سهم تولید داخل در بازار نوشت‌افزار ایران طی سال‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته و چهره این بازار را دگرگون کرده است، اما هنوز بخش قابل توجهی از مواد اولیه و قطعات مورد نیاز این صنعت از کشورهای خارجی وارد می‌شود؛ وابستگی‌ای که با نوسانات نرخ ارز، هزینه تولید را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
آمارهای ارائه شده درباره میزان دقیق تولیدات داخلی در حوزه نوشت‌افزار اختلاف نظر دارد. محسن گلستانی، رئیس اتحادیه لوازم‌التحریر، در شهریورماه سال جاری سهم تولید داخل را حدود ۸۰ درصد از بازار اعلام کرد؛ رقمی که در سال گذشته حدود ۶۰ درصد بود، اما امسال به دلایلی چون محدودیت‌های بیشتر واردات، مشکلات لجستیکی و کاهش چشمگیر قاچاق، سهم تولید داخل افزایش یافته است. در مقابل، محمد وصالی، مدیرکل دفتر نوشت‌افزار وزارت صنعت، معدن و تجارت، در مصاحبه‌ای اعلام کرد که عمق داخلی‌سازی این صنعت بیش از ۸۵ درصد است و در شش ماه نخست سال جاری نزدیک به ۳۵۰ میلیون قلم نوشت‌افزار در کشور تولید شده است.
تولید داخل؛ وابستگی به مواد اولیه خارجی
جمشیدی، یکی از تولیدکنندگان حوزه نوشت‌افزار، در گفت‌وگو با ایسنا، سهم تولید داخل را بیش از ۸۵ درصد برآورد کرد و افزود: محدودیت‌های وارداتی باعث شده سهم تولیدکنندگان داخلی افزایش پیدا کند.
با این حال، وی تأمین مواد اولیه را از جمله مشکلات مهم تولید دانست و توضیح داد: بخشی از مواد اولیه مورد استفاده در تولید خودکار و ماژیک از کشورهایی مانند هند و چین وارد می‌شود و افزایش هزینه تأمین ارز به‌طور مستقیم بر قیمت تمام‌شده محصولات تأثیرگذار است.
جمشیدی با اشاره به این که تولیدکنندگان بیشتر در زمینه تأمین نوک خودکار وابسته هستند، بیان کرد: تولید یا تأمین برخی مواد مانند جوهر در داخل کشور امکان‌پذیر است، اما نوک خودکار قطعه‌ای تخصصی است که تعداد محدودی از کشورها آن را تولید می‌کنند و بنابراین تولیدکنندگان داخلی ناگزیر به واردات آن هستند.
مشکل تأمین مواد اولیه در گفته‌های دیگر فعالان این صنعت نیز دیده می‌شود. محمودرضا صنعتکار، رئیس انجمن تولیدکنندگان نوشت‌افزار، نوسان قیمت مواد اولیه پتروشیمی، محدودیت‌های ارزی و قطعی برق را از جمله موانع تولیدکنندگان در سال جاری عنوان کرده است.
تغییرات مکرر قیمت‌ها؛ دیگر سالی یک‌بار نیست
افزایش هزینه مواد اولیه و نوسانات ارزی باعث شده فاصله زمانی تغییر قیمت محصولات کاهش یابد. جمشیدی می‌گوید که پیش‌تر تولیدکنندگان معمولاً سالی یک‌بار قیمت‌ها را متناسب با هزینه تمام‌شده اصلاح می‌کردند، اما این فاصله ابتدا به حدود شش ماه رسید و اکنون در برخی موارد قیمت‌ها به صورت ماهانه بازنگری می‌شوند.
وی می‌افزاید که افزایش هزینه تأمین مواد اولیه وارداتی، یکی از عوامل اصلی رشد هزینه تولید است و این افزایش هزینه‌ها تنها محدود به تولید خودکار نیست. گزارش‌های منتشر شده از صنعت نوشت‌افزار نیز نشان‌دهنده افزایش هزینه مواد اولیه، کاغذ، دستمزد و انرژی در سال جاری می‌باشند. رئیس انجمن تولیدکنندگان نوشت‌افزار تأکید کرده است که تولیدکنندگان به دلیل کاهش قدرت خرید بازار، نتوانسته‌اند تمام افزایش هزینه‌های خود را به قیمت محصول منتقل کنند.
فروشندگان: کالا هست اما قیمت‌ها مرتب تغییر می‌کند
با وجود نگرانی تولیدکنندگان درباره تأمین مواد اولیه، بررسی‌های میدانی ایسنا نشان می‌دهد که فروشندگان تاکنون با کمبود جدی کالا مواجه نشده‌اند.
دو فروشنده لوازم‌التحریر در گفت‌وگو با ایسنا تأکید کردند که در حال حاضر مشکلی در تأمین کالا ندارند و محصولات مورد نیاز بازار به راحتی قابل تهیه است؛ اما آنچه فعالیت‌شان را دشوار کرده، تغییر مکرر قیمت‌هاست.
به گفته این فروشندگان، نوسانات نرخ ارز باعث شده است قیمت خرید برخی کالاها ثبات نداشته باشد و فروشنده برای خرید مجدد یا تعیین قیمت روز، مجبور است به طور مکرر از عمده‌فروش و تأمین‌کننده استعلام قیمت بگیرد.
یکی از این فروشندگان گفت: شرایط به گونه‌ای است که «باید هر روز قیمت بگیریم»، زیرا تغییر نرخ ارز می‌تواند قیمت خرید کالا را در بازه زمانی کوتاهی دستخوش تغییر کند.
قدرت خرید مشتریان کاهش یافته است
افزایش قیمت‌ها در سوی دیگر بازار، رفتار خریداران را نیز دچار تغییر کرده است. هر دو فروشنده‌ای که با ایسنا صحبت کردند از کاهش محسوس فروش نسبت به گذشته خبر دادند و کاهش قدرت خرید مردم را مهم‌ترین دلیل آن دانستند.
به گفته آن‌ها، مشتریان نسبت به قبل حساسیت بیشتری نسبت به قیمت دارند و افزایش هزینه‌ها باعث شده میزان خرید لوازم‌التحریر کاهش یابد.
این وضعیت با گفته‌های رئیس انجمن تولیدکنندگان نوشت‌افزار همسو است. وی پیش‌تر کاهش قدرت خرید مردم را یکی از مشکلات بازار برشمرده و گفته بود: تولیدکنندگان قادر نیستند تمام افزایش هزینه‌های تولید را به مصرف‌کننده منتقل کنند.
نگرانی تولیدکنندگان درباره آینده بازار
جمشیدی، تولیدکننده نوشت‌افزار، همچنین تأکید کرد: اگر محدودیت‌های واردات در آینده ادامه داشته باشد و تأمین مواد اولیه با چالش مواجه شود، تولیدکنندگان با مشکلات جدی روبرو خواهند شد.