امروزه تنها کافی است چند بار در فضای مجازی درباره وام، تسهیلات یا خرید خودرو جست‌وجو کنید تا با حجم زیادی از پیام‌ها و تبلیغات مواجه شوید؛ پیام‌هایی که در نگاه اول کمتر شبیه به هشدار و بیشتر مانند فرصت‌های طلایی به نظر می‌رسند. این پیام‌ها عناوینی مانند «حساب شما واجد دریافت تسهیلات غیرحضوری با نرخ 4 درصد تا سقف 400 میلیون تومان است»، «وام فوری بدون ضامن»، «وام با سیکارت»، «وام خرید خودرو»، «وام طلا» و حتی پیشنهاد خرید و فروش امتیاز تسهیلات را در بر دارند.
بر اساس گزارش تسنیم، در برخی از این پیام‌ها از مخاطب خواسته می‌شود برای «استعلام»، «تکمیل پرونده» یا «فعال‌سازی وام» روی لینک مشخصی کلیک کند یا با شماره‌ای تماس بگیرد. در مراحل بعد، ممکن است درخواست ارائه اطلاعات هویتی، تصویر کارت ملی و شناسنامه، اطلاعات کارت بانکی، رمز پویا، پرداخت وجه به عنوان کارمزد، تشکیل پرونده، بیمه و حتی در اختیار گذاشتن حساب بانکی مطرح شود.
همین جاست که یک پیام وسوسه‌کننده درباره وام می‌تواند تبدیل به پرونده‌ای از کلاهبرداری، برداشت غیرمجاز یا مشکلات بانکی و قضایی شود.
بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای که در تاریخ ۹ مهرماه منتشر کرد، دقیقاً به این موضوع اشاره کرده است. این بانک اعلام کرده هرگونه واگذاری، خرید و فروش تسهیلات بانکی و تبلیغ آن غیرقانونی بوده و تبلیغ‌کنندگان ممکن است با پیگرد قانونی مواجه شوند. همچنین بانک مرکزی به‌صراحت هشدار داده که تبلیغات و پیامک‌های مربوط به اعطای وام و خرید و فروش آن در فضای مجازی می‌تواند با هدف کلاهبرداری و سوءاستفاده از اطلاعات شهروندان انجام شود.
موضوع فقط محدود به دریافت چند میلیون تومان از متقاضی نیست؛ یکی از نکات مهم هشدار بانک مرکزی به مسئله اطلاعات هویتی و حساب‌های بانکی مربوط می‌شود. این بانک تأکید کرده که در اختیار گذاشتن مدارک هویتی یا حساب بانکی به افراد ناشناس با وعده دریافت یا فروش وام، می‌تواند برای صاحب حساب تبعات حقوقی و حتی مسئولیت در قبال جرائم مالی و پولشویی به دنبال داشته باشد.
چرا وعده وام ۴ درصدی تا این حد وسوسه‌کننده است؟
علت اصلی این تبلیغات، تقاضای بالای وام در جامعه و نرخ سود پایین آن است. با افزایش هزینه‌های زندگی، دشواری خرید مسکن، هزینه‌های بالای خودرو، درمان و آموزش، بسیاری از خانوارها برای تأمین نقدینگی به تسهیلات بانکی نیاز پیدا کرده‌اند.
در چنین شرایطی، عباراتی مانند «بدون ضامن»، «غیرحضوری»، «فوری»، «۴ درصد» و «۴۰۰ میلیون تومان» دقیقاً به حساس‌ترین نقطه ذهن متقاضیان وام می‌زنند.
فردی که ماه‌ها در صف انتظار دریافت تسهیلات بوده یا ضامن معرفی نکرده است، ممکن است با دیدن چنین پیام‌هایی تصور کند راهی برای دور زدن بروکراسی بانکی پیدا کرده است. کلاهبرداران نیز دقیقاً روی همین عجله و نیاز حساب می‌کنند.
