این روزها کافی است چند بار در فضای مجازی به دنبال واژه‌هایی مثل وام، تسهیلات یا خرید خودرو بگردید تا با انبوهی از پیام‌ها و تبلیغات مواجه شوید؛ پیام‌هایی که در نگاه اول بیشتر شبیه فرصت‌هایی طلایی به نظر می‌رسند تا هشدارهایی جدی. عناوینی مانند «حساب شما واجد دریافت تسهیلات غیرحضوری با نرخ 4 درصد تا سقف 400 میلیون تومان است»، «وام فوری بدون ضامن»، «وام با سیکارت»، «وام خرید خودرو»، «وام طلا» و حتی پیشنهادات خرید و فروش امتیاز تسهیلات، نمونه‌هایی از این تبلیغات پرطرفدار هستند.
در برخی از این پیام‌ها از مخاطب خواسته می‌شود برای «استعلام»، «تکمیل پرونده» یا «فعال‌سازی وام» روی لینک مشخصی کلیک کند یا با شماره‌ای تماس بگیرد. در ادامه، ممکن است درخواست ارسال اطلاعات هویتی، تصویر کارت ملی و شناسنامه، اطلاعات کارت بانکی، رمز پویا، پرداخت وجه تحت عنوان کارمزد، تشکیل پرونده یا بیمه و حتی ارائه حساب بانکی مطرح شود.
همین نقطه است که یک پیام جذاب درباره وام می‌تواند به پرونده‌ای کلاهبرداری، برداشت غیرمجاز یا مشکلات بانکی و قضایی تبدیل شود.
بانک مرکزی نیز در جدیدترین هشدار خود، که در تاریخ 9 مهرماه منتشر شده، دقیقاً به همین موضوع پرداخته است. این بانک اعلام کرده هرگونه واگذاری، خرید و فروش تسهیلات بانکی و تبلیغ آن غیرقانونی است و تبلیغ‌کنندگان می‌توانند تحت پیگرد قانونی قرار بگیرند. همچنین تأکید شده که تبلیغات منتشرشده در فضای مجازی و پیامک‌ها درباره اعطای وام و خرید و فروش آن غالباً با هدف کلاهبرداری و سوءاستفاده از اطلاعات شهروندان انجام می‌شود.
این ماجرا تنها به گرفتن چند میلیون تومان از متقاضی ختم نمی‌شود. یکی از محورهای مهم هشدار بانک مرکزی، موضوع اطلاعات هویتی و حساب‌های بانکی است. این بانک تأکید کرده است که ارائه مدارک هویتی یا حساب بانکی به افراد ناشناس با وعده دریافت یا فروش وام می‌تواند تبعات حقوقی برای صاحب حساب به همراه داشته باشد، حتی مسئولیت در قبال جرائم مالی و پولشویی نیز ممکن است متوجه فرد شود.
چرا وعده وام 4 درصدی تا این حد جذاب است؟
پشت این تبلیغات، افزایش تقاضا برای وام با سود کم در جامعه نهفته است. هزینه‌های زندگی به طور چشمگیری افزایش یافته، خرید مسکن برای بسیاری دشوار شده، هزینه خودرو، درمان و آموزش سنگین شده و بسیاری از خانوارها برای تأمین نقدینگی به تسهیلات بانکی چشم دوخته‌اند.
در چنین شرایطی، عباراتی مثل «بدون ضامن»، «غیرحضوری»، «فوری»، «4 درصد» و «400 میلیون تومان» دقیقاً به حساس‌ترین نقطه ذهن متقاضیان هدف می‌زنند.
فردی که ماه‌ها در صف دریافت تسهیلات بوده یا نمی‌تواند ضامن معرفی کند، با دیدن چنین پیام‌هایی ممکن است تصور کند بالاخره راهی برای دور زدن پیچیدگی‌های بانکی پیدا کرده است. کلاهبرداران دقیقاً از همین عجله و نیاز سوءاستفاده می‌کنند.
