تحلیل خروجیهای میانمدت مدل اروپایی ECMWF IFS HRES برای روز پنجم مهرماه حاکی از آن است که برای ارزیابی دقیق وضعیت جوی کشور در روزهای ابتدایی فصل پاییز، لازم است علاوه بر نقشه بارش، تغییرات فشار سطح زمین، دمای لایههای میانی جو و مسیر حرکت سامانههای جوی به طور همزمان مورد بررسی قرار گیرد.
این شاخصها به ما کمک میکنند تا تعیین کنیم که آیا افزایش ابر و بارشهای احتمالی ناشی از ورود یک سامانه پایدار و گسترده است یا صرفاً به ناپایداریهای محلی و کوتاهمدت محدود میشود.
یکی از مهمترین شاخصها در تحلیل نقشههای هواشناسی پاییزی، ارتفاع ژئوپتانسیل در تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال است که وضعیت جریان هوا را در ارتفاعی حدود پنج تا شش کیلومتر از سطح زمین نشان میدهد.
کاهش ارتفاع ژئوپتانسیل و شکلگیری ناوه در این تراز، میتواند نشانه ورود هوای سردتر به منطقه و فراهم شدن شرایط مناسب برای ناپایداری جوی باشد. در مقابل، استقرار پشته و افزایش ارتفاع ژئوپتانسیل معمولاً با فرونشینی هوا و محدود شدن رشد ابرها همراه است که به معنای کاهش احتمال بارش است.
شاخص مهم دیگری که در تحلیلها باید مد نظر قرار گیرد، فشار سطح دریا است. اختلاف فشار میان مناطق مختلف، نیروی محرک ایجاد بادها را به همراه دارد و میتواند نقش کلیدی در انتقال رطوبت به داخل کشور ایفا کند.
زمانی که جریانهای مرطوب در سطح زمین و یک سامانه ناپایدار در لایههای بالاتر جو به طور همزمان فعالیت کنند، احتمال شکلگیری ابرهای بارانزا افزایش مییابد؛ اما باید توجه داشت که وجود رطوبت به تنهایی برای ایجاد بارش کافی نیست و سایر شرایط لازم باید مهیا باشند.
در شمال ایران، بررسی همزمان رطوبت دریای خزر، جریان باد و وضعیت ارتفاعات از اهمیت ویژهای برخوردار است. وقتی جریان مرطوب به دامنههای کوههای البرز برخورد میکند، مجبور به صعود میشود که این پدیده در هواشناسی به عنوان صعود اوروگرافیک شناخته میشود.
این فرآیند باعث تشکیل ابر و بارش در مناطق کوهستانی و دامنههای رو به باد میشود. با این وجود، جهت تعیین دقیق استانهایی که در روز پنجم مهر بارش خواهند داشت، باید نقشههای بارش ساعتی و تجمعی همان روز به دقت بررسی شوند.
در مناطق مرکزی و جنوبی کشور نیز صرفاً بالا بودن دما به معنای عدم وقوع بارش نیست. برای شکلگیری رگبارهای پاییزی، حضور رطوبت کافی و وجود سازوکارهای صعود هوا ضروری است.
در غیاب این عوامل، ممکن است هوای گرم و پایدار همچنان ادامه یابد؛ به خصوص در مناطقی که تحت تأثیر فرونشینی قرار دارند. فرونشینی به حرکت نزولی هوای گرم و خشک گفته میشود که موجب دمای بالاتر و کاهش رطوبت نسبی شده و تشکیل ابرهای بارشزا را دشوار میسازد.
در تهران نیز پیشبینیهای میانمدت باید با دقت و احتیاط تفسیر شوند. پیشبینی منتشر شده برای پایتخت در روز پنجم اکتبر نشاندهنده آسمانی قسمتی ابری و احتمال بارش پایین است؛ با این وجود، این پیشبینی تنها مختص تهران است و وضعیت سایر مناطق کشور را به طور کامل مشخص نمیکند.