واقعیت این است که تسهیلات بانکی کالایی نیست که در بازار آزاد خرید و فروش شود و کسی بتواند آن را در شبکه‌های اجتماعی مانند خودرو یا کالا آگهی کند و به دیگری بفروشد. بانک مرکزی تأکید کرده که تسهیلات بانکی فقط بر اساس ضوابط مصوب و از سوی شبکه بانکی به افراد واجد شرایط پرداخت می‌شود و اصولاً امکان خرید، فروش یا انتقال آن به غیر وجود ندارد؛ مگر در موارد خاصی که مقررات اجازه دهد.
ترفندها از «وام» شروع می‌شوند، اما ممکن است به اطلاعات بانکی برسند
موضوع مهم این است که همه کلاهبرداری‌ها از ابتدا با درخواست پول شروع نمی‌شوند. گاهی ابتدا یک پیام بسیار حرفه‌ای به مخاطب ارسال می‌شود؛ نام بانک، لوگوی مؤسسه، عبارت «تأیید بانک مرکزی»، شماره پرونده، کد رهگیری یا مشخصات ظاهراً رسمی در متن دیده می‌شود تا مخاطب تصور کند با مجموعه‌ای معتبر مواجه است.
پس از جلب اعتماد، از فرد خواسته می‌شود برای «احراز هویت» اطلاعاتی ارسال کند یا وارد لینک مشخصی شود.
در مراحل بعد، درخواست پرداخت مبلغی تحت عناوینی مانند کارمزد، هزینه تشکیل پرونده، بیمه تسهیلات، آزادسازی اعتبار یا تضمین مطرح می‌شود.
نقطه خطر دقیقاً همین جاست؛ زیرا متقاضی وام به جای دریافت وجه از بانک، ممکن است خودش پول را به حساب فرد دیگری واریز کند.
حتی اگر فرد متقاضی از پرداخت پول خودداری کند، ارسال تصویر مدارک هویتی یا اطلاعات حساب بانکی به افراد ناشناس همچنان بسیار خطرناک است. بانک مرکزی نیز به‌صراحت نسبت به این موضوع هشدار داده است.
«وام فوری» را نمی‌توان تنها با یک پیامک واقعی کرد
یکی از نشانه‌های مهم تبلیغات مشکوک، ادعای قطعی بودن دریافت تسهیلات است؛ بدون آنکه فرآیند اعتبارسنجی، بررسی شرایط، سابقه بانکی و ضوابط بانک رعایت شده باشد.
عباراتی مانند «شما واجد شرایط هستید»، «وام شما تأیید شده»، «سهمیه شما فعال شده» یا «فقط برای تکمیل ثبت‌نام روی لینک زیر کلیک کنید» باید برای مخاطب زنگ خطر باشند.
هیچ متقاضی نباید صرفاً به‌خاطر دریافت یک پیامک، پیام تلگرامی یا دایرکت اینستاگرام تصور کند تسهیلاتی به نام او تصویب شده است.
مسیر دریافت تسهیلات باید از طریق کانال رسمی بانک یا مؤسسه اعتباری مجاز طی شود، نه از طریق شماره شخصی، صفحه ناشناس، کانال تلگرامی یا لینکی که فردی در فضای مجازی ارسال کرده است.
یک خط قرمز جدی؛ حساب بانکی خود را به کسی اجاره ندهید
در میان پیشنهادهای وسوسه‌کننده، گاهی موضوع فقط دریافت وام نیست. ممکن است پیشنهادی مطرح شود که «حساب شما برای دریافت وام مناسب است» یا در ازای استفاده از حساب، مبلغی به عنوان حق‌الزحمه پرداخت شود. این نوع پیشنهادها نباید به عنوان درآمد آسان تلقی شود.
حساب بانکی متعلق به شماست و تراکنش‌هایی که از آن عبور می‌کنند ممکن است برای صاحب حساب مشکلاتی ایجاد کنند. بانک مرکزی نیز در اطلاعیه اخیر خود، هم تبلیغ خرید و فروش تسهیلات و هم اجاره حساب را در چارچوب دستورالعمل تبلیغات اشخاص تحت نظارت ممنوع اعلام کرده و درباره پیامدهای در اختیار گذاشتن حساب و مدارک هویتی به افراد ناشناس هشدار داده است.