در واقع، تسهیلات بانکی کالایی نیست که قابل خرید و فروش در بازار آزاد باشد؛ فردی نمی‌تواند آن را مانند خودرو یا کالا در شبکه‌های اجتماعی آگهی کند و به دیگری بفروشد. بانک مرکزی تأکید کرده است که تسهیلات بانکی مطابق ضوابط مصوب و از طریق شبکه بانکی تنها به افراد واجد شرایط پرداخت می‌شود و اصولاً قابلیت خرید، فروش یا انتقال به غیر را ندارد؛ مگر در موارد خاص و مطابق مقررات.
ترفند از «وام» شروع می‌شود اما ممکن است به اطلاعات بانکی برسد
مسأله مهم این است که همه کلاهبرداری‌ها الزاماً با درخواست پول آغاز نمی‌شوند. گاهی ابتدا پیام‌هایی کاملاً حرفه‌ای برای مخاطب ارسال می‌شود؛ پیام‌هایی که نام یک بانک، لوگوی یک مؤسسه، عبارت «تأیید بانک مرکزی»، شماره پرونده، کد رهگیری یا مشخصات ظاهراً رسمی دارند تا مخاطب تصور کند با مجموعه‌ای معتبر روبروست.
پس از ایجاد اعتماد، از فرد خواسته می‌شود برای «احراز هویت» اطلاعاتی ارسال کند یا وارد لینکی شود.
در مرحله بعد ممکن است درخواست پرداخت مبلغی تحت عنوان کارمزد، هزینه تشکیل پرونده، بیمه تسهیلات، آزادسازی اعتبار یا تضمین مطرح شود.
نقطه خطر دقیقاً همین‌جاست؛ زیرا به جای دریافت پول از بانک، ممکن است متقاضی وام خودش به حساب فرد دیگری پول واریز کرده باشد.
حتی اگر فرد متقاضی از پرداخت پول خودداری کند، ارسال تصویر مدارک هویتی یا اطلاعات حساب بانکی به افراد ناشناس می‌تواند همچنان خطرناک باشد. بانک مرکزی به صراحت درباره این موضوع هشدار داده است.
«وام فوری» با یک پیامک قابل تحقق نیست
یکی از نشانه‌های مهم تبلیغات مشکوک، ادعای قطعی بودن دریافت تسهیلات توسط فرد است، بدون آنکه فرآیند اعتبارسنجی، بررسی شرایط، سابقه بانکی و ضوابط بانکی مشخص باشد.
عباراتی مثل «شما واجد شرایط هستید»، «وام شما تأیید شده»، «سهمیه شما فعال شده» یا «فقط برای تکمیل ثبت‌نام روی لینک زیر کلیک کنید» باید برای مخاطب زنگ خطر باشد.
هیچ متقاضی نباید فقط به دلیل دریافت یک پیامک، پیام تلگرامی یا دایرکت اینستاگرام تصور کند تسهیلاتی به نام او تصویب شده است.
مسیر دریافت تسهیلات باید از طریق کانال رسمی بانک یا مؤسسه اعتباری مجاز صورت گیرد و نه از شماره شخصی، صفحه ناشناس، کانال تلگرامی یا لینکی که فردی در فضای مجازی ارسال کرده است.
یک خط قرمز مهم؛ حساب بانکی‌تان را اجاره ندهید
در میان پیشنهادهای وسوسه‌کننده، گاهی موضوع فقط گرفتن وام نیست. ممکن است پیشنهادی مطرح شود با این مضمون که «حساب شما برای دریافت وام مناسب است» یا در ازای استفاده از حساب، مبلغی به عنوان حق‌الزحمه پرداخت می‌شود. این پیشنهاد نباید به عنوان درآمد آسان تلقی شود.
حساب بانکی متعلق به شماست و تراکنش‌های انجام شده از آن می‌تواند تبعات جدی برای صاحب حساب داشته باشد. بانک مرکزی در اطلاعیه اخیر خود هم تبلیغ خرید و فروش تسهیلات و هم اجاره حساب را در چارچوب دستورالعمل تبلیغات اشخاص زیر نظارت ممنوع اعلام کرده و درباره پیامدهای در اختیار گذاشتن حساب و مدارک هویتی به افراد ناشناس هشدار داده است.
