علی بیتاللهی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با تأکید بر اهمیت کاهش تمرکز جمعیتی در تهران و البرز، تمرکززدایی از این دو استان را یکی از راهکارهای اساسی و بنیادین در جهت کاهش مصرف منابع آب زیرزمینی و کنترل خطر فرونشست زمین معرفی کرد.
به گزارش تسنیم، وی با بیان اینکه فرونشست زمین در سراسر ایران بدون استثناء ناشی از افت سطح آبهای زیرزمینی است، توضیح داد: افت سطح آبخوانها از دو عامل اصلی ناشی میشود؛ یکی برداشت بیش از حد ظرفیت منابع و دیگری کاهش میزان تغذیه آبهای زیرزمینی. همچنین افزایش جمعیت در کلانشهرها باعث افزایش نیاز به آب شرب، محصولات کشاورزی و صنعتی و توسعه فضای سبز شده که فشار زیادی بر منابع آب زیرزمینی وارد میکند.
بیتاللهی افزود: وضعیت تهران و مناطق اطراف آن از نظر تمرکز جمعیتی اصلاً با دیگر کلانشهرهای کشور قابل مقایسه نیست. جمعیت ساکن در محدوده عملکردی تهران و کرج تقریباً پنج برابر دومین مرکز جمعیتی کشور یعنی اصفهان و اطراف آن است. این تمرکز بالا به معنای افزایش نیاز آبی و فشار قابل توجه بر منابع طبیعی در یک منطقه محدود از کشور است.
وی با اشاره به پهنههای فرونشستی اطراف تهران گفت: این ناحیه از جنوب تهران و ورامین شروع شده و تا جنوب غربی و دشت شهریار ادامه دارد و به جنوب البرز، دشت هشتگرد و دشت قزوین میرسد. این پهنه با طول حدود ۲۵۰ کیلومتر و عرض متوسط ۲۵ کیلومتر، بیش از ۶ هزار کیلومتر مربع از زمینها را تحت تأثیر قرار داده است.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی همچنین بیان کرد که در دو سال اخیر، به منظور تأمین آب شرب مورد نیاز مردم تهران، برداشت از منابع آب زیرزمینی در منطقه ۱۸ تهران سه برابر شده و این مسئله منجر به افزایش نرخ فرونشست زمین در این منطقه شده است.
با ادامه روند مهاجرت به دو کانون اصلی مهاجرپذیر کشور یعنی تهران و کرج، چشمانداز روشنی برای کنترل گسترش فرونشست زمین وجود ندارد.
مصرف آب زیرزمینی تهران چند برابر دیگر کلانشهرهای کشور است
بیتاللهی به تفاوت الگوی تأمین آب در کلانشهرهای کشور اشاره کرد و گفت: در بیشتر کلانشهرها بخش عمده آب شرب و بهداشت از منابع آب سطحی تأمین میشود، اما در تهران و اطراف آن به دلیل تراکم جمعیت زیاد و کمبود منابع سطحی، برداشت گستردهای از آبهای زیرزمینی برای تأمین آب شرب و بهداشت انجام میگیرد.
وی افزود: مصرف آب زیرزمینی در بخش شرب و بهداشت در تهران و اطراف آن ۳.۹ برابر میانگین کشوری است. این رقم نسبت به مشهد و اطراف آن ۵.۱ برابر، اصفهان ۱۴۴.۷ برابر، کرج ۲.۸ برابر، شیراز ۵.۶ برابر، تبریز ۱۳.۲ برابر و قم ۲۱.۵ برابر است.
او همچنین به آمار برداشت آب از چاههای شرب و کشاورزی در محدوده مورد بررسی اشاره کرد و گفت: از مجموع ۱۲۰۰ حلقه چاه آب شرب، سالانه حدود ۶۶۸ میلیون مترمکعب آب استخراج میشود؛ در حالی که برداشت سالانه از ۱۱ هزار و ۶۹۷ حلقه چاه کشاورزی در همان منطقه، حدود ۴۸۴ میلیون مترمکعب گزارش شده است.
بیتاللهی ادامه داد: به طور متوسط سالانه از هر حلقه چاه شرب حدود ۵۵۶ هزار مترمکعب آب برداشت میشود، در حالی که متوسط برداشت از هر چاه کشاورزی تنها حدود ۴۱ هزار مترمکعب است. بنابراین متوسط برداشت آب زیرزمینی از هر چاه شرب حدود ۱۳.۴ برابر چاه کشاورزی است.
برداشت ۱۴۴ میلیون مترمکعب آب زیرزمینی برای آبیاری فضای سبز تهران
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره مصرف آب برای آبیاری فضای سبز تهران هم توضیح داد: مصرف آب زیرزمینی در این بخش به حدود ۱۴۴ میلیون مترمکعب در سال میرسد که مقدار قابل توجهی است.
وی افزود: حجم برداشت سالانه آب زیرزمینی برای آبیاری فضای سبز تهران و اطراف آن از کل برداشت آب زیرزمینی در محدوده کلانشهر تبریز و اطراف آن بیشتر است. همچنین مصرف آب زیرزمینی در این بخش در تهران و اطراف آن به ترتیب ۱۳.۲ برابر مشهد، ۷.۳ برابر اصفهان، ۹.۴ برابر کرج، ۱۷.۵ برابر شیراز، ۲۰.۲ برابر تبریز و ۲۰.۸ برابر قم است.
بیتاللهی با تأکید بر اینکه تمرکز جمعیت عامل اصلی افزایش فشار بر منابع آب در تهران و پیرامون آن است، اظهار داشت: هم حجم مصرف آب زیرزمینی و هم نسبت آن نسبت به کل منابع در این منطقه نسبت به سایر مناطق سکونتگاهی و کلانشهرهای کشور بسیار بالاتر است و علت اصلی آن تجمع شدید جمعیت در تهران، کرج و استان البرز است.
وی در پایان تأکید کرد: اقدام اساسی برای کاهش مصرف آب و کنترل پدیده فرونشست زمین، کاهش تمرکز جمعیتی در تهران و البرز است. در مصوبههای مربوط به تمرکززدایی از این دو استان رویکردهای مختلفی پیشبینی شده که اجرای آنها میتواند به کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و در نهایت کاهش خطر فرونشست زمین در این مناطق کمک کند.
