6عصر ؛ جواد لگزیان ــ پرچم سه رنگ ایران، نمادی والا و برجسته از هویت ملی و فرهنگ غنی ایرانی است که هر یک از رنگ‌های آن نشان‌دهنده مفاهیمی عمیق و ارزشمند می‌باشد: رنگ سبز نمایانگر خرمی و شادکامی، رنگ سفید نماد صلح و دوستی و رنگ سرخ گرامیداشت نام و یاد فرزندان پاکباز ایران زمین است. این پرچم ملی، بیرقی پرافتخار است که همواره یادآور فداکاری‌ها و تلاش‌های بی‌وقفه فرزندان ایران در دفاع از تمامیت ارضی، فرهنگ ملی و زبان فارسی بوده و خواهد بود. در گذر تاریخ، این پرچم همواره در دست بهترین جنگاوران، نویدبخش ایستادگی و سرود پایداری بوده است و در لحظات دشوار نبرد، همچنان مایه امید و سرافرازی ایرانیان به شمار می‌آمده و می‌آید.
دکتر نصرت‌الله بختورتاش در کتاب خود با عنوان «تاریخ پرچم ایران از باستان تا امروز» با رویکردی علمی تاریخچه و نمادهای پرچم ملی ایران را مورد مطالعه قرار داده و از عظمت فرهنگی و روحیه مسالمت‌جوی، آرامش‌طلب و متعالی ایرانیان در طول تاریخ سخن گفته است. او به زیبایی سندیت باشکوه پرچم ایران را روایت می‌کند؛ از درفش کاویان و عقاب کوروش تا بیرق مشروطه و پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران.
فصل‌های ابتدایی کتاب به بررسی ایران باستان، روزگار اسطوره‌ای، کیانی، آیینی و تاریخی تا پیش از ظهور اسلام اختصاص یافته است که آگاهی جوانان و اقشار مختلف جامعه را نسبت به آن دوران افزایش می‌دهد.
بخش دیگری از کتاب به دوره پس از پایان سلسله ساسانیان و آغاز گسترش دین اسلام در ایران می‌پردازد که به گونه‌ای تدوین شده است تا پاسخگوی سوالات مخاطبان درباره دوران فرمانروایی هر پادشاه، پرچم‌ها و درفش‌های رایج در آن زمان باشد. همچنین، بخشی ویژه به تاریخچه پیدایش صلیب سرخ، شیر و خورشید و هلال احمر اختصاص یافته است.
دکتر نصرت‌الله بختورتاش
در پایان کتاب، جستاری خودآموزنده تحت عنوان «یادآوری» گنجانده شده که حاوی نکات ارزشمندی از نظریه‌های دانشمندان، پژوهشگران و گزارش‌های مرتبط با تاریخ پرچم است.
این کتاب مستند و خواندنی به فصل‌های متعددی تقسیم شده است که عبارتند از: «درفش در ایران باستان: روزگار پیشدادیان و کیانیان»، «درفش در کتاب‌های دینی: درفش گرشاسب، درفش در شاهنامه، درفش کاویان»، «روزگار هخامنشیان: عقاب کوروش بزرگ، دلیل گرامیداشت شاهین در ایران، نمونه درفش بازسازی شده هخامنشی»، «روزگار اشکانیان: واژگونی پرچم رومیان، درفش اشکانی، فرته‌داران»، «روزگار ساسانیان»، «دگر روزگاران: از غزنویان تا برآمدن صفویه»، «از صفویان تا پایان زندیان»، «از قاجاریان تا آغاز مشروطیت»، «پژوهش در آخشیج‌های پدیدآورنده نشان»، «درفش از آغاز مشروطه تا پایان دوره قاجار»، «درفش در دوران پهلوی» و «درفش جمهوری اسلامی ایران».
در آغاز، بختورتاش به مطالعه گنجینه کتاب‌های قدیمی می‌پردازد و می‌نویسد: در کتاب‌های باستانی ایران، آیین بزرگ مزدیسنا که آیینی صلح‌دوست، دوستدار همزیستی، آرامش و خواهان کار و کوشش است، واژه‌هایی مانند سپاه، جنگ، جنگ‌افزار، سواران، گردونه، ارتشتار، سردار، مرزبان و درفش را به کار برده‌اند که همه نشانی از اهمیت ارتش، سازماندهی نیروی دفاعی کشور و حفاظت از خانه، دودمان، میهن و توسعه داد و آسایش، فرهنگ، تمدن، هنر و آیین است.
از سوی دیگر، بختورتاش نشان می‌دهد که درفش از دوران باستان تا امروز کاربرد نمادینی داشته و رنگ‌ها و نگاره‌های آن هر یک بیانگر ویژگی‌های نژادی، اسطوره‌ها، قهرمانی‌ها و جانبازی‌های مردم در راه حفظ میراث فرهنگی و تاریخی‌شان است. این نمادها همچنین یادآور فداکاری‌های نیاکان بوده و نمایانگر استواری، قدرت، پیروزی و حاکمیت می‌باشند.
