زمستان پیشرو برای شبکه گاز کشور همراه با نگرانیهای جدیتر نسبت به سالهای قبل است. از یک سو، ناترازی همیشگی گاز که در روزهای اوج مصرف پیشتر هم خود را نشان داده بود، همچنان پابرجاست و از سوی دیگر، خسارتهای واردشده به تأسیسات گازی پارس جنوبی و از دست رفتن بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید، شرایط تأمین انرژی را با چالشهای بیشتری روبرو ساخته است.
بر اساس گزارش ایسنا، با وجود ادامه تلاشها برای بازسازی تأسیسات آسیبدیده و بازیابی ظرفیت تولید، مدیریت دقیق مصرف در بخشهای خانگی و تجاری نقش کلیدی و تعیینکنندهای در گذر موفق از سرمای زمستان خواهد داشت.
بر طبق اعلام سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، در تاریخ ۲۷ آبان ماه، پس از حمله به تأسیسات گازی کشور در ۲۷ اسفند ماه سال گذشته، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز از دسترس خارج شد که با کوششهای تیمهای عملیاتی و بهرهگیری از توان داخلی، نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت طی مدت کمتر از شش تا هفت ماه به چرخه تولید بازگردانده شد. با این حال، هنوز حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدسترفته باقی مانده است.
از سوی دیگر، ناترازی گاز در روزهای اوج مصرف به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد و با احتساب ظرفیت تولیدی که هنوز به طور کامل احیا نشده، این کسری میتواند در روزهای سخت زمستان به حدود ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز بالغ شود؛ رقمی که اهمیت مدیریت مصرف و جلوگیری از هدررفت گاز را بیش از هر زمان دیگری برجسته میسازد.
همزمان با برنامههای مدیریت مصرف، بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده پارس جنوبی نیز به منظور بازگرداندن ظرفیت فرآورش گاز در دستور کار جدی قرار گرفته است. مسئولیت بازسازی پالایشگاههای چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شده و این اقدامات با استفاده از توان سازندگان داخلی، بهرهگیری از تجهیزات موجود در سایر پالایشگاهها و تسریع در تأمین اقلام ضروری دنبال میشود.
بر اساس برنامه اعلام شده، مدت زمان اجرای کل طرح بازسازی حدود ۱۸ ماه پیشبینی شده است؛ با این حال، راهاندازی واحدهای آماده، تا پایان بازسازی سایر بخشها به تعویق نخواهد افتاد و هر واحد پس از اتمام عملیات و اطمینان از آمادگی عملیاتی، به صورت مرحلهای وارد مدار بهرهبرداری خواهد شد. همچنین اجرای طرحهای تولید زودهنگام با هدف بازگرداندن سریعتر بخشی از ظرفیت ازدسترفته در حال پیگیری است.
با وجود این اقدامات، بازسازی تأسیسات به تنهایی قادر نیست تمام نیازهای مصرف در روزهای سرد را پاسخ دهد؛ به ویژه که افزایش مصرف در بخشهای خانگی و تجاری در فصل زمستان فشار مضاعفی بر شبکه گاز وارد میآورد. از این رو، شرکت ملی گاز کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی مصرف در این بخشها را به عنوان یکی از اهداف اصلی مدیریت مصرف دنبال میکند.
راهکار نوین برای کنترل مصرف گاز
یکی از برنامههای کلیدی شرکت ملی گاز برای کنترل مصرف، حرکت به سمت هوشمندسازی کنتورها و سامانههای اندازهگیری است.
در این راستا، اجرای طرح آزمایشی هوشمندسازی با همکاری سه شرکت دانشبنیان آغاز شده است؛ طرحی که بر اساس تجربههای به دست آمده، استفاده از کنتورها و سامانههای هوشمند میتواند مصرف گاز را تا ۲۵ درصد کاهش دهد. در این برنامه، علاوه بر کنتورهای خانگی، هوشمندسازی تجهیزات اندازهگیری بزرگتر و توسعه سامانههای پایش و دریافت دادههای قابل اتکا از شبکه نیز مدنظر قرار گرفته است.
هدف این طرح صرفاً نصب کنتورهای جدید نیست، بلکه ایجاد سامانهای یکپارچه برای پایش و مدیریت مصرف و استفاده از اطلاعات دقیقتر در کل شبکه گاز کشور است. با توجه به وجود حدود ۲۹ میلیون مشترک، توسعه چنین تجهیزاتی میتواند در بلندمدت به شناسایی الگوهای مصرف و کنترل بهتر تقاضا کمک شایانی نماید.
