طرح «مدیریت خرید نان» که توسط وزارت کشور طراحی شده است، بدون اطلاعرسانی عمومی و بدون آموزش کافی به نانوایان و شهروندان، در کارتخوانهای نانواییهای استانهای مرکزی، خوزستان و زنجان فعال شده است.
اجرای این طرح که به صورت ناگهانی و بدون ابلاغ رسمی انجام گرفته، برای بسیاری به مثابه یک شوک در عرصه عملیاتی بوده است.
فروش نان کیلویی چه زمانی آغاز میشود؟ | دلیل مخالفت اتحادیه
رسانهها به این طرح عنوان «سهمیهبندی پنهانی» دادهاند، هرچند مسئولان استانی در ابتدا هرگونه سهمیهبندی را به شدت رد میکردند.
۸ کیلو نان با نرخ یارانهای، مازاد با نرخ آزاد
جزئیات فاش شده از این طرح نشان میدهد که سهمیه ماهانه هر فرد حدود ۸ کیلوگرم آرد با قیمت یارانهای ۲,۳۰۰ تومان تعیین شده است. در صورتی که میزان خرید از این حد فراتر رود، نان اضافه با قیمت آزاد ۱۲,۶۵۰ تومان محاسبه خواهد شد که بیش از پنج برابر نرخ یارانهای است.
مبنای محاسبه، سرپرست خانوار است و مجموع خرید تمام اعضای خانواده در سقف تعیین شده لحاظ میشود. مسئولان همچنین تأکید کردهاند که این طرح محدودیتی برای مصرف روزانه خانوارهای معمولی ایجاد نمیکند و هدف اصلی آن جلوگیری از خریدهای حجیم و تجاری است.
آمارهایی که منطق طرح را شکل میدهند
توجیه اصلی این طرح بر دادههایی استوار است که نشان میدهد بخش کوچکی از جامعه، سهم بسیار بزرگی از نان یارانهای را به خود اختصاص میدهد. طبق گزارشها، ۵ درصد از کارتهای بانکی حدود ۳۵ درصد از کل نان کشور را خریداری میکنند، در حالی که سهم اصناف فقط ۵ درصد است.
گزارشهایی نیز وجود دارد که یک خانوار ماهانه حدود ۵ تن نان مصرف میکند. بخشی از این مصرف غیرمعمول به دامداریها، مرغداریها و مصارف غیرسفرهای نسبت داده شده است.
اجرای شوکآور در شرایط حساس و ملتهب
انتقاد اصلی کارشناسان به این طرح، نه به محتوای اقتصادی آن، بلکه به زمانبندی و نحوه اجرای آن است. آغاز طرح بدون اطلاعرسانی قبلی و در شرایطی که کشور با فشارهای معیشتی فراوان روبرو است، باعث ایجاد التهاب و نارضایتی شده است.
کارشناسان میگویند: «مشکل طرح اقتصاد آن نیست، بلکه شیوه اجرای آن است.» آنها پیشنهاد میکنند با اصلاح روند اطلاعرسانی، شفافسازی سقفها و آموزش نانوایان، این طرح ابتدا در استانهای پرجمعیتتر اجرا شود، در غیر این صورت شاهد تکرار صفهای طولانی و اعتراضات مشابه استانهای زنجان و خوزستان خواهیم بود.
ابهام و تناقض میان تکذیب و تأیید
اظهارات متناقض مسئولان باعث شده ابهامات درباره این طرح بیشتر شود. فرمانداری زنجان به طور رسمی هر گونه سهمیهبندی را تکذیب کرده، اما مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خوزستان اجرای طرح را تأیید کرده و گفته است که این طرح در سراسر کشور در حال اجرا است.
همچنین همین مقام، عبارت «دونرخی شدن نان» را رد کرده و مدعی است که تأمین نان برای مصرف متعارف بدون هیچ محدودیتی انجام میشود. این اختلاف نظرها باعث کاهش اعتماد عمومی به شفافیت و صحت اجرای طرح شده است.
فشار بر اقشار آسیبپذیر و خانوارهای پرجمعیت
گزارشها نشان میدهند که پیامدهای اجرای این طرح، به ویژه انتخاب استانهای کمدرآمد به عنوان پایلوت، شرایط را برای بروز مشکلات بیشتر فراهم کرده است.
از منظر اقتصادی، هدفمندسازی یارانه آرد و جلوگیری از انحراف آن به مصارف غیرسفرهای، یک رویکرد منطقی است.
دادههایی که نشان میدهند ۵ درصد کارتها ۳۵ درصد نان را مصرف میکنند، این منطق را تقویت میکند اما اجرای پنهانی و بدون اطلاعرسانی در شرایط فشارهای معیشتی جامعه و ابهام در تعریف «مصرف متعارف»، طرحی که میتوانست به عنوان ابزاری مدیریتی مؤثر عمل کند، به عاملی برای افزایش التهاب و کاهش اعتماد عمومی تبدیل شده است.
تجربه استانهای زنجان و خوزستان نشان داده است که نحوه اجرا و کیفیت اطلاعرسانی به اندازه خود سیاستهای اتخاذ شده اهمیت دارد.
