6عصر؛ محمد ناصری‌راد (مستندساز)- خبر بازگشت جشنواره جهانی فیلم فجر به تهران، پیش از آنکه صرفاً تغییر زمان یا مکان یک رویداد سینمایی باشد، سوال‌های مهمی درباره سرنوشت وعده‌های فرهنگی و اعتبار تصمیمات مدیریتی در زمینه تمرکززدایی به وجود می‌آورد.
طبق گزارش خبرگزاری ایسنا در ۱۸ آبان ۱۴۰۵، جشنواره جهانی فیلم فجر که امسال به دلیل شرایط جنگی و وضعیت ویژه کشور برگزار نمی‌شود، قرار است در نیمه اول خردادماه ۱۴۰۶ در تهران برگزار گردد.
این خبر بار دیگر ضرورت پیگیری وضعیت میزبانی شیراز و توافقات قبلی را به موضوعی حیاتی برای مدیران و متولیان فرهنگی استان فارس تبدیل کرده است.
چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در آذرماه ۱۴۰۴، برای نخستین‌بار به طور کامل خارج از تهران و در شهر شیراز برگزار شد.
این رویداد باید بیش از یک جابجایی محل نمایش فیلم‌ها و برگزاری مراسم جشنواره دیده شود.
حضور حدود ۲۰۰ مهمان خارجی، سینماگران و چهره‌های فرهنگی از کشورهای مختلف، نشست بین‌المللی همکاری‌های سینمایی با حضور هیئت‌ها و مقام‌های فرهنگی از ۲۳ کشور، راه‌اندازی بازار فیلم، برگزاری برنامه‌های تخصصی و بخش ویژه شیراز، این شهر مهم فرهنگی را به نقطه‌ای برای تعامل سینمایی و فرهنگی با جهان تبدیل کرد.
این تجربه علاوه بر معرفی ظرفیت‌های هنری و گردشگری شهر، فرصتی برای ارتباط حرفه‌ای سینماگران، فعالان فرهنگی و نسل جوان فیلم‌ساز استان فراهم کرد و نشان داد که امکان شکل‌گیری جریان تازه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی و اقتصادی وجود دارد.
از سوی دیگر، به گفته بسیاری از حاضران و فعالان سینمایی، کیفیت میزبانی، نظم اجرایی، تشریفات و پشتیبانی جشنواره در شیراز بسیار مطلوب بود و در برخی ارزیابی‌ها حتی از دوره‌های برگزارشده در تهران نیز بهتر ارزیابی شد.
این موفقیت اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که نشان می‌دهد میزبانی یک رویداد بین‌المللی محدود به جغرافیای پایتخت نیست و با مدیریت و برنامه‌ریزی مناسب، شهرهای دیگر نیز می‌توانند استانداردهای لازم را فراهم کنند.
خوب می‌دانیم و ثابت شده است که شیراز دارای زیرساخت‌های سینمایی، اقامتی، گردشگری و ارتباطی قابل توجهی است.
پردیس سینمایی هنرشهر آفتاب، سالن‌های نمایش، مجموعه‌های فرهنگی، هتل‌ها، مراکز دانشگاهی و موقعیت تاریخی و بین‌المللی این شهر، امکانات لازم برای استمرار میزبانی را فراهم می‌کنند.
چهل‌وسومین دوره جشنواره آزمونی عملی برای سنجش همین ظرفیت‌ها بود که شیراز در آن سربلند بیرون آمد. بنابراین مسئله، نبود زیرساخت یا ناتوانی اجرایی نبوده و مشکل اصلی، اراده و ثبات در تصمیم‌گیری‌های مدیریت فرهنگی استان و کشور است.
با این وجود، آنچه امروز اهمیت بیشتری نسبت به خبر بازگشت جشنواره به تهران دارد، سرنوشت وعده‌ها و توافق‌های پیشین است.
در مهرماه ۱۴۰۴، تفاهم‌نامه‌ای با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و استاندار فارس برای برگزاری جشنواره جهانی فیلم فجر در استان امضا شد.
استاندار وقت فارس نیز از تأمین امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز جشنواره با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، اداره کل فرهنگ و ارشاد و شهرداری شیراز و پیگیری استقرار دبیرخانه دائمی جشنواره در شیراز سخن گفته بود. در جریان برگزاری جشنواره نیز بر استفاده از تجربه دوره نخست و برگزاری دوره‌های آینده با گستره و کیفیت بیشتر تأکید شده بود.
اکنون پرسش این است: آن وعده‌ها چه شد؟ سرنوشت تفاهم‌نامه کجاست؟ پیگیری دبیرخانه دائمی به کجا رسیده است؟ آیا قرار بود شیراز تنها میزبان یک دوره باشد و پس از اختتامیه، تمام آن توافق‌ها و برنامه‌ریزی‌ها به بایگانی تصمیم‌های مدیریتی سپرده شود؟
اگر قرار بود میزبانی ادامه یابد، چه اتفاقی رخ داده که امروز خبر بازگشت جشنواره به تهران منتشر شده و چرا درباره آینده این توافق‌ها توضیح روشنی به افکار عمومی ارائه نشده است؟
این مطالبه خطاب به استاندار فارس، شهردار شیراز، مدیرکل فرهنگ و ارشاد استان، اعضای شورای اسلامی شهر و همه متولیان فرهنگی است.