به بیان ساده، چند میلیون تومان دریافتی به عنوان «حق حساب» ارزش آن را ندارد که فرد، حساب بانکی و هویت خود را در اختیار کسی بگذارد که از فعالیت واقعی او هیچ اطلاعی ندارد.
از «وام خودرو» تا «وام طلا»؛ نام‌ها تغییر می‌کنند، اما ترفندها ثابت می‌مانند
بازار تبلیغات غیررسمی تسهیلات خود را با نیازهای روز جامعه تطبیق می‌دهد. یک روز «وام فوری» رنگ می‌گیرد، روز دیگر «وام خرید خودرو»، «وام با ضمانت طلا»، «وام با سیکارت» یا «وام بدون ضامن» مطرح می‌شود.
اما وجه مشترک این تبلیغات، وعده دریافت پول سریع‌تر و آسان‌تر نسبت به مسیر رسمی بانک است.
در این روزها، بانک مرکزی حتی درباره جهت‌دهی تسهیلات به خرید طلا، ارز و رمزارز هشدار جداگانه صادر کرده و تأکید کرده که اعطای تسهیلات بانکی برای چنین مقاصدی ممنوع است.
بنابراین، شهروندان باید میان «تبلیغ یک خدمت بانکی واقعی» و «تبلیغ فردی که خود را واسطه دریافت پول از بانک معرفی می‌کند» تفاوت قائل شوند.
اگر چنین پیامی دریافت کردید، چه باید کرد؟
اولین اقدام، خودداری از عجله است. روی لینک‌های ناشناس کلیک نکنید، اطلاعات کارت بانکی و رمزهای خود را در اختیار ارسال‌کننده قرار ندهید و تصویر مدارک هویتی را برای افراد ناشناس ارسال نکنید.
اگر نام بانکی در پیام آمده است، موضوع را خودتان از طریق سایت یا شعب رسمی همان بانک پیگیری کنید؛ نه از طریق شماره‌ای که در همان پیام آمده است.
اگر فردی ادعا کرد «وام شما قطعی شده»، از او بخواهید مسیر رسمی و قابل استعلام بانک را معرفی کند. اگر پاسخ او این بود که «وام خارج از سیستم بانک است»، «ابتدا باید پول واریز کنید»، «لینک مخصوص خودتان را باز کنید» یا «مدارک را در واتساپ ارسال کنید»، باید بسیار محتاط باشید.
مهم‌تر از همه، هرگز رمز پویا، رمز کارت، کدهای پیامکی ورود به همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک و دیگر اطلاعات امنیتی را در اختیار دیگران نگذارید.
مسئله تنها یک کلاهبرداری ساده نیست
بازار غیررسمی خرید و فروش وام زمانی شکل می‌گیرد که فاصله زیادی بین نیاز مردم به نقدینگی و امکان دسترسی آنها به تسهیلات بانکی وجود داشته باشد. همین فاصله، زمینه فعالیت واسطه‌ها و سودجویان را فراهم می‌کند.
اما راه‌حل این مشکل، سپردن هویت و حساب بانکی به افراد ناشناس نیست. هشدار اخیر بانک مرکزی را باید از این زاویه دید؛ این اطلاعیه صرفاً یک ممنوعیت اداری درباره تبلیغات نیست، بلکه پیام اصلی آن به متقاضیان وام این است که هر آگهی جذابی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینید، الزاماً یک فرصت مالی نیست؛ گاهی خود همان آگهی، شروع یک سوءاستفاده است. بانک مرکزی اعلام کرده موارد تخلف افراد سودجو را دنبال کرده و اقدامات قانونی انجام خواهد داد.
در نهایت، یک قاعده ساده می‌تواند جلوی بسیاری از این مشکلات را بگیرد؛ باید توجه داشت که وام بانکی را از بانک بگیرید، نه از دایرکت و کانال‌های تلگرامی.
هرگاه وعده پول بزرگ با نرخ غیرعادی، بدون ضامن، بدون اعتبارسنجی و با پرداخت فوری داده شد، پیش از آنکه آن را «فرصت» بدانید، احتمال «دام» را نیز جدی بگیرید.
انتهای پیام/