۱۸ سال دوری بیخبر از فرزند؛ ۱۸ سال تلاش و انتظار بیوقفه. عادل طاهری، جوانی از روستای افراچال شهرستان ساری، پس از نزدیک به دو دهه در مرکز نگهداری افراد دارای معلولیت «انوار آفتاب» در شهر قم شناسایی شد و به آغوش خانواده بازگشت. انتشار ویدئویی از مراسم عزاداری در این مرکز، نقطه عطفی در شناسایی او بود؛ اما متأسفانه پدر عادل پیش از این دیدار دار فانی را وداع گفته بود و فرصت دیدار دوباره با فرزندش را نیافت.
به گزارش ایسنا، پرونده عادل طاهری نه تنها پایان ۱۸ سال بیخبری خانوادهاش را رقم زد، بلکه پرسشهای متعددی درباره نحوه شناسایی افراد مجهولالهویه، مسئولیت مراکز نگهداری آنان و سازوکارهای موجود برای یافتن خانوادههای این افراد مطرح کرد.
۱۸ سال بیخبری؛ چطور عادل پیدا شد؟
عادل طاهری در ۲۳ آبان ۱۳۸۷، زمانی که ۲۵ ساله بود، از منزل خارج شد و دیگر بازنگشت. او که با مشکلات کمتوانی ذهنی و اختلال در گفتار روبرو بود، در سالهای بعد از ناپدید شدنش در مرکز نگهداری انوار آفتاب واقع در قم زندگی میکرد، در حالی که خانوادهاش از سرنوشت او کاملاً بیخبر بودند.
نهایتاً در آبان ۱۴۰۵، انتشار ویدئویی از مراسم عزاداری در این مرکز، موجب شد تعدادی از اهالی روستای افراچال با دیدن تصاویر، چهره عادل را بشناسند و این موضوع را به خانوادهاش اطلاع دهند. خانواده نیز پس از پیگیریهای لازم و اطمینان از هویت او، راهی شهر قم شدند تا با او دیدار کنند.
عادل طاهری در ۲۳ آبان ۱۴۰۵، پس از ۱۸ سال جدایی، با مادر و سه برادرش ملاقات کرد و پس از انجام مراحل قانونی، به جمع خانواده بازگشت. روز بعد نیز به زادگاهش در شهرستان ساری برگشت و با استقبال گرم بستگان و اهالی محل مواجه شد.
این بازگشت خوشحالکننده، با وجود شادی خانواده، همراه بود با یک حسرت بزرگ؛ چرا که پدر عادل پیش از دیدار با فرزندش از دنیا رفته بود و نتوانست این لحظه را تجربه کند.
۲۱ روز انتظار و جستوجوی امید
خانوادههایی که یکی از اعضایشان گم شده باشد، روزهای بیخبری را با نگرانی و تلاش پیگیر برای یافتن او میگذرانند. خانواده امید نمونهای از این خانوادهها است که پس از ۲۱ روز جستوجوی بیوقفه، بالاخره فرزندشان را یافتند.
حسینی، مادر امید، درباره آن روزهای سخت ناپدید شدن فرزندش میگوید: «در آن مدت بهشدت نگران بودم و اصلاً آرامش روحی نداشتم. مدام ترس این را داشتم که اتفاق ناخوشایندی برای پسرم رخ داده باشد. برای پیدا کردن امید، تعداد زیادی اعلامیه چاپ کردم و در نقاط مختلف نصب کردم. حتی عکس او را در اختیار بلاگرها گذاشتم و از آنان خواستم برای پیدا شدنش اطلاعرسانی کنند.»
او درباره شرایطی که فرزندش در زمان گم شدن تجربه کرده بود، افزود: «فکر میکنم کسانی که امید را همراه خود برده بودند، پس از انتشار وسیع تصویرش و اطلاعرسانیها، ترسیدند و او را رها کردند. وقتی امید پیش آنها بود، اذیتش کرده بودند و حتی دستش را سوزانده بودند.»
به گفته مادر امید، فرزندش در نزدیکی مناطق شمالی کشور و توسط گشتهای اجتماعی پیدا شد و پس از ۲۱ روز به آغوش خانواده بازگشت.
حسینی در پایان با تأکید بر اهمیت مراقبت بیشتر خانوادهها از فرزندانشان، تصریح کرد: «از همه خانوادهها میخواهم برای جلوگیری از چنین حوادثی، مراقبت از فرزندانشان را بسیار جدی بگیرند و بیشتر از همیشه حواسشان به آنها باشد.»
اعلام سریع مفقودی؛ نیازی به انتظار ۲۴ ساعته نیست
در ساعات ابتدایی ناپدید شدن یک فرد، خانوادهها چه اقداماتی باید انجام دهند؟ آیا لازم است حتماً ۲۴ ساعت صبر کنند تا مفقودی را اعلام کنند؟
سرهنگ محمود ملکی، رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ، بر اهمیت اعلام فوری مفقودی افراد به پلیس تأکید کرده و میگوید: «خانوادهها نباید برای اعلام فقدان ۲۴ ساعت صبر کنند بلکه باید فوراً به کلانتری مراجعه کنند تا موضوع ثبت شده و برای پیگیری به پلیس آگاهی ارجاع داده شود.»
وی همچنین کودکان زیر ۱۲ سال و سالمندان را از گروههای پرخطر مفقود شدن دانسته و نسبت به احتمال سوءاستفاده از این افراد هشدار داد.