انتظار می‌رود این مدیران نسبت به چنین تصمیمی موضعی شفاف و مسئولانه اتخاذ کنند. استاندار فارس با استفاده از جایگاه اجرایی خود می‌تواند به صورت قاطع موضوع را در سطح وزارت فرهنگ و ارشاد و سازمان سینمایی پیگیری نماید. شهرداری شیراز نیز باید نسبت به تعهدات و توافق‌های پیشین پاسخگو باشد و از ظرفیت‌های مدیریتی و اجرایی خود برای حفظ میزبانی استفاده کند. مدیران فرهنگی استان و نمایندگان مردم در شورای شهر نیز باید از موضع‌گیری‌های صرفاً نمایشی عبور کرده و نتیجه مشخص پیگیری‌ها را به جامعه فرهنگی ارائه دهند.
مطالبه روشن است: پیش از تثبیت تصمیم انتقال جشنواره، مذاکرات رسمی و فوری برای بازنگری محل برگزاری دوره آینده آغاز شود، وضعیت تفاهم‌نامه و تعهدات مربوط به میزبانی فارس شفاف گردد و برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده و با ضمانت اجرایی برای استقرار دبیرخانه دائمی و استمرار میزبانی شیراز ارائه شود. چنین توافقی نباید فقط در حد مکاتبات و وعده‌های مدیریتی باقی بماند.
البته شرایط جنگی، محدودیت‌های اقتصادی و ملاحظات اجرایی فعلی را نمی‌توان نادیده گرفت. تعویق یک رویداد در چنین شرایطی ممکن است تصمیمی منطقی باشد، اما تعویق یک دوره با کنار گذاشتن ظرفیت میزبانی یک شهر کاملاً متفاوت است.
شرایط اضطراری نباید به بهانه‌ای برای فراموشی توافق‌هایی تبدیل شود که با مشارکت مدیران ملی و استانی شکل گرفته‌اند. حتی اگر برگزاری دوره آینده در تهران به اقتضای شرایط در دستور کار قرار گرفته باشد، باید تعهدی روشن و قابل پیگیری درباره استمرار میزبانی شیراز و زمان بازگشت جشنواره وجود داشته باشد.
شایان ذکر است این مطالبه، از موضع رقابت با تهران مطرح نشده است. مسئله، عدالت در توزیع فرصت‌های فرهنگی و عبور از تمرکزگرایی مزمن در مدیریت هنر کشور است.
توسعه فرهنگی زمانی معنا پیدا می‌کند که رویدادهای معتبر، امکانات و فرصت‌های بین‌المللی در جغرافیای گسترده‌تری از ایران تقسیم شوند. تمرکززدایی با برگزاری تنها یک دوره جشنواره خارج از پایتخت محقق نمی‌شود، بلکه استمرار، ثبات مدیریتی و به رسمیت شناختن ظرفیت شهرهای دیگر، معیارهای واقعی تحقق آن هستند.
بدون شک شهر فرهنگی شیراز با سابقه تمدنی، ادبی و هنری خود، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از کانون‌های پایدار تعاملات سینمایی ایران با جهان را دارد و چهل‌وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر فرصت مناسبی بود تا بخشی از این توانایی در عمل مشاهده شود.
اکنون مسئولیت حفظ و صیانت از این دستاورد بر عهده مدیرانی است که پیش‌تر از تمرکززدایی فرهنگی، توسعه دیپلماسی هنری و تثبیت جایگاه شیراز سخن گفته‌اند. نمی‌توان درباره توسعه فرهنگی و ظرفیت‌های بین‌المللی استان صحبت کرد و در برابر تضعیف یکی از مهم‌ترین فرصت‌های تحقق آن سکوت کرد.
و در نهایت، خطاب اصلی به سینماگران فارس است: شما چه شده است؟ چرا در برابر چنین تصمیمی سکوت کرده‌اید؟ نگران‌کننده‌تر اینکه شاید برخی متولیان فرهنگی استان از این اتفاق احساس رضایت کنند، زیرا با انتقال جشنواره به تهران، بخشی از مسئولیت پیگیری، تأمین امکانات و پاسخگویی درباره استمرار آن از دوششان برداشته می‌شود. اما جامعه سینمایی نباید اجازه دهد چنین موضوعی به مسئله‌ای فراموش‌شده تبدیل شود. هوشیار باشید، مطالبه کنید، درخواست جمعی و رسمی خود را مطرح کنید و انفعال را کنار بگذارید. این جشنواره بخشی از اعتبار، فرصت‌های حرفه‌ای و آینده سینمای فارس است و دفاع از آن، دفاع از حق حضور و مشارکت سینماگران این منطقه در جریان سینمای ملی و بین‌المللی است.
شیراز یک بار توانایی خود را ثابت کرده است. اکنون مسئله، آزمون دوباره توانایی مدیران در صیانت از این دستاورد فرهنگی است. پرسش همچنان باقی است که وعده‌های جشنواره جهانی فجر در شیراز چه شد و چه کسی مسئول پاسخگویی درباره سرنوشت آن‌هاست؟