روز پنجشنبه ۲۳ مهرماه، چهارمین کارگاه آموزشی ریلیمو در شهر شیراز برگزار شد که در آن سروش صحت، نویسنده و کارگردان مطرح سینما و تلویزیون، مستانه مهاجر، تدوینگر و تهیه‌کننده، و محمود کلاری، فیلمبردار برجسته، به سخنرانی پرداختند.
سروش صحت، مستانه مهاجر و محمود کلاری از زوایای مختلف درباره آینده روایت و میکرودراما صحبت کردند
سروش صحت با اشاره به ظهور قالب‌های جدید در زمینه تولید و نمایش آثار، میکرودراما را فرصتی نوین در کنار قالب‌های مرسوم فیلم و سریال معرفی کرد. به گفته او، پیدایش این قالب به معنای حذف سینمای کلاسیک یا کنار گذاشتن شیوه‌های روایت پیشین نیست، بلکه صرفاً افزودن یک گزینه تازه به مجموعه روش‌های قصه‌گویی به حساب می‌آید.
کارگردان فیلم «استخر» بر اهمیت شناخت ساختار داستان تأکید کرد و توضیح داد: آشنایی با قواعد داستان‌نویسی به نویسنده کمک می‌کند تا تصمیماتش را با آگاهی و دقت بیشتری اتخاذ کند، اما این شناخت باید همراه با تجربه، مشاهده و توانایی تشخیص ویژگی‌های هر داستان باشد. نویسنده باید بداند که چرا یک انتخاب خاص را انجام می‌دهد و این انتخاب چه تأثیری بر روند روایت خواهد داشت.
سروش صحت همچنین درباره اهمیت اقتباس در سینما گفت: «من شخصاً علاقه‌مند به آثاری هستم که از منابع دیگر اقتباس شده‌اند. اقتباس می‌تواند یکی از گزینه‌های ارزشمند در میان آثار باشد، اما نمی‌توان قواعد ثابتی برای آن تعیین کرد. ارزش یک اثر اقتباسی باید در خود اثر و نحوه تبدیل منبع اولیه به روایت جدید سنجیده شود.»
این کارگردان در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره شیوه‌های تمرین نویسندگی اظهار داشت: «یکی از راه‌های تمرین نویسندگی، ساختن داستانی ساده از یک موقعیت ابتدایی است. نویسنده می‌تواند از یک اتفاق روزمره شروع کند و با پرسیدن اینکه «بعد از آن چه اتفاقی می‌افتد؟» مسیرهای مختلفی برای ادامه داستان کشف کند. البته همه مسیرها لزوماً به داستانی جذاب تبدیل نمی‌شوند و نویسنده باید بتواند از میان گزینه‌های مختلف، مسیری را انتخاب کند که از نظر روایت منسجم‌تر و از نظر دراماتیک مؤثرتر باشد.»
در ادامه مستانه مهاجر، تدوینگر سینما، با اشاره به نمونه‌های خارجی میکرودراما، ضرورت آشنایی با این قالب و بهره‌برداری خلاقانه از ظرفیت‌های آن در ایران را یادآور شد و بیان کرد: «میکرودراما در شکل‌های متنوعی در سطح جهان تولید می‌شود و بخش قابل توجهی از نمونه‌های شناخته‌شده آن، به‌ویژه در بازارهای آسیایی، بر موضوعات عاشقانه، خیانت و روابط عاطفی تمرکز دارند. با این حال، سازندگان ایرانی نباید خود را محدود به موضوعات تکراری نمونه‌های خارجی کنند.»
مستانه مهاجر افزود: «جامعه و تجربه زیسته مخاطب ایرانی می‌تواند منبع غنی‌ای برای خلق داستان‌های متفاوت باشد. ما آدم‌های خلاقی هستیم و حتی در شرایط محدود هم می‌توانیم به خلاقیت دست پیدا کنیم. قرار نیست حتماً درباره همان موضوعاتی بسازیم که در نمونه‌های خارجی دیده‌ایم.»
این تهیه‌کننده همچنین گفت: «می‌توان مسائل اجتماعی و تجربه‌های روزمره را نیز در قالب عمودی روایت کرد؛ البته به شرط آنکه سازنده بتواند از دل موضوع، موقعیت جذابی خلق کند و مخاطب را همراه خود سازد.»