اقدامات قانونی خانوادهها پس از مفقودی چیست؟
علاوه بر اقدامات انتظامی، آگاهی از مراحل قانونی پیگیری مفقودی برای خانوادهها اهمیت زیادی دارد.
حسین زندیه، وکیل پایه یک دادگستری، درباره روند قانونی پس از ناپدید شدن یکی از اعضای خانواده توضیح میدهد: «خانوادهها باید فوراً به نزدیکترین کلانتری مراجعه کنند، فقدان فرد را اعلام و درخواست ثبت گزارش و ارجاع پرونده به پلیس آگاهی را داشته باشند.»
او ادامه میدهد که ارائه عکس جدید، مشخصات ظاهری، مدارک هویتی، آخرین محل و زمان دیده شدن فرد و اطلاعات تماس میتواند در روند پیگیری پرونده بسیار مؤثر باشد. همچنین اگر احتمال وقوع جرم وجود داشته باشد، باید موضوع را به دادسرای صالح نیز اطلاع داد.
این وکیل دادگستری تأکید میکند که هیچ مهلت قانونی ۲۴ یا ۴۸ ساعته برای اعلام مفقودی وجود ندارد و خانوادهها میتوانند بلافاصله پس از اطلاع از ناپدید شدن فرد به پلیس مراجعه کنند و نباید اعلام فقدان را به تأخیر بیندازند.
اگر روند پیگیری با تأخیر یا کوتاهی همراه بود، خانوادهها چه کنند؟
مسئولیت پلیس در قبال افراد مفقود شده و راههای پیگیری خانوادهها در صورت تأخیر یا کوتاهی نیز از موضوعات مهم است.
زندیه توضیح میدهد: «پلیس به عنوان ضابط دادگستری مسئول ثبت گزارش مفقودی، انجام تحقیقات و اقدامات لازم برای شناسایی و پیدا کردن فرد مفقود شده است.»
او بیان میکند که اگر خانوادهها احساس کنند روند رسیدگی به پرونده با تأخیر یا کوتاهی مواجه شده، میتوانند با ارائه درخواست کتبی به دادستان و مقام قضایی ناظر بر پرونده، خواستار نظارت و صدور دستورات تکمیلی شوند. همچنین امکان ثبت شکایت از عملکرد مأموران انتظامی از طریق سامانه نظارت همگانی پلیس (۱۹۷) وجود دارد.
درباره مسئولیت مراکز نگهداری افراد مجهولالهویه نیز وی میگوید: «این مراکز موظفاند اطلاعات و مشخصات افراد تحت مراقبت خود را ثبت کنند و در زمینه احراز هویت و شناسایی خانواده آنها با مراجع ذیصلاح همکاری نمایند.»
روشهای شناسایی افراد مجهولالهویه چگونه است؟
پرونده عادل طاهری نمونهای از پیچیدگی شناسایی افرادی است که به دلایل مختلف نمیتوانند خود را معرفی کنند یا ارتباطی با خانوادهشان برقرار کنند. در این مواقع، شناسایی هویت این افراد نیازمند همکاری نهادهای مختلف و بهرهگیری از روشهای تخصصی است.
زندیه با اشاره به روند شناسایی این افراد توضیح میدهد: «پلیس آگاهی و اداره تشخیص هویت با همکاری سازمان ثبت احوال و پزشکی قانونی، بسته به شرایط، مسئول پیگیری و احراز هویت این افراد هستند. سازمان بهزیستی نیز در زمینه حمایت و نگهداری از این افراد وظایفی دارد.»
وی میافزاید: «شناسایی افراد مجهولالهویه معمولاً از طریق بررسی مدارک، سوابق، اثر انگشت، مشخصات ظاهری و استعلام از مراجع مرتبط انجام میشود. با این حال، در قوانین موجود سامانه ملی واحد و سازوکار جامع و کاملی برای شناسایی تمام افراد مجهولالهویه وجود ندارد.»
زندیه همچنین آزمایش ژنتیک (DNA) را یکی از روشهای علمی شناسایی افراد مجهولالهویه معرفی میکند و میگوید: «این آزمایش با دریافت نمونه از فرد و بستگان احتمالی و بررسی تطبیق ژنتیکی انجام میگیرد و در این فرایند، پلیس آگاهی و سازمان پزشکی قانونی همکاری میکنند.»
پایان بیخبری؛ نیازمند همکاری خانوادهها و نهادهای مسئول
از ۲۱ روز انتظار خانواده امید تا ۱۸ سال دوری خانواده عادل طاهری، این نوع پروندههای مفقودی نشان میدهد که مسیر پیدا کردن افراد برای همه خانوادهها یکسان نیست. گاهی اطلاعرسانی عمومی و انتشار تصاویر به شناسایی فرد کمک میکند و گاهی پیگیریهای انتظامی، قضایی و بهرهگیری از روشهای تخصصی شناسایی برای رسیدن به نتیجه ضروری است.
با این حال، یافتن افراد مفقود شده تنها به تلاش خانوادهها محدود نمیشود؛ ثبت و پیگیری بهموقع مفقودی، همکاری میان نهادهای مسئول و وجود سازوکارهای مؤثر برای شناسایی افراد مجهولالهویه نیز نقش بسیار مهمی در پایان دادن به روزهای بیخبری دارد.