قطع گاز ادارات پرمصرف
در بخش دیگری از برنامههای مدیریت مصرف، دستگاههای دولتی و اماکن عمومی در اولویت نظارت قرار گرفتهاند. پایش مصرف این مجموعهها آغاز شده و در مواردی که الگوی مصرف تعیینشده رعایت نشده، اخطارهایی صادر شده و حتی گاز برخی دستگاهها و وزارتخانهها نیز قطع شده است.
در استان تهران نیز گشتهای ویژه مدیریت مصرف گاز فعالیت خود را شروع کردهاند. این تیمها به صورت مستمر دمای محیط، نحوه استفاده از سامانههای گرمایشی و عملکرد موتورخانهها را بررسی میکنند؛ نظارتی که محدود به ساعات اداری نیست و حتی روزهای تعطیل و ساعات غیراداری را نیز شامل میشود.
بر اساس دستورالعملهای ابلاغشده، دمای محیط ادارات و اماکن عمومی باید حداکثر روی ۱۸ درجه سانتیگراد تنظیم شود. همچنین سامانههای گرمایشی باید یک ساعت پیش از آغاز فعالیت اداری روشن و یک ساعت پیش از پایان ساعت کاری خاموش گردند و در روزهای تعطیل نیز فعالیت آنها متوقف شود. استفاده از تجهیزات گرماتابشی در فضاهای باز نیز ممنوع اعلام شده است.
در صورت مشاهده تخلف، ابتدا اخطار کتبی صادر میشود و در صورت تکرار، جریان گاز واحد متخلف قطع خواهد شد. این اقدامات با هدف آن صورت میگیرد که دستگاههای دولتی پیش از درخواست صرفهجویی از مردم، خود به الگوی صحیح مصرف تبدیل شوند.
توصیه به مردم برای گذر از زمستان
با وجود برنامههای بازسازی، توسعه تجهیزات هوشمند و نظارت بر مصرف دستگاههای دولتی، بخش عمدهای از مدیریت شرایط زمستانی به رفتار مصرفکنندگان خانگی و تجاری وابسته است. در فصل زمستان، سهم بخشهای خانگی، تجاری و صنایع کوچک از مصرف گاز افزایش مییابد و کاهش مصرف در این بخشها میتواند به حفظ پایداری شبکه و تأمین گاز مورد نیاز سایر بخشها کمک شایانی کند.
بر این اساس، شرکت ملی گاز از مشترکان خود خواسته است با اصلاح الگوی مصرف، کاهش دمای وسایل گرمایشی و اجتناب از گرم کردن فضاهای غیرضروری، در مدیریت بهینه مصرف مشارکت کنند. رعایت دمای رفاه حداکثر ۲۰ درجه سانتیگراد در منازل، یکی از مهمترین توصیهها در این زمینه است.
علاوه بر این، استفاده از لباس مناسب فصل سرد در محیط خانه، جلوگیری از هدررفت گرما، بستن درها و پنجرههای غیرضروری، سرویس و تنظیم وسایل گرمایشی و خاموش کردن تجهیزات در فضاهایی که مورد استفاده نیستند، از اقداماتی است که میتواند بدون ایجاد اختلال جدی در آسایش خانوارها به کاهش مصرف انرژی کمک کند.
همچنین صرفهجویی تنها محدود به گاز نمیشود. حدود ۳۰ تا ۳۳ درصد گاز مصرفی کشور به نیروگاهها و سهم مشابهی به بخش صنعت اختصاص دارد؛ بنابراین مدیریت مصرف برق نیز میتواند با کاهش نیاز نیروگاهها به سوخت، به حفظ منابع گازی کمک نماید.
واقعیت این است که بازسازی تأسیسات آسیبدیده، افزایش تولید و توسعه فناوریهای هوشمند اقداماتی ضروری اما زمانبر هستند و نمیتوان انتظار داشت همه نتایج آنها به سرعت نمایان شود. در مقابل، اصلاح رفتار مصرفی و کاهش مصرفهای غیرضروری میتواند از همین امروز به کاهش فشار بر شبکه گاز کمک کند.
هدفگذاری برای کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی مصرف در بخشهای خانگی و تجاری نیز نشان میدهد که عبور موفق از زمستان پیشرو تنها وابسته به میزان تولید و ظرفیت پالایشگاهها نیست؛ بلکه همراهی مشترکان و رعایت الگوی مصرف، نقش محوری در تأمین پایدار گاز خواهد داشت.
در شرایطی که احتمال کسری روزانه صدها میلیون مترمکعب گاز در روزهای اوج مصرف مطرح است، بیتوجهی به مصرفهای غیرضروری میتواند فشار بر شبکه را افزایش دهد. بنابراین، صرفهجویی دیگر صرفاً یک توصیه کلی نیست بلکه ضرورتی حیاتی برای حفظ پایداری شبکه گاز، تأمین گرمایش خانوارها و جلوگیری از تشدید محدودیتهای گاز در فصل زمستان به شمار میرود.
