سایت طلا گزارش داده است که بازار طلا و ارز در اقتصاد ایران، بهعنوان اولین بخشهایی که نسبت به شوکهای خارجی و انتظارات تورمی واکنش نشان میدهند، در معرض خطر جدی ورود وجوه غیرقانونی قرار گرفتهاند. شواهد موجود نشان میدهد که شبکه پرداخت به کانالی برای ورود منابع مالی غیرقانونی به این بازارها تبدیل شده و عدهای سودجو و مجرمان از آن برای پولشویی و تشدید نوسانات سوءاستفاده میکنند.
حجم بالای تراکنشهای مشکوک، گویای این است که این موضوع یک پدیده فرعی نیست بلکه بسیار گسترده است. در چنین شرایطی، بانک مرکزی باید با تقویت حکمرانی ریال، رویکرد نظارتی خود را از مرحله «کشف پس از وقوع» به «پیشبینی و پیشگیری» تغییر دهد تا بازارهای طلا و ارز از بستر پولشویی دور نگه داشته شوند.
در ساختار اقتصادی ایران، نرخ طلا و ارز بهعنوان شاخصی حساس برای وضعیت اقتصاد عمل میکند و هنگامی که شوکهای خارجی به اقتصاد وارد میشود یا انتظارات تورمی افزایش مییابد، این دو بازار نخستین واکنش را نشان میدهند و سپس این تغییرات به دیگر قیمتها سرایت میکند.
با این حال، شواهد جدید حاکی از آن است که این سازوکار انتقال شوک، به شکل سیستماتیک توسط برخی سودجویان و جریانهای مالی غیرقانونی مورد سوءاستفاده قرار میگیرد. برخی فعالان بازار طلا و ارز با هدف کسب سود در شرایط تشدید شوکهای خارجی، عرضه را محدود و هیجاناتی ایجاد میکنند تا سمت تقاضا را تقویت کرده و نوسانات بازار را افزایش دهند. علاوه بر این، مجرمان نیز از این بازارها برای پولشویی و تأمین مالی امور مجرمانه بهره میبرند.
شواهد میدانی
یک نمونه از این اقدامات، پرونده پولشویی در شهرستان میناب استان هرمزگان است. متهم این پرونده که در قاچاق کالای یارانهای از جمله نفتگاز (گازوئیل) فعالیت داشته، بیش از 114 میلیارد تومان پولشویی انجام داده که بخش قابل توجهی از آن در بازار طلا و ارز بوده است. همچنین، در پرونده دیگری در کهگیلویه و بویراحمد، یک باند پنج نفره فیشینگ و پولشویی با اجیر کردن افراد معتاد و تهیه دستگاههای کارتخوان، وجوه سرقتی را از طریق خرید طلا و سکه در بازار یاسوج پاکسازی میکردند. وجه مشترک این پروندهها این است که شبکه پرداخت به عنوان کانال ورود وجوه غیرقانونی به بازار داراییهایی مانند طلا و ارز نقش داشته که میتواند در نوسانات بازار تأثیرگذار باشد.
نفوذ گسترده وجوه غیرقانونی در بازار طلا و ارز
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که به ابعاد آن نگاه کنیم. در ماههای اخیر، رئیس مرکز اطلاعات مالی اعلام کرده است که محدودیتهای بازدارندهای برای 57 نفر مظنون به پولشویی در حوزه ارز، طلا و فلزات گرانبها با همکاری بانک مرکزی اعمال شده است.
در سطح وسیعتر، خبری منتشر شد مبنی بر مسدود شدن حساب بیش از 250 فعال بازار طلا به دلیل تراکنشهای مشکوک. این اقدام در مدت چند روز، حجمی بیش از 210 هزار میلیارد تومان را دربر گرفته است. این اعداد بهخودیخود نشاندهنده گستردگی نفوذ وجوه غیرقانونی در بازار طلا است و این موضوع یک مسئله حاشیهای نیست.
علاوه بر این، بانک مرکزی در ماه گذشته پرونده 271 نفر با حدود 300 هزار میلیارد تومان تراکنش مشکوک را برای پیگیری به مراجع قضایی ارسال کرده و محدودیتهایی بر حسابهای مظنون به پولشویی اعمال کرده است. در این زمینه، حتی برای 11 رئیس شعبه بانک به علت عدم انجام وظایف قانونی، اقدامات انضباطی نیز صادر شده است.
