در شرایطی که خشکسالی همچنان پابرجاست و تقاضا برای آب روزبه‌روز افزایش می‌یابد، استفاده از منابع آبی غیرمتعارف و همچنین توسعه فناوری‌های شیرین‌سازی آب دریا و آب‌های شور به یکی از راهکارهای اساسی تأمین آب در نقاط مختلف دنیا بدل شده است. این راهکار، با وجود اینکه ایران دارای سواحل گسترده‌ای در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر است، هنوز در کشور به طور گسترده‌ای توسعه نیافته و فاصله قابل توجهی با کشورهای دیگر منطقه دارد.
طبق گزارش ایسنا، آب دریاها و بسیاری از منابع آب زیرزمینی به دلیل وجود مقادیر مختلفی از نمک و املاح معدنی، بدون انجام فرایندهای تصفیه و شیرین‌سازی، برای مصرف شرب مناسب نیستند. در همین راستا، استفاده از آب‌شیرین‌کن‌های خانگی و صنعتی در بسیاری از کشورها به طور گسترده‌ای توسعه یافته تا بتوانند بخشی از نیاز آبی جوامع را از این منابع تأمین کنند.
شیرین‌سازی آب فرآیندی تخصصی است که با بهره‌گیری از فناوری‌ها و تجهیزات مکانیکی و حرارتی و روش‌های مختلف جداسازی نمک و املاح از آب انجام می‌شود. اجرای این فرآیند نیازمند زیرساخت‌های تخصصی و تجهیزات پیشرفته‌ای است که ضمن کاهش میزان املاح موجود در آب، کیفیت آب تولید شده را نیز مطابق با استانداردهای تعیین‌شده حفظ کند.
مسئولان اعلام کرده‌اند که آب تولید شده در این تأسیسات باید مطابق با استانداردهای ملی ۲۰۷۰۵ و ۲۰۷۰۴ ایران بوده و پارامترهای میکروبی، فیزیکی و شیمیایی آن رعایت شود.
این استانداردها الزاماتی کیفی مشخصی برای آب تولیدی تعیین کرده‌اند و رعایت آن‌ها برای تأمین آب باکیفیت از اهمیت بالایی برخوردار است.
بررسی وضعیت کشورهای منطقه نشان می‌دهد که شیرین‌سازی آب در کشورهای حوزه خلیج فارس نقش بسیار مهمی در تأمین منابع آبی دارد و این کشورها از این فناوری برای پاسخ‌گویی به نیازهای آبی خود بهره می‌برند. این در حالی است که با وجود اینکه ۵۰ درصد از طول سواحل خلیج فارس به ایران اختصاص یافته، میزان آب تولیدی از طریق سامانه‌های آب‌شیرین‌کن در ایران بسیار کمتر از دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، به‌ویژه در منطقه منا و خاورمیانه است.
بنابراین، توسعه این تأسیسات و افزایش سهم آب شیرین‌شده در تأمین نیازهای آبی کشور، به ویژه در استان‌های ساحلی، می‌تواند امکان بهره‌برداری بیشتر از منابع آبی غیرمتعارف را فراهم کند. بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه ششم توسعه، ایران موظف است ۷۰ درصد تجهیزات مورد نیاز سامانه‌های آب‌شیرین‌کن را در داخل کشور تولید و بومی‌سازی کند. همچنین طبق همین ماده، باید ۳۰ درصد آب مورد نیاز استان‌های ساحلی خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر از طریق منابع آب‌شیرین‌کن تأمین شود.
در همین زمینه، هاشم امینی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور، اخیراً در خصوص ظرفیت تولید آب‌شیرین‌کن‌ها در ایران توضیح داد: «در حال حاضر ظرفیت تولید آب‌شیرین‌کن‌ها در سطح کشور حدود ۶۰۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز است.»
وی افزود که این تأسیسات به ویژه در استان‌های سیستان و بلوچستان، بوشهر، هرمزگان و خوزستان و همچنین به صورت پراکنده در برخی دیگر از استان‌ها فعال هستند. این آب‌شیرین‌کن‌ها عمدتاً در قالب قراردادهای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOO) و با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد شده‌اند.
تلاش شده است که خرید تضمینی آب تولیدی این تأسیسات از منابع عمومی کشور تأمین شود تا در تأمین آب شرب و بهداشت مناطق ساحلی خللی وارد نشود.
امینی همچنین خبر داد که حدود ۳۰ آب‌شیرین‌کن در سطح کشور در دست ساخت است و گفت: «برنامه‌ریزی شده است عملیات اجرایی حدود پنج مورد از این طرح‌ها تا پایان امسال به پایان برسد و این تأسیسات به مردم شهرهای مربوطه تحویل داده شود.»
توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها؛ راهکاری برای تنوع‌بخشی به منابع آبی
با توجه به استمرار خشکسالی، افزایش تقاضای آب و فشار بر منابع آبی متعارف، گسترش آب‌شیرین‌کن‌ها می‌تواند نقشی کلیدی در تقویت امنیت آبی کشور ایفا کند.
استفاده از فناوری‌های شیرین‌سازی آب دریا و آب‌های شور به ویژه در مناطق ساحلی، این امکان را فراهم می‌آورد که منابعی که قبلاً غیرقابل استفاده بودند، با ایجاد زیرساخت‌های مناسب، بخشی از نیاز آبی این مناطق را تأمین کنند.
در همین چارچوب، توسعه زیرساخت‌های صنعت آب در بخش‌های مختلف و حوضه‌های آبریز کشور، از جمله ساخت سیل‌بندها و سدها، ایجاد خطوط انتقال، کانال‌ها و تصفیه‌خانه‌ها و توسعه شبکه‌های آبرسانی و توزیع، در دستور کار دولت و وزارت نیرو قرار دارد.
افزایش مصرف آب و رشد تقاضا در کنار محدودیت منابع آبی متعارف، ضرورت تنوع‌بخشی به روش‌های تأمین آب را بیش از پیش آشکار می‌سازد.
از این رو، استفاده از منابع آب غیرمتعارف، مانند آب دریا، یکی از محورهای کلیدی وزارت نیرو برای تأمین نیازهای آبی کشور است؛ مسیری که تحقق اهداف آن وابسته به توسعه زیرساخت‌ها، به‌کارگیری فناوری‌های مناسب و افزایش ظرفیت تولید آب‌شیرین‌کن‌ها می‌باشد.