بر اساس گزارش سایت طلا، یکی از مهمترین سوالات مطرح در میان فعالان بازار مسکن این است که در صورت وقوع «جنگ سوم» میان ایران و آمریکا، قیمتها چگونه واکنش نشان خواهند داد؛ بهویژه اگر درگیریها به شکلی مشابه جنگهای ۱۲روزه یا ۴۰روزه قبلی ادامه یابد، وضعیت بازار مسکن در چه مرحلهای قرار خواهد گرفت؟
مطالعه رفتار قیمت مسکن در ۹ ماه اخیر، از زمان آغاز جنگ ۴۰روزه، بسیار اهمیت دارد چرا که در این بازه زمانی تقریباً هر نوع اتفاق سیاسی-نظامی قابل تصور میان ایران و آمریکا رخ داده است. این تحلیل میتواند به پیشبینی تحولات آینده بازار ملک کمک کند. تا به امروز، دقیقا ۲۶۶ روز از آغاز جنگ دوم آمریکا و اسرائیل در تاریخ ۹ اسفند سال گذشته، موسوم به جنگ ۴۰روزه، میگذرد. در این مدت، با وجود نوسانات شدید در سطح تنشهای نظامی و تحرکات دیپلماتیک، چشمانداز مشخصی از وضعیت رابطه یا تقابل ایران و آمریکا وجود ندارد. «عامل جنگ» به عنوان یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر رفتار بازیگران و متغیرهای بازار مسکن مطرح است. اما آنچه پیش از جنگ ۴۰روزه و حتی پیش از جنگ ۱۲روزه درباره تأثیر این رویدادها بر بازار مسکن تصور میشد، به شکل دقیق رخ نداد.
بر پایه الگوهای تنشهای نظامی در کشورهای مختلف و همچنین تجربه جنگ تحمیلی ۸ ساله علیه ایران، این تصور وجود داشت که «حمله هوایی دشمن به کشور» میتواند بازار ملک را برای مدت طولانی در فاز «کاهش قیمت یا عدم افزایش قیمت» همراه با «توقف سرمایهگذاری ملکی» قرار دهد. اما در جریان و پس از جنگ ۴۰روزه، هم قیمتها و هم رفتار خریداران مسکن نوسان شدیدی را تجربه کردند. این واکنش متفاوت بازار مسکن ایران به جنگ را میتوان از یک طرف به خاطر «نوع متفاوت جنگ و حملات، از جمله محاصره دریایی» و از سوی دیگر به دلیل «شرایط خاص اقتصادی ایران و تصمیمات مرتبط با بازارهای دارایی» دانست. در این مقاله، الگوی رفتار روزانه بازار مسکن طی ۹ ماه از اسفند پارسال تا اواخر آبان امسال، با استفاده از قطبنمای جنگی مورد بررسی قرار گرفته است.
کاهش ۲۳ درصدی قیمت مسکن در ۴۰ روز جنگ
یکی از سوالات اساسی فعالان بازار مسکن مربوط به واکنش قیمتها در صورت وقوع «جنگ سوم» است؛ به این معنا که اگر ایران و آمریکا وارد مرحلهای از حملات نظامی مشابه جنگهای ۱۲ روزه یا ۴۰ روزه گذشته شوند، بازار مسکن در چه وضعیتی قرار خواهد گرفت؟ پاسخ این سوال را میتوان با فرض تکرار الگوهای تصمیمات داخلی مانند قطع اینترنت و توقف فعالیت بورس و همچنین تکرار ویژگیهای حملات قبلی، از طریق «تایملاین» بازار مسکن ارائه داد. در فاصله ۹ اسفند سال گذشته تا ۱۹ فروردین امسال که جنگ دوم آغاز و سپس آتشبس برقرار شد، متوسط «قیمت پیشنهادی» آپارتمان در تهران حدود ۲۳ درصد کاهش یافت.