حکمرانی ریال، کلید حل این مسئله
در حال حاضر نسبت اسکناس در گردش به حجم پول (M2) در ایران به حدود 1.3 درصد رسیده که یکی از پایینترین سطوح در جهان است. این بدان معناست که اگر نظام پرداخت بهدرستی رصد شود، قابلیت مشاهده فعالیتهای اقتصادی و پیشبینی رفتار فعالان اقتصادی آسانتر خواهد بود، اما در صورت نبود نظارت مناسب، به دلیل امکان انجام نقل و انتقالات مالی متنوع (چه مبالغ خرد با تعداد بالا و چه مبالغ بسیار زیاد) در زمان کوتاه، مشکلات فراوانی به وجود خواهد آمد.
لذا باید تمرکز بر تقویت حکمرانی ریال باشد، به این معنا که حداکثر بهرهگیری از ظرفیتهای اطلاعاتی و کنترل ریال در نظام پرداخت صورت گیرد تا حکمرانی کلان کشور ارتقا یابد.
اقدامات لازم برای تقویت حکمرانی ریال چیست؟
تفکیک حسابهای تجاری از حسابهای شخصی
اولین گام، نهادینه کردن تفکیک حسابهای تجاری از شخصی است. طبق چارچوب مشترک بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی، اگر در حساب شخصی فردی در یک ماه تعداد مشخصی تراکنش ورودی با مجموع مبلغی بیش از حد مجاز ثبت شود، آن حساب بهعنوان حساب تجاری شناخته میشود.
منطق این آستانه بر این پایه است که فعالیت مالی شخصی عادی معمولاً به ترکیب بالاتر از حد تعیین شده در تعداد و مبلغ تراکنش نمیرسد؛ اما فعالیت تجاری، به شرط هدایت به حساب شفاف، جریان وجوه آن بهطور خودکار تحت رصد مالیاتی و ضدپولشویی قرار میگیرد.
بنابراین با رصد دقیق فعالیتهای افراد در شبکه بانکی، حسابهای مشکوک به تجاری بودن شناسایی شده و وضعیت آنها به حساب تجاری تغییر مییابد. این اقدام علاوه بر جلوگیری از فرار مالیاتی، روند شناسایی حسابهای مشکوک به فعالیتهای پولشویی و مجرمانه را تسهیل میکند. در نتیجه، حسابهای شخصی که سطح تراکنشهای آنان از حد مجاز فراتر رفته، سریعاً شناسایی و مسدود میشوند.
جداسازی حسابهای تجاری و ارائه خدمات اختصاصی به فعالان بازار طلا
یک راهکار دیگر برای بهبود رصد و نظارت بر تراکنشهای حوزه ارز و طلا، ایجاد حسابهای تجاری و سیستم حسابداری مستقل برای فعالان رسمی این بازار است. به این ترتیب تمامی تراکنشهای مربوط به این حوزه بهصورت شفاف انجام شده و پیش از انجام معاملات، طرفهای خرید و فروش از طریق احراز هویت دقیق شناسایی میشوند.
ترویج استفاده از دستگاههای کشلس و درخواست انتقال وجه به جای استفاده از دستگاه پوز در مراکز فروش طلا و ارز نشان میدهد که بخش قابل توجهی از تراکنشهای این بازار غیرشفاف است و جلوگیری از آن نیازمند دخالت بانک مرکزی است.
استفاده از فناوریهای نوین در مدیریت نقدینگی
امروزه روشهای نوینی مانند نشانهگذاری پول و پول رنگی در مدیریت نقدینگی در بسیاری از کشورهای جهان به کار گرفته شده است و حتی در حوزه داراییهای مبتنی بر بلاکچین به یک قابلیت مهم و راهبردی تبدیل شده است.
بانک مرکزی میتواند با ایجاد زیرساختهای نشانهگذاری پول و پول رنگی در شبکه بانکی، جریان نقدینگی را از منشا آن بهصورت دقیق دنبال کند و در صورت مشاهده انحراف، اقدامات پیشگیرانه را اجرا نماید. این روش بهویژه در رصد تسهیلات کلان شبکه بانکی کاربرد فراوان دارد و به بانک مرکزی کمک میکند که از ورود تسهیلات و منابع مالی اختصاص یافته برای تولید به فعالیتهای غیرمولد جلوگیری کند.
انتهای پیام/