بر اساس گزارش سایت طلا، افزایش قیمت سوخت الزاماً به معنای افزایش فوری و یکسان قیمت تمامی کالاهای مصرفی نیست. میزان تأثیر این افزایش بستگی به عوامل مختلفی دارد؛ از جمله نوع وسیله حملونقل، فاصله بین محل تولید تا بازار، سهم هزینه حمل در قیمت تمامشده کالا و وضعیت عرضه و تقاضا در بازار.
در بازار مشهد نیز شواهد اولیه نشان میدهد که افزایش قیمت بنزین بیشتر خود را در بالا رفتن هزینههای حملونقل نشان داده تا افزایش یکسان در قیمت مواد غذایی.
این موضوع به ویژه در بازار میوه و ترهبار نمود بیشتری دارد؛ جایی که رئیس اتحادیه بارفروشان مشهد اعلام کرده است هزینه حملونقل بینشهری در برخی موارد تا دو برابر افزایش یافته است.
با این وجود، افزایش کرایههای حملونقل هنوز به معنای افزایش متناسب قیمت میوه و ترهبار نیست. در این بازار، عرضه و تقاضا همچنان نقش تعیینکنندهای در قیمتها دارد و اگر میزان عرضه یک محصول در حد کافی باشد، فروشنده قادر نیست تمام هزینههای جدید را به مصرفکننده منتقل کند.
گوشت؛ بازار همچنان آرام است
بازار گوشت در مشهد تاکنون واکنش قابلتوجهی به افزایش نرخ بنزین نشان نداده است.
جواد باقری درح، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان گوشت دامی مشهد، با یادآوری تازگی اجرای تغییرات نرخ سوخت میگوید هنوز زود است که بتوان تأثیر کامل این افزایش را بر قیمت گوشت ارزیابی کرد.
او بیان میکند که در روزهای اخیر افزایش قابل توجهی در قیمت گوشت مشاهده نشده و بازار همچنان از ثبات نسبی برخوردار است.
فراوانی گوشت در بازار نیز یکی از عواملی است که مانع انتقال سریع هزینههای جدید به قیمت نهایی مصرفکننده شده است. به عبارت دیگر، تا زمانی که عرضه گوشت به اندازه کافی باشد، افزایش هزینههای جانبی لزوماً به افزایش قیمت نهایی منجر نمیشود.
به همین دلیل، فعالان بازار معتقدند برای درک اثر واقعی افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان بر قیمت گوشت باید مدتی از اجرای این تغییر بگذرد تا هزینههای جدید تولید و توزیع خود را نشان دهند.
تخممرغ؛ فشار اصلی بر حملونقل سبک است
در صنعت تخممرغ، ساختار حملونقل باعث شده است که تأثیر افزایش قیمت بنزین با بازار گوشت یا میوه و ترهبار متفاوت باشد.
سعیدرضا یزدی، مدیرعامل اتحادیه شرکتهای تعاونی مرغداران مرغ تخمگذار خراسان رضوی، معتقد است افزایش قیمت بنزین تأثیر مستقیم و شدیدی بر بخش اصلی تولید تخممرغ ندارد.
علت این موضوع آن است که نهادههای مورد نیاز مرغداریها عمدتاً از طریق بنادر وارد استان میشوند و حمل آنها بیشتر با ناوگان دیزلی و گازوئیلی صورت میگیرد. بنابراین، افزایش قیمت بنزین سهم محدودی در هزینه حمل نهادههای اصلی این صنعت دارد.
اما وضعیت در مرحله توزیع متفاوت است.
حمل تخممرغ با خودروهای سبک و همچنین رفتوآمد تولیدکنندگان بین مرغداریها و مراکز شهری، بخش قابل توجهی از هزینهها را تشکیل میدهد که میتواند مستقیماً تحت تأثیر قیمت جدید بنزین قرار گیرد.
از سوی دیگر، بسیاری از مرغداریها در خارج از محدوده شهری و در فاصله حدود ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتری مراکز شهری واقع شدهاند. افزایش هزینه سوخت و محدودیتهای ناشی از سهمیهبندی میتواند رفتوآمد این واحدها را پرهزینهتر کند.
با این حال، افزایش هزینه برای مرغدار لزوماً به معنای افزایش قیمت تخممرغ نیست. اگر بازار توان پذیرش افزایش قیمت را نداشته باشد، تولیدکننده مجبور است بخشی از هزینه جدید را از حاشیه سود خود تأمین کند.
میوه و ترهبار؛ کرایه حمل بالا رفته اما قیمتها ثابت ماندهاند
اگر بخواهیم حساسترین بخش بازار مواد غذایی مشهد را نسبت به افزایش هزینه سوخت معرفی کنیم، بازار میوه و ترهبار یکی از گزینههای اصلی است.
محمد قنبری شکوه، رئیس اتحادیه بارفروشان مشهد، از افزایش محسوس هزینه حملونقل بینشهری خبر داده و گفته است که در برخی موارد کرایه حمل حتی تا دو برابر افزایش یافته است.