به زبان ساده‌تر، چند میلیون تومان دریافتی به عنوان «حق حساب» ارزش ندارد که فرد حساب بانکی و هویت خود را در اختیار کسی قرار دهد که از فعالیت واقعی او اطلاع ندارد.
از «وام خودرو» تا «وام طلا»؛ اسامی تغییر می‌کنند اما ترفندها ثابت است
بازار تبلیغات غیررسمی تسهیلات خود را با نیازهای روز جامعه تطبیق می‌دهد. گاهی «وام فوری» پررنگ است، گاهی «وام خرید خودرو»، «وام با ضمانت طلا»، «وام با سیکارت» یا «وام بدون ضامن».
اما وجه مشترک بیشتر این تبلیغات، وعده دریافت پول سریع‌تر و آسان‌تر نسبت به مسیر رسمی بانک است.
این روزها بانک مرکزی حتی درباره تخصیص تسهیلات به خرید طلا، ارز و رمزارز هشدار ویژه‌ای صادر کرده و بر ممنوعیت اعطای تسهیلات بانکی برای این مقاصد تأکید کرده است.
بنابراین شهروندان باید تفاوت میان «تبلیغ یک خدمت بانکی واقعی» و «تبلیغ فردی که خود را واسطه دریافت پول از بانک معرفی می‌کند» را تشخیص دهند.
اگر چنین پیامی دریافت کردید، چه کنید؟
اولین اقدام، عجله نکردن است. روی لینک‌های ناشناس کلیک نکنید، اطلاعات کارت بانکی و رمزهای خود را در اختیار فرستنده قرار ندهید و تصویر مدارک هویتی را برای افراد ناشناس ارسال نکنید.
اگر نام یک بانک در پیام آمده، خودتان از طریق سایت یا شعبه رسمی همان بانک موضوع را پیگیری کنید؛ نه از طریق شماره‌ای که در پیام ارسال شده است.
اگر کسی ادعا کرد «وام شما قطعی شده»، مسیر رسمی و قابل استعلام بانک را از او بخواهید. اگر پاسخ داد «این وام خارج از سیستم بانک است»، «باید اول پول واریز کنید»، «لینک مخصوص خودتان را باز کنید» یا «مدارک را در واتساپ ارسال کنید»، باید بسیار محتاط باشید.
مهم‌تر از همه، هرگز برای دریافت وام، رمز پویا، رمز کارت، کدهای پیامکی ورود به همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک و سایر اطلاعات امنیتی را به دیگران ندهید.
موضوع فقط یک کلاهبرداری ساده نیست
بازار غیررسمی خرید و فروش وام زمانی شکل می‌گیرد که فاصله میان نیاز مردم به نقدینگی و امکان دسترسی به تسهیلات بانکی زیاد شود. همین فاصله بستر فعالیت واسطه‌ها و سودجویان را فراهم می‌کند.
اما راه‌حل این مشکل سپردن هویت و حساب بانکی به افراد ناشناس نیست. هشدار اخیر بانک مرکزی صرفاً یک ممنوعیت اداری در زمینه تبلیغات نیست؛ پیام اصلی آن به متقاضیان وام این است که هر آگهی جذابی در شبکه‌های اجتماعی الزاماً فرصت مالی نیست، بلکه گاهی نقطه شروع یک سوءاستفاده است. بانک مرکزی اعلام کرده موارد تخلف افراد سودجو را پیگیری و اقدامات قانونی علیه آنها را انجام خواهد داد.
در نهایت، یک قاعده ساده وجود دارد که می‌تواند از بسیاری از این مشکلات جلوگیری کند؛ وام بانکی را فقط از بانک دریافت کنید، نه از دایرکت اینستاگرام یا کانال تلگرامی.
هرجا وعده پول بزرگ با نرخ غیرعادی، بدون ضامن، بدون اعتبارسنجی و با پرداخت فوری داده شد، قبل از فکر کردن به «فرصت»، احتمال «دام» را نیز جدی بگیرید.
انتهای پیام/