بر اساس گزارش سایت طلا، تفاوت نرخ دلار در بازار رسمی و بازار آزاد به حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است؛ این اختلاف نه تنها یک تفاوت ساده در قیمتهاست، بلکه دو برداشت کاملاً متفاوت از ارزش ریال را برای فعالان اقتصادی به همراه دارد. در چنین وضعیتی، بنگاهها برای محاسبه هزینهها و درآمدهای خود با نرخهای مختلفی مواجهاند که این موضوع بر تصمیمگیریهای تجاری و سرمایهگذاری آنها تأثیر قابل توجهی میگذارد.
پیمان فرحبخش، کارشناس بازار ارز، با اشاره به اینکه نرخ رسمی بیشتر تحت تأثیر سیاستها و سازوکارهای ارزی دولت قرار میگیرد، افزود: نرخ بازار آزاد در مقابل تحت تأثیر عواملی مانند عرضه و تقاضا، انتظارات تورمی، ریسکهای سیاسی و اقتصادی و همچنین چشمانداز ورود و خروج ارز قرار دارد.
او توضیح داد: با افزایش فاصله میان این دو نرخ، انگیزه برای استفاده از اختلاف قیمتها بالا میرود و در نتیجه هزینههای ناشی از چندنرخی بودن ارز نیز افزایش پیدا میکند.
فشار بیشتر بر هزینهها و سود شرکتها
این کارشناس بازار ارز بیان کرد که شکاف ارزی یکی از پیامدهای مهمش، دشواری در پیشبینی هزینهها و درآمدهای بنگاههاست. شرکتهایی که مواد اولیه یا تجهیزات خود را با نرخ ارز آزاد یا نزدیک به آن تهیه میکنند، اما درآمدهای ارزیشان بر اساس نرخ رسمی محاسبه میشود، احتمالاً با فشار بر حاشیه سود خود مواجه میشوند.
فرحبخش ادامه داد: همچنین صادرکنندگانی که ارز حاصل از صادرات را با نرخی پایینتر از بازار آزاد عرضه میکنند، ممکن است انگیزه کمتری برای بازگرداندن ارز از مسیرهای رسمی داشته باشند. البته میزان تأثیر این موضوع به نوع فعالیت شرکت، وابستگی آن به واردات و مقررات بازگشت ارز وابسته است.
او ضمن اشاره به تأثیر شکاف ارزی بر قیمتگذاری کالاها گفت: در برخی بازارها، قیمتها بر اساس هزینه جایگزینی و نرخ آزاد شکل میگیرد؛ بنابراین افزایش فاصله نرخها میتواند انتظارات نسبت به افزایش قیمتها را تقویت کند، حتی اگر همه کالاها به صورت مستقیم با دلار آزاد وارد نشده باشند.
تأثیرگذاری بر انتظارات تورمی
فرحبخش انتظارات تورمی را یکی دیگر از مسیرهای اثرگذاری شکاف ارزی معرفی کرد و گفت: اگر فعالان اقتصادی نرخ بازار آزاد را به عنوان نشانهای از ارزش آینده ریال در نظر بگیرند، این نرخ میتواند بر تصمیمات آنها درباره قیمتگذاری، نگهداری موجودی کالا، سرمایهگذاری و مدیریت نقدینگی تأثیر بگذارد.
با این وجود، به گفته فرحبخش، رابطه میان شکاف ارزی و تورم به صورت مستقیم و یکبهیک نیست و عوامل دیگری مانند سیاست پولی، رشد نقدینگی، شرایط بودجه، دسترسی به ارز و میزان انتقال تغییرات نرخ ارز به قیمت کالاها در شدت این اثر نقش دارند.
پایداری شکاف، عامل تعیینکننده اصلی
این کارشناس تأکید کرد که در ارزیابی شرایط، تنها میزان تغییر نرخ رسمی یا آزاد اهمیت ندارد، بلکه ماندگاری فاصله میان این دو نرخ نیز بسیار تعیینکننده است. اگر شکاف کوتاهمدت باشد، ممکن است بخشی از آن ناشی از شوکهای موقت عرضه و تقاضا یا تغییر انتظارات باشد؛ اما تداوم آن باعث میشود فعالان اقتصادی قیمتها و تصمیمات خود را بیشتر بر اساس نرخ آزاد تنظیم کنند.
او افزود: در چنین شرایطی سیاستگذار با دو ضرورت اساسی مواجه است؛ اول مدیریت نرخ رسمی برای کنترل هزینه واردات و حمایت از برخی بخشها، و دوم کاهش انگیزهها و هزینههای ناشی از چندنرخی بودن ارز.
در پایان، فرحبخش بیان کرد برای تحلیل دقیقتر بازار ارز باید به طور همزمان نرخهای رسمی و آزاد، حجم معاملات، میزان عرضه ارز و روند انتظارات تورمی بررسی شود؛ چرا که تنها نگاه به یک عدد نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت بازار ارائه دهد.