در متون هرمزدیشتی آمده است: «ای زرتشت، اگر تو خواهان پیروزی بر دیوها، جادوگران، پری‌ها، کاوی‌ها و کرپان‌های ظالم و راهزنان دریا و گمراه‌کنندگان دوپا و گرگ‌های چهارپا هستی و می‌خواهی با درفش بزرگ، برافراشته، گشوده و خونین به جنگ دشمن بروی، پس در همه روزها و شب‌ها نام‌های خداوند را زمزمه کن.»
بختورتاش سپس به شاهنامه می‌پردازد و داستان کاوه آهنگر را بازگو می‌کند: فریدون پس از پیروزی بر اهریمن، پیش‌بند چرمی کاوه را که هنگام دمیدن آهن گداخته برای جلوگیری از پرش قطعات سرخ آهن به پا بسته بود، به‌عنوان نماد قیام نیروهای شورشی آراست و آن را با رنگ‌های سرخ، زرد و بنفش زیبا کرد و نام «درفش کاویانی» بر آن نهاد.
این درفش در جنگ‌ها مایه پیروزی، سلامت و افتخار سپاه ایران بود و ایرانیان معتقد بودند که بسیج نیروها به کمک فرشتگانی بود که در روز مهر به کاوه آهنگر یاری رساندند و در دل مردم شور و انگیزه ایجاد کردند تا او را همراهی کنند.
با کمک فریدون که از نژاد کیانی بود، کاوه توانست بر ضحاک غلبه کند، او را از آن سوی اروند رود به شدت مجروح کند و تا شیرخوان دماوند بکشد و سپس در کوه دماوند به بند کشد و فرمانروایی ظالمانه‌اش را پایان دهد.
بختورتاش تأکید می‌کند که درفش کاویانی، همان پیش‌بند چرمی کاوه است که یک پرچم نظامی محسوب می‌شد و همواره همراه سپاهیان در جنگ‌ها حضور داشت. محافظت از این درفش گرامی و ارجمند بر عهده شاهنشاهان بوده و به سرداران بزرگ واگذار می‌شد. در دوره‌های مختلف، توس، گودرز و رستم نگهبان این پرچم بوده‌اند.
سپس بختورتاش به «عقاب کوروش» اشاره می‌کند: در جنگ کوروش بزرگ هخامنشی با کرزوس، گزنفون پرچم کوروش را این‌گونه توصیف کرده است: در سمت راست «کری‌سانتاس» فرمانده سواره‌نظام با سواره‌ها حرکت می‌کرد و در سمت چپ «آرساماس» فرمانده پیاده‌نظام بود. کوروش به آن‌ها توصیه کرد که نگاه‌شان به بیرق باشد و قدم‌های مساوی بردارند. بیرق کوروش تصویری از عقاب زرین با بال‌های گسترده بود که بر نیزه بلندی نصب شده بود. این بیرق هنوز هم به عنوان نماد شاهنشاهی پارسیان شناخته می‌شود.
بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، تندیس مفرغی عقابی با بال‌های گشوده مربوط به دوره هخامنشیان (۵۵۰-۳۳۰ پیش از میلاد) در کاوش‌های تخت جمشید پیدا شده است که در پشت آن حلقه‌ای برای نصب بر چوب یا نیزه وجود دارد تا بتوان آن را بر سر میله افراشت.
در سال ۱۳۲۷ خورشیدی، در کاوش‌های آپادانا تخت جمشید، قطعه سنگ لاجوردی یافت شده است که نقش عقابی با بال‌های گشوده و سه گوی روی سر و پنجه‌هایش بر آن دیده می‌شود. دو سوراخ در بالا و پایین آن وجود دارد که به رنگ تیره نمایان است. در دو طرف این سنگ سه‌گوشه‌هایی با نوک رو به بیرون کنده‌کاری شده که آزمایش‌های آزمایشگاهی وجود رنگ‌های سبز، سفید و سرخ را تایید کرده است.
این سه گوشه به ترتیب سبز، سفید و سرخ هستند که دقیقاً رنگ‌های پرچم ایران را نشان می‌دهد و احتمال دارد این نقش بخشی از درفش هخامنشیان بوده باشد. مفهوم سه گوی روی سر و پنجه عقاب دقیقاً شناخته نشده اما ممکن است نمایانگر سه اصل هوخت (اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک) باشد.
کتاب در ادامه به شرح داستان پرچم ایران در دوره‌های مختلف تاریخی می‌پردازد و در نهایت به شرح پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران ختم می‌شود.
نویسنده این کتاب، مرحوم دکتر نصرت‌الله بختورتاش (متولد ۱۳۰۳، درگذشته ۱۳۹۵)، یکی از نویسندگان برجسته ایرانی و چهره‌ای درخشان در زمینه تاریخ پرچم ایران است.
کتاب «تاریخ پرچم ایران از باستان تا امروز» اثر پژوهشی و نگارش دکتر نصرت‌الله بختورتاش، شامل ۵۶۸ صفحه به همراه ۱۶ صفحه عکس و تصاویر رنگی از پرچم ایران در دوره‌های تاریخی مختلف است که توسط انتشارات بهجت به صورت نفیس، گالینگور و با روبان‌هایی به رنگ‌های پرچم سه رنگ ایران یعنی سبز، سفید و سرخ منتشر شده و روانه بازار کتاب شده است.