در جریان جنگ تحمیلی سوم که در اواخر سال گذشته رخ داد، چهار پالایشگاه گازی حیاتی کشور هدف حملاتی قرار گرفتند که به زیرساختهای اساسی آسیب رساندند؛ این حملات باعث شد تا حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از مدار خارج شود.
بر اساس گزارش ایسنا، این میزان معادل تقریباً یکسوم ظرفیت کل تولید گاز کشور در زمان وقوع حادثه بود و بازگرداندن این ظرفیتهای از دست رفته به یکی از مهمترین وظایف صنعت نفت و گاز کشور تبدیل شد.
پس از این حوادث، تمام توان وزارت نفت، شرکتهای تابعه، پیمانکاران و سازندگان داخلی بسیج شد تا تأسیسات آسیبدیده را بازسازی کرده و شبکه گاز را برای فصل سرد سال آماده کنند. مسئولان صنعت نفت نیز اعلام کردهاند که قصد دارند بخش عمدهای از ظرفیت تولید گاز از دست رفته را پیش از آغاز زمستان به مدار برگردانند.
طبق گفته مسئولان، تاکنون نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدسترفته از راههای مختلف احیا شده و بین ۶۰ تا ۷۰ درصد برنامه بازسازی این ظرفیت تحقق یافته است. انتظار میرود مابقی این ظرفیتها نیز تا مهرماه به شبکه گاز کشور اضافه شود.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به تبعات حملات و خروج حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز از مدار تولید، تأکید کرده که بخشی از این ظرفیت از دست رفته تا پیش از آغاز فصل زمستان به چرخه تولید بازخواهد گشت.
آمادگی کامل شبکه انتقال گاز برای تحمل فصل سرد
علاوه بر تلاش برای بازگرداندن ظرفیت تولید، حفظ پایداری و آمادگی کامل شبکه انتقال گاز جهت عبور از دوره اوج مصرف زمستان، از اولویتهای اصلی شرکت انتقال گاز ایران به شمار میرود.
این شرکت که نقش میانه زنجیره تولید و مصرف گاز را ایفا میکند، مسئول انتقال حداکثری گاز تولیدی از مبادی تولید به مراکز مصرف است؛ بنابراین برنامهریزیها به گونهای صورت میگیرد که هیچ بخشی از گاز تولید شده به دلیل محدودیتهای شبکه انتقال از دسترس مصرفکننده خارج نشود.
مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران از اجرای برنامههای گسترده برای بهروزرسانی، نوسازی و تعمیرات تأسیسات خبر داده و تأکید کرده که اقدامات لازم برای تعمیر و نگهداری به طور کامل انجام شده است.
بر اساس شرایط احتمالی تولید و مصرف در ماههای سرد، سناریوهای متنوعی برای آرایش شبکه انتقال گاز طراحی شده است تا امکان واکنش سریع به تغییرات مصرف و حفظ پایداری شبکه فراهم شود.
شرکت انتقال گاز ایران مسئول افزایش تولید گاز نیست اما موظف است گاز تولیدی را بهویژه از جنوب کشور به مناطق مختلف نظیر شمال، شمال شرق و مرکز منتقل کند.
شبکه خطوط لوله فشار قوی گاز در کشور به صورت گسترده و مویرگی طراحی شده تا با تغییر آرایش خطوط و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود، انتقال پایدار و مستمر گاز به مناطق مختلف تضمین شود.
تجربه زمستان گذشته نشان داد مدیریت شبکه انتقال گاز، همراه با تأمین گاز، نقش کلیدی در عبور از دورههای پیک مصرف دارد. مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران بیان کرده که در زمستان سال گذشته و با وجود افزایش چشمگیر مصرف در بخش خانگی، در ۵۵ نقطه مختلف کشور تغییر آرایش عملیاتی انجام شده و نیروهای عملیاتی به صورت شبانهروزی در مناطق سختگذر مستقر شدند تا مدیریت شبکه و تأمین گاز مصرفکنندگان تضمین شود.
با توجه به پیشبینیها درباره دشوارتر بودن شرایط زمستان امسال، احتمال افزایش تعداد نقاط عملیاتی و تغییر آرایشهای شبکه نیز وجود دارد؛ این موضوع نشان میدهد که علاوه بر افزایش و بازسازی ظرفیت تولید، آمادگی شبکه انتقال و استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود نقش بسیار مهمی در عبور موفق از زمستان دارد.
ذخیره سوخت مایع؛ پشتوانه اصلی نیروگاهها در روزهای پیک مصرف
همزمان با نزدیک شدن به فصل سرما و افزایش تقاضای گاز در بخشهای خانگی و تجاری، ذخیرهسازی سوخت مایع برای نیروگاهها به عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی مورد توجه قرار گرفته است.
