بر اساس گزارش سایت طلا، نرخ دلار در بازار رسمی و بازار آزاد با تفاوتی حدود ۳۵ درصد مواجه شده است؛ این فاصله قیمتی تنها یک اختلاف ساده نیست بلکه نشاندهنده دو برداشت متفاوت از ارزش ریال در میان فعالان اقتصادی است. این وضعیت باعث شده تا بنگاهها برای برآورد هزینهها و درآمدهای خود با نرخهای مختلفی روبهرو باشند که این موضوع به نوبه خود تأثیر قابل توجهی بر تصمیمهای تجاری و سرمایهگذاری آنها دارد.
پیمان فرحبخش، کارشناس حوزه بازار ارز، با اشاره به اینکه نرخ رسمی بیشتر تحت تأثیر سیاستها و سازوکارهای ارزی دولت قرار دارد، بیان کرد: نرخ بازار آزاد در مقابل، بیشتر به عوامل متعددی چون عرضه و تقاضا، انتظارات تورمی، ریسکهای سیاسی و اقتصادی و همچنین چشمانداز ورود و خروج ارز وابسته است.
او توضیح داد: با افزایش فاصله بین این دو نرخ، انگیزه استفاده از اختلاف قیمتها شدت میگیرد و در نتیجه هزینههای ناشی از چندنرخی بودن ارز نیز افزایش پیدا میکند.
فشار بر هزینهها و سودآوری شرکتها
فرحبخش در ادامه گفت: یکی از پیامدهای مهم شکاف ارزی، دشواری بیشتر در پیشبینی هزینهها و درآمدهای بنگاهها است. شرکتهایی که مواد اولیه یا تجهیزات خود را با ارز آزاد یا نزدیک به آن تهیه میکنند، اما درآمدهای ارزی خود را با نرخ رسمی محاسبه میکنند، احتمالاً تحت فشار کاهش حاشیه سود قرار میگیرند.
او افزود: همچنین صادرکنندگانی که ارز حاصل از صادرات خود را با نرخی کمتر از بازار آزاد عرضه میکنند، ممکن است انگیزه کمتری برای بازگرداندن ارز از مسیرهای رسمی داشته باشند. البته شدت این موضوع به نوع فعالیت شرکت، میزان وابستگی به واردات و مقررات مربوط به بازگشت ارز بستگی دارد.
فرحبخش با اشاره به تأثیر شکاف ارزی بر قیمتگذاری کالاها گفت: در برخی بازارها قیمتها براساس هزینه جایگزینی و نرخ آزاد تعیین میشوند؛ بنابراین افزایش فاصله میان نرخها میتواند انتظارات برای افزایش قیمتها را تقویت کند، حتی اگر تمام کالاها مستقیماً با دلار آزاد وارد نشده باشند.
تأثیر بر انتظارات تورمی
این کارشناس بازار ارز، انتظارات تورمی را یکی از مسیرهای مهم اثرگذاری شکاف ارزی دانست و اظهار داشت: اگر فعالان اقتصادی نرخ بازار آزاد را به عنوان نشانهای از ارزش آینده ریال در نظر بگیرند، این نرخ میتواند بر تصمیمات آنها درباره قیمتگذاری، نگهداری موجودی کالا، سرمایهگذاری و مدیریت نقدینگی تأثیرگذار باشد.
با این حال، فرحبخش تأکید کرد که رابطه میان شکاف ارزی و تورم، رابطهای مستقیم و یکبهیک نیست و عوامل دیگری مانند سیاستهای پولی، رشد نقدینگی، وضعیت بودجه، دسترسی به ارز و میزان انتقال تغییرات نرخ ارز به قیمت کالاها در شدت این تأثیر نقش دارند.
پایداری شکاف، عامل تعیینکننده
فرحبخش خاطرنشان کرد که در ارزیابی وضعیت بازار ارز، تنها میزان تغییر نرخ رسمی یا آزاد مهم نیست بلکه ماندگاری و پایداری فاصله میان این دو نرخ نیز نقش کلیدی دارد. اگر شکاف ارزی کوتاهمدت باشد، ممکن است بخشی از آن ناشی از شوکهای موقت عرضه و تقاضا یا تغییر انتظارات باشد؛ اما اگر این شکاف ادامهدار باشد، فعالان اقتصادی احتمالاً قیمتها و تصمیمات خود را بیشتر بر اساس نرخ آزاد تنظیم خواهند کرد.
او افزود: در چنین شرایطی سیاستگذار با دو چالش مهم روبروست؛ اول مدیریت نرخ رسمی به منظور کنترل هزینه واردات و حمایت از برخی بخشها و دوم کاهش انگیزهها و هزینههای ناشی از چندنرخی بودن ارز.
این کارشناس در پایان تأکید کرد برای تحلیل دقیقتر بازار ارز لازم است نرخهای رسمی و آزاد، حجم معاملات، میزان عرضه ارز و روند انتظارات تورمی به صورت همزمان مورد بررسی قرار گیرند، چرا که بررسی یک عدد به تنهایی تصویر جامع و کاملی از وضعیت بازار ارائه نمیدهد.