اما برخلاف انتظار اولیه، قیمت بسیاری از اقلام میوه و ترهبار نسبت به هفته گذشته تغییر قابل توجهی نداشته است.
علت این موضوع در ساختار بازار نهفته است. قیمت میوه و ترهبار تنها تابع هزینه حمل نیست و میزان عرضه و تقاضا نقش بسیار مهمی دارد.
اگر محصولی به میزان کافی در بازار موجود باشد، فروشنده نمیتواند صرفاً به دلیل افزایش کرایه حمل، قیمت را به همان نسبت افزایش دهد. در چنین وضعیتی، هزینه اضافی ممکن است از سود کشاورز، عمدهفروش یا توزیعکننده کم شود.
بنابراین، افزایش کرایه حمل میتواند در کوتاه مدت بدون افزایش محسوس قیمت نهایی جذب شود؛ هر چند ادامه این روند میتواند فشار بیشتری بر فعالان زنجیره توزیع وارد کند.
آیا افزایش بنزین بهطور قطعی باعث گرانی مواد غذایی میشود؟
پاسخ کوتاه این است: نه، حداقل نه به صورت فوری و یکسان.
افزایش قیمت سوخت تنها یکی از اجزای هزینه نهایی کالا است. برای برخی محصولات، هزینه حمل سهم بالایی از قیمت تمام شده دارد؛ در حالی که برای برخی دیگر، هزینه نهادهها، میزان تولید و شرایط بازار اهمیت بیشتری دارد.
در بازار گوشت مشهد، فراوانی کالا و ثبات عرضه باعث شده است که افزایش هزینه سوخت به افزایش قابل توجه قیمت منجر نشود.
در صنعت تخممرغ، بخش عمده حمل نهادهها با گازوئیل انجام میشود و بنابراین اثر مستقیم بنزین محدودتر است؛ اگرچه هزینه حملونقل سبک و رفتوآمد تولیدکنندگان افزایش یافته است.
در بازار میوه و ترهبار نیز اگرچه کرایه حملونقل بینشهری به طور محسوس افزایش یافته، اما وضعیت عرضه و تقاضا تاکنون اجازه نداده است که این افزایش هزینه کاملاً به مصرفکننده منتقل شود.
نگرانی اصلی در هفتههای آینده چیست؟
مسئله اصلی نه افزایش فوری قیمتها، بلکه احتمال تجمع هزینههای جدید در زنجیره تولید و توزیع است.
اگر قیمت سوخت در همین سطح باقی بماند، هزینههای رفتوآمد، حمل کالا و خدمات وابسته به حملونقل به تدریج در صورتحساب تولیدکنندگان و توزیعکنندگان ظاهر خواهد شد.
در این شرایط، دو سناریوی محتمل وجود دارد: اگر عرضه کالا بالا و تقاضا کم باشد، تولیدکننده و فروشنده بخش قابل توجهی از هزینه جدید را از سود خود پرداخت خواهند کرد. اما اگر عرضه کاهش یابد، تقاضا افزایش پیدا کند یا هزینه حمل سهم بیشتری از قیمت تمام شده داشته باشد، احتمال انتقال هزینهها به مصرفکننده بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل، نمیتوان تنها با مشاهده قیمتهای چند روز نخست درباره تأثیر کامل بنزین ۱۰ هزار تومانی قضاوت کرد.
سفره مردم مشهد چه زمانی اثر بنزین را احساس خواهد کرد؟
در حال حاضر آنچه در بازار مشهد دیده میشود، بیشتر افزایش هزینهها در پشت صحنه است تا ظهور موج آشکار گرانی در فروشگاهها.
کرایه حمل در برخی مسیرها افزایش یافته، رفتوآمد تولیدکنندگان پرهزینهتر شده و هزینه توزیع کالاهای وابسته به خودروهای سبک در حال افزایش است؛ اما این هزینهها هنوز به طور گسترده به قیمت نهایی مواد غذایی منتقل نشدهاند.
در نهایت، روند قیمت مواد غذایی در هفتههای آینده به مجموعهای از عوامل بستگی خواهد داشت: میزان عرضه، سطح تقاضا، هزینه نهادهها، کرایه حملونقل، فاصله بین مراکز تولید و بازار و مهمتر از همه توان تولیدکنندگان و فروشندگان در انتقال هزینههای جدید به مصرفکننده.
بنابراین، نمیتوان بنزین ۱۰ هزار تومانی را به تنهایی عامل گرانی مواد غذایی در مشهد دانست؛ اما اگر افزایش هزینههای حملونقل ادامه یابد، سوخت میتواند به یکی از عوامل مهم فشار بر قیمت تمام شده کالاها تبدیل شود.
در شرایط فعلی، خبر اصلی برای مصرفکننده مشهدی هنوز «گرانی گسترده مواد غذایی» نیست؛ بلکه افزایش هزینهای است که در لایههای مختلف زنجیره تولید و توزیع شکل گرفته و ممکن است با فاصله زمانی در قیمت نهایی کالاها ظاهر شود.