟
در کمتر از دو هفته مانده به اعلام برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۶، بار دیگر توجهها به سمت نویسندگانی جلب شده که طی سالهای گذشته در محافل ادبی بینالمللی به عنوان گزینههای محتمل این جایزه مطرح بودهاند. در میان نویسندگان ایرانی، محمود دولتآبادی یکی از اسامی برجسته و مطرحتر است که سابقهای طولانی در این حدس و گمانها دارد.
برخی منابع اینترنتی، در کنار فهرستی از نویسندگان مطرح برای دریافت نوبل ادبیات، تعداد کتابهای موجود از هر نویسنده در کتابخانه نوبل را نیز ذکر کردهاند. این صفحات مدعی هستند که تعداد نسخههای موجود میتواند میزان علاقه آکادمی سوئد به یک نویسنده را نشان دهد.
کتابخانه نوبل چه نقشی واقعاً ایفا میکند؟
کتابخانه نوبل که متعلق به آکادمی سوئد است، از ابتدا با هدف حمایت از کار ادبی مربوط به جایزه نوبل تأسیس شده است. این کتابخانه به منظور تأمین منابع لازم برای «فعالیتهای مرتبط با جایزه نوبل ادبیات» راهاندازی شد و مجموعه آن عمدتاً شامل آثار ادبی مدرن، تاریخ ادبیات، زبانشناسی، تاریخ، فلسفه و منابع مرجع میباشد.
آکادمی سوئد در توضیح تاریخچه کتابخانه تاکید کرده که اگرچه جایزه نوبل محور اصلی فعالیت آن است، اما مجموعه کتابخانه صرفاً محدود به آثاری که به کار نوبل مربوط میشوند نیست. این مجموعه در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار جلد کتاب دارد و در سالهای اخیر حدود ۲ هزار عنوان جدید هر سال به آن افزوده میشود.
آکادمی سوئد در شرح رسمی فرایند انتخاب برنده نوبل ادبیات بیان میدارد که پس از دریافت نامزدها، کمیته نوبل ادبیات ابتدا فهرستی اولیه را بررسی میکند که معمولاً شامل حدود ۲۰۰ نامزد است و سپس این تعداد کاهش مییابد. در این مرحله، کمیته از کمکهای کتابخانه نوبل بهره میگیرد؛ از جمله تأمین منابع، گزارشهای تخصصی و ترجمههایی که برای ارزیابی آثار لازم است.
پس از انتخاب فهرست کوتاه، اعضای آکادمی باید آثار نویسندگان باقیمانده را به دقت مطالعه کنند. آکادمی به طور واضح اشاره کرده که در این مرحله اعضا باید تا حد امکان با آثار نویسندگان منتخب آشنا شوند و گزارشهای مفصلی درباره هر نامزد تهیه نمایند.
محمود دولتآبادی با سابقهای طولانی در ادبیات معاصر فارسی، آثاری همچون «کلیدر»، «جای خالی سلوچ» و «کلنل» دارد که موجب شدهاند آثار او در خارج از ایران نیز مورد توجه قرار بگیرند. هماکنون ۱۶ عنوان از آثار این نویسنده در کتابخانه نوبل نگهداری میشود؛ کتابخانهای عمومی که از سال ۱۹۰۱ افتتاح شده و عموم مردم امکان امانت گرفتن کتابهای آن را دارند.