شروع ماجرای سهمیهبندی سهنرخی بنزین از کجا بود؟
در آذرماه سال گذشته، هیئت وزیران مصوبهای جدید درباره سهمیهبندی سوخت را ابلاغ کرد که هدف اصلی آن استفاده بهینه از کارت سوخت شخصی و جلوگیری از افزایش واردات بنزین بود. قرار بود این طرح از ۱۵ آذرماه ۱۴۰۴ اجرایی شود ولی با کمی تأخیر، در تاریخ ۲۲ آذرماه همان سال به اجرا درآمد.
تعریف نرخهای سهگانه بنزین چگونه بود؟
در این طرح، قیمت بنزین به سه نرخ تقسیم شد: اولین ۶۰ لیتر ماهانه با قیمت ۱۵۰۰ تومان، سهمیه بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان و مصرف مازاد با قیمت ۵۰۰۰ تومان عرضه میشد. اما نرخ سوم، یعنی ۵۰۰۰ تومان، برای گروه خاصی از خودروها تعیین شده بود که شامل خودروهای صفر یا نوشماره، خودروهای دوم به بعد هر مالک، خودروهای وارداتی، خودروهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، خودروهای دارای پلاک دولتی و سوختگیری با کارت جایگاه میشد.
همچنین مقرر شد که از میان خودروهای شخصی هر مالک، تنها یک خودرو از نرخ اول و دوم بهرهمند شود و سایر خودروها با نرخ سوم سوختگیری کنند.
انتقادات چه بود و واکنش دولت چگونه بود؟
بعد از اعلام این مصوبه، واکنشهای انتقادی فراوانی شکل گرفت. سوال اصلی این بود که چرا فردی که با صرف پسانداز خود، یک خودرو داخلی صفر خریداری کرده، فقط به دلیل نو بودن خودرو، باید از سهمیه یارانهای محروم شود؟
در پاسخ به این انتقادات، دولت عقبنشینی کرد و اصلاحیهای صادر نمود که طبق آن، خودروهای نوشماره تولید داخل که قیمت کارخانهای آنها زیر یک میلیارد تومان است، از همان ۲۲ آذرماه ۱۴۰۴ از سهمیه اول و دوم بهرهمند شوند.
اما چالش بزرگ: تورم و افزایش قیمتها!
زمانی که اصلاحیه تصویب شد، تعداد زیادی از خودروهای اقتصادی داخلی قیمت کارخانهای زیر یک میلیارد تومان داشتند. اما پس از گذشت ۹ ماه، شرایط تغییر کرد. بررسی قیمتهای کارخانهای در شهریورماه ۱۴۰۵ نشان میدهد:
-
قیمت درب کارخانه تمامی محصولات ایرانخودرو از مرز یک میلیارد تومان عبور کرده است.
در محصولات سایپا تنها ۵ مدل خودرو باقی ماندهاند که قیمت کارخانهای آنها زیر یک میلیارد تومان باشد.
در نتیجه، تعداد خودروهای نوشماره داخلی که از سهمیه یارانهای بهرهمند میشوند، به فقط ۵ مدل محدود شده است.
نتیجهگیری: تبعیض عجیب بین خریداران یک مدل خودرو!
در این شرایط، یک تناقض قابل توجه ایجاد شده است؛ فرض کنید دو نفر یک مدل خودرو را خریدهاند؛ نفر اول در ماههای اولیه اجرای طرح خودرو را با قیمت زیر یک میلیارد تومان تحویل گرفته و هنوز از سهمیه یارانهای بهرهمند است، اما نفر دوم که چند ماه بعد همان مدل را با قیمت بالای یک میلیارد تومان خریداری کرده، از سهمیه محروم شده است.
بنابراین، اصلاحیهای که با هدف حمایت از خریداران خودروهای داخلی طراحی شده بود، به دلیل تورم و افزایش قیمتها، در واقع بسیاری از خریداران جدید را از این امتیاز حذف کرده است.
افزایش نرخ سوم بنزین
از ۱۷ شهریورماه، نرخ سوم بنزین که پیشتر ۵۰۰۰ تومان بود، به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت. این موضوع باعث شده که فاصله هزینهای بین کسانی که سهمیه دارند و کسانی که از آن محروم شدهاند، به شکل چشمگیری بیشتر شود.
راهکار پیشنهادی چیست؟
براساس گزارش دنیای اقتصاد، بسیاری بر این باورند که معیار یک میلیارد تومان تعیینشده در آذرماه ۱۴۰۴ دیگر پاسخگو نیست. اگر این سقف بهروزرسانی نشود، با بالا رفتن بیشتر قیمتهای کارخانهای، حتی همان ۵ محصول سایپا هم از دایره سهمیه خارج خواهند شد و اصلاحیه عملاً کارکرد خود را از دست میدهد.
بهترین راهکار، بازنگری در این معیار یا جایگزینی آن با شاخصی پویا و متناسب با تورم و قیمتهای روز است تا هدف اصلی سیاست یعنی حمایت از خریداران خودروهای داخلی، همچنان حفظ شود.
بازنشر در بخش خبری 6عصر / علی موظف