آمارهای رسمی نشان میدهد که ذخایر گازوئیل نیروگاههای کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که میتواند در ماههای سرد و در صورت افزایش تقاضای گاز، به عنوان سوخت جایگزین برای نیروگاهها استفاده شود.
گازوئیل در کشور در دو بخش نیروگاهی و غیرنیروگاهی مصرف میشود. در بخش نیروگاهی، متوسط مصرف روزانه گازوئیل در نیمه نخست سال حدود ۷ تا ۸ میلیون لیتر برآورد شده است. کاهش تقاضا برای این سوخت در ماههای گرم، فرصت مناسبی برای ذخیرهسازی و تأمین سوخت نیروگاهها در روزهای اوج مصرف زمستان فراهم میآورد.
در بخش غیرنیروگاهی نیز صنایع، حملونقل و کشاورزی سهم قابل توجهی از مصرف گازوئیل را به خود اختصاص دادهاند و میانگین مصرف روزانه این بخش حدود ۸۰ میلیون لیتر اعلام شده است.
اختلاف میان میزان تولید و مصرف گازوئیل در فصل گرم، امکان ذخیرهسازی بخشی از سوخت تولید شده را فراهم میکند تا در زمان افزایش مصرف گاز، این منابع دردسترس نیروگاهها قرار گیرد و فشار بر شبکه گاز کاهش یابد.
با وجود این تدابیر، مسئولان صنعت نفت تأکید دارند که مدیریت مصرف همچنان یکی از مهمترین عوامل عبور پایدار از زمستان است. به واقع، ذخیره سوخت مایع، بازگشت ظرفیتهای آسیبدیده تولید و آمادگی شبکه انتقال، هر سه جزئی از یک زنجیره واحد برای تأمین پایدار انرژی هستند و موفقیت این برنامهها تا حد زیادی به نحوه مصرف بخشهای مختلف وابسته است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، درباره وضعیت تأمین گاز کشور گفته است: «در حال حاضر هیچ محدودیت یا قطعی گاز در بخشهای خانگی و تجاری وجود ندارد و شرایط تأمین در بخش نیروگاهی نیز پایدار بوده است.» او افزوده است که حتی در بخش صنایع مرتبط با حجم بالایی از مردم، علیرغم افزایش مصرف، گاز مورد نیاز تأمین شده است.
وی با تأکید بر نقش مردم در حفظ این شرایط، رعایت الگوی مصرف را مهمترین راهکار کمک به مجموعه انرژی کشور دانسته و ابراز امیدواری کرده که با همکاری مشترکان، پایداری شبکه گاز در فصل سرد نیز حفظ شود.
صرفهجویی؛ سادهترین و مؤثرترین راهکار کاهش ناترازی
علاوه بر اقدامات فنی و عملیاتی، اصلاح الگوی مصرف میتواند بخش قابل توجهی از فشار موجود بر شبکه انرژی کشور را کاهش دهد. اگر بتوان با فرهنگسازی، اطلاعرسانی دقیق و ارائه دادهها و واقعیتهای شفاف، جامعه را به کاهش تنها ۱۰ درصدی مصرف انرژی ترغیب کرد، اثرات آن در مدیریت ناترازی انرژی و افزایش پایداری شبکه، به ویژه در ماههای سرد سال، بسیار چشمگیر خواهد بود.
تعرفههای مصرف گاز نیز در این زمینه میتواند به عنوان ابزاری برای مدیریت مصرف عمل کند؛ به این شکل که مشترکانی که مطابق با نیاز و الگوی متعارف مصرف میکنند، هزینه بیشتری پرداخت نخواهند کرد اما مصرف بیش از الگو، هزینه اضافهای برای آنها در پی خواهد داشت.
موضوع دمای ساختمانها نیز یکی از مصادیق مهم مدیریت مصرف است. در بسیاری از کشورهای جهان، دمای ساختمانها کمتر از سطح رایج در ایران تنظیم میشود. در کشور ما دمای ۲۰ درجه به عنوان معیار در نظر گرفته شده است، اما حتی کاهش یک درجهای دمای مصرفی در سطح کشور میتواند صرفهجویی قابل توجهی در مصرف گاز ایجاد کند؛ مسئولان میگویند این میزان صرفهجویی میتواند معادل تولید یک فاز پارس جنوبی باشد.
با توجه به مجموعه اقدامات انجام شده برای احیای ظرفیتهای تولید، آمادهسازی تأسیسات، تقویت شبکه انتقال و ذخیرهسازی سوخت مایع، صنعت گاز خود را برای زمستانی با شرایط کمی متفاوت نسبت به سال گذشته آماده میکند.
با این وجود، عبور کمهزینه و پایدار از فصل سرد تنها به ظرفیتهای فنی و عملیاتی محدود نمیشود و نحوه مصرف مشترکان نیز بخش مهمی از این معادله را تشکیل میدهد.