مهاجر در ادامه تأکید کرد: «استفاده از الگوهای موفق جهانی برای شناخت ظرفیت‌های قالب میکرودراما ضروری است، اما تقلید صرف از آن‌ها نمی‌تواند به شکل‌گیری یک زبان مستقل در تولیدات ایرانی کمک کند. سازندگان باید ضمن آشنایی با تجربه‌های دیگر کشورها، ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی مخاطبان خود را نیز مدنظر داشته باشند.»
در بخش دیگری از کارگاه، محمود کلاری با تأکید بر اهمیت توجه به ویژگی‌های قاب عمودی در تمامی مراحل تولید فیلم اظهار داشت: «نباید داستان را همان‌گونه نوشت که در حالت معمول نوشته می‌شود، بلکه باید از همان ابتدا، از زمان نگارش فیلمنامه تا رفتن به لوکیشن، طراحی میزانسن و حتی هنگام برنامه‌ریزی برای شات‌ها، باتوجه به مختصات این فرمت تصمیم‌گیری کرد.»
محمود کلاری، فیلمبردار پیشکسوت سینمای ایران، در این کارگاه اظهار داشت: «خیلی‌ها مثل من علاقه‌مند هستند که فیلم کوتاه ببینند چون این قالب پر از خلاقیت است. چگونگی انتقال مضمون و یک کانسپت گسترده را به شکل فشرده و کوتاه بیان می‌کند، اما متأسفانه پلتفرم مناسبی برای عرضه ندارد.»
این فیلمبردار نام‌آشنا با استقبال از فراهم شدن بسترهای عرضه در پلتفرم‌ها گفت: «یکی از مهم‌ترین اتفاقات حال حاضر به نظر من همین است که شرایط برای سریال‌های کوتاه فراهم شده است.»
در پایان، حامد رهنما، دبیر جشنواره «ریلیمو»، درباره تمدید مهلت ارسال آثار این رویداد اعلام کرد: «مهلت ارسال آثار تا پایان مهرماه بود، اما بسیاری از شرکت‌کنندگان و فیلمسازان از طریق شبکه‌های اجتماعی ریلیمو و شماره تماس دبیرخانه با ما ارتباط برقرار می‌کردند و می‌گفتند فیلمنامه‌های خوبی دارند ولی برای آماده‌سازی اثر به زمان بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل، مهلت ارسال آثار را تا ۲۰ آبان تمدید کردیم.»
رهنما با اشاره به تجربه برگزاری جشنواره فیلم ۱۰۰ افزود: «در دوره‌های چهارم و پنجم این جشنواره، بسیاری از کارگردان‌هایی که اکنون آثار خوبی تولید می‌کنند و برای مخاطبان شناخته شده هستند، در آن زمان در جشنواره‌های فیلم کوتاه حضور داشتند. بر این اساس، تصمیم بر این شد که به جای سفارش مستقیم اثر در حوزه میکرودراما، کار را با برگزاری جشنواره آغاز کنیم.»
دبیر جشنواره «ریلیمو» درباره برنامه‌های آموزشی گفت: «در این دوره تلاش کردیم کارگاه‌های آموزشی برگزار کنیم. با توجه به شرایط و محدودیت‌های موجود، اجرای این برنامه‌ها کمی دشوار بود، اما خوشبختانه استقبال خوبی از آن‌ها به عمل آمد. از آنجا که میکرودراما قالبی نسبتاً نوظهور است، این کارگاه‌ها توانستند به کارگردان‌ها در مسیر تولید آثارشان کمک کنند.»
وی افزود: «احتمالاً هفته آینده نیز یک کارگاه آنلاین دیگر در زمینه هوش مصنوعی خواهیم داشت تا شرکت‌کنندگان بتوانند از آموزش‌های تکمیلی بهره‌مند شوند.»
رهنما در پایان بیان کرد: «برای افرادی که در شهرهای دیگر هستند و امکان شرکت در کارگاه‌ها را نداشتند، محتوای تصویری و متنی این کارگاه‌ها در وب‌سایت ریلیمو منتشر شده و علاقه‌مندان می‌توانند از این مطالب استفاده کنند.»