6عصر: دهه ۷۰ میلادی اوج دوران ساخت سریالهای تلویزیونی در صداوسیما بود؛ مجموعههایی مانند خانه سبز، امام علی (ع)، همسران، پدر سالار، کارآگاه علوی، روزی روزگاری، روزگار جوانی و… که خاطرات دلنشینی برای مردم رقم زدند.
در آن دوره، اوضاع اقتصادی نسبتاً مطلوب مردم (نسبت به شرایط فعلی) همراه با پکیجی متنوع از سریالهای ایرانی و خارجی محبوب، باعث شد که صداوسیما تحت مدیریت شهید علی لاریجانی، شبکههای ماهوارهای فارسی زبان را تقریباً به گوشه رینگ ببرد و در عرصه رسانه غالب باشد.
برای مطالعه بیشتر:
۱۰ سریالی که بینندگان صداوسیما از تکرارش هم خسته نمیشوند
چند راز نهفته در خوشمزهترین سکانسهای سینمای ایران
البته سرگرم کردن مردم تنها هدف مدیران رسانه ملی آن روزها نبود، بلکه در پس آن هیاهو اهداف مهمتری نیز دنبال میشد. در غیاب فضای مجازی، این صداوسیما بود که توانست در قالب قاب جادویی تلویزیون نفوذ عمیقی بر افکار عمومی داشته باشد و تصمیمات حاکمیتی را از طریق این سریالها به جامعه منتقل کند.
نمایی از مرحوم خسرو شکیبایی و رامبد جوان در سریال خانه سبز
در همین زمینه، کاربری توئیتری به نام «بهم بگو حاج حسین» از پشتپرده ساخت سه سریال محبوب دهه هفتاد صداوسیما پرده برداشت؛ سریالهایی که هنوز هم نزد اغلب مردم محبوبند و با هر بار بازپخش، به صدر جدول پرمخاطبترینهای صداوسیما بازمیگردند. او معتقد است این سریالها به منظور جاانداختن فرهنگ آپارتماننشینی در تهران ساخته شدهاند:
(رسم الخط متن حفظ شده است)
«شاید فکر کنیم تاثیر غیرمستقیم رسانهها از زمان ظهور اینستاگرام و توییتر آغاز شده و برندها به شکل نامحسوس تلاش میکنند ما را تحت تاثیر قرار دهند، اما اخیراً شنیدم که این موضوع حداقل در ایران خیلی قدیمیتر است. آیا نام سریال پدرسالار به گوشتان خورده؟
محمدعلی کشاورز نقش اصلی این سریال را بازی میکند که فردی خانوادهدوست است و اصرار دارد فرزندانش پس از ازدواج در یکی از اتاقهای خانه خودشان زندگی کنند. در مقابل، عروس کوچک خانواده (کمند امیرسلیمانی) که شاغل است و شخصیتی نسبتاً مدرن دارد، اصرار دارد که زندگی مستقل میخواهد و باید آپارتماننشینی را انتخاب کنند.
محمدعلی کشاورز در این سریال نماد جامعه سنتی و کمند امیرسلیمانی نماد جامعه مدرن است. در نهایت، پدرسالار با وجود نارضایتی، تسلیم این تحول میشود و به تخریب خانه قدیمی و ساخت آپارتمان و دادن یک منزل مستقل به هر فرزند رضایت میدهد. این سریال در سال ۷۲ تولید و پخش شده است.
سریال بعدی، «همسران» ساخته سال ۷۳ است و داستان دو زن است که در یک آپارتمان همسایهاند. ایده اصلی این سریال این است که: حالا که در آپارتمان زندگی میکنیم، چگونه باید با همسایهها تعامل داشته باشیم؟ این سریال یکی از آثار برجستهای بود که آپارتمان را به عنوان شکل جدید زندگی شهری معرفی کرد.
سریال سوم، «خانه سبز» ساخته سال ۷۵ است. در این سریال نسلهای مختلف یک خانواده در واحدهای آپارتمانی زندگی میکنند و به طور غیرمستقیم نشان میدهد که برای زندگی مستقل لازم نیست کاملاً جدا باشی و آپارتمان به شما کمک میکند که مدل جدیدی از خانواده را بسازید.
اکنون داستان پشت پرده را بیان میکنم: کرباسچی در سال ۶۸ به سمت شهردار تهران منصوب شد. آن زمان تهران شهری جنگزده بود که با مشکلات زیر مواجه بود: زیرساختهای فرسوده، ترافیک شدید، کمبود فضای سبز، حملونقل عمومی ناکافی، رشد سریع جمعیت و کمبود منابع مالی شهرداری.
مشکل اصلی کرباسچی کمبود بودجه بود. ایده اصلی او برای حل این مشکل، این بود که شهرداری خودش درآمدزایی کند. چگونه؟ با فروش تراکم و اخذ عوارض ساختوساز! یعنی شهرداری اجازه میداد سازندگان بیشتر از تراکم پایه مجاز بسازند و در ازای آن پول دریافت میکرد که این درآمد صرف توسعه زیرساختهای شهری میشد. به این ترتیب دوره شهرداری کرباسچی، دوره رونق پروژههای عمرانی تهران شد. به عنوان نمونه، بزرگراههایی مانند همت، رسالت، مدرس، نواب و چمران در این دوره ساخته شدند.
بازیگران سریال همسران: مهرانه مهینترابی، فردوس کاویانی، فرهاد جم و الهام پاوهنژاد
پروژه نواب، محور شمالی-جنوبی، شاید بزرگترین پروژه این دوره بود که برای تامین مالی ساخت آن، اجازه داده شد آپارتمانهایی در دو طرف محور ساخته شود. کرباسچی از ابتدای دوره مدیریت خود برای کسب درآمد و تغییر چهره شهر، به طور غیرمستقیم همه را به ساخت آپارتمان ترغیب کرد، اما مردم هنوز به آپارتمانها «قوطی کبریت» میگفتند! بنابراین لازم بود که به طور غیرمستقیم، زندگی آپارتمانی در ذهن مردم ارزشمند شود و زندگی در خانههای یک طبقه سنتی سخت و قدیمی جلوه کند.
در نتیجه رسانه به کمک کرباسچی آمد تا با نشان دادن سختیهای زندگی در خانههای حیاطدار، آپارتمان را به عنوان زندگی لوکس و راحت معرفی کند. سریال پدرسالار در سال ۷۲ جنگ میان زندگی سنتی و آپارتمان را آغاز کرد و تا سال ۸۰، زمانی که سریال زیر آسمان شهر پخش شد، نشان داد که زندگی در آپارتمان و تعامل با همسایهها میتواند لذتبخش باشد.