این کاهش قیمت به دو دلیل عمده اتفاق افتاد؛ نخست، اختلال یا تعطیلی سامانههای مرتبط با نقل و انتقالات ملکی که ناشی از تعطیلی گسترده فعالیتها، ادارات و کسبوکارهای صنفی بود. در چنین شرایطی حتی اگر فردی قصد فروش فوری یا خرید قطعی ملک داشت، در بسیاری از روزهای جنگ امکان انجام معامله فراهم نبود. دوم، به گفته دکتر محمدرضا فرزانگان، اقتصاددان، این کاهش ناشی از «مکث داوطلبانه» تقاضای مسکن بود که به معنی «پرهیز افراد از انجام تصمیمات بزرگ اقتصادی در شرایط نامطمئن روزهای جنگ» است. بنابراین، در طول بیش از یک ماه جنگ، رکود معاملات مسکن عمیقتر شد و با توجه به اینکه منشأ اصلی رکود، نبود تقاضای سرمایهای بود، قیمتها به طور طبیعی روند کاهشی داشتند. این الگو نشان میدهد اگر حملات نظامی مجدداً آغاز شود و شرایط مشابه جنگ اخیر باشد، احتمالاً روند افزایش قیمت اسمی متوقف شده و شیب قیمتها منفی خواهد شد.
افزایش قیمت مسکن در دوره «آتشبس تا تفاهم»
در ۱۹ فروردین امسال، جنگ ۴۰ روزه با اعلام «آتشبس» به طور موقت پایان یافت و همزمان تلاشهای پاکستان برای رسیدن به «توافق نهایی» میان طرفین جنگ آغاز شد. از این تاریخ به بعد، سطح «ابهامها درباره آینده جنگ و نگرانیها نسبت به نقض قریبالوقوع آتشبس» کاهش یافت. این وضعیت را میتوان در قالب «شرایط برزخ سیاسی» در بازار مسکن تشریح کرد. مسیر از آتشبس تا اعلام قطعی تفاهم ایران و آمریکا در ۲۵ خرداد که چهار روز بعد به امضای الکترونیکی تفاهمنامه منجر شد، دورهای بود که سرمایهگذاران ریسک حضور در بازار مسکن را نسبت به سایر بازارها کمتر میدیدند؛ زیرا هر لحظه احتمال «پایان قطعی تنشها» وجود داشت که میتوانست به افت قیمت داراییهایی مانند دلار یا سکه منجر شود و منافع سرمایهگذاران را به خطر اندازد. بنابراین در این مدت حدود دو ماه، تقاضای خرید ملک به طور محسوسی افزایش یافت. همچنین تعطیلی بازار سرمایه تا ۲۹ اردیبهشت بر روند رشد تقاضای سرمایهای در بازار مسکن اثر مثبت داشت.
علاوه بر این، آغاز محاصره دریایی در اواخر فروردین که به کاهش فعالیتهای تجاری و تقاضای ارزی منجر شد و بر مبادلات بازار دلار و سطح قیمت آن تأثیر کاهشی داشت، نیروی بیشتری به بازار مسکن برای افزایش تقاضا وارد کرد. در نتیجه، طی حدود دو ماهی که وضعیت جنگی ایران و آمریکا از «آتشبس به تفاهم» تغییر کرد، رشد نسبی تقاضا و معاملات خرید مسکن سبب جهش ۵۵ درصدی قیمتها شد. بازار مسکن پیشتر، در سالهایی که ریسک سیاسی ناشی از «فراز و فرود برجام» بود، چنین تجربهای از دوره برزخ را داشته است؛ به گونهای که هر زمان مذاکرات برجامی آغاز میشد و مسیر به سمت «توافق» بود، خروج سرمایهها از بازارهای موازی و حرکت به سمت ملک باعث رشد بیشتر قیمت ملک نسبت به سایر بازارها میشد. اگر این رشد ۵۵ درصدی قیمت مسکن در دو ماه «آتشبس تا تفاهم» را با رشد سالانه قیمت مسکن در سالهای اخیر مقایسه کنیم، ابعاد این جهش به خوبی قابل درک است؛ چرا که در کل سال ۱۴۰۴، میانگین «قیمت پیشنهادی» مسکن در تهران ۵۰ درصد افزایش یافته بود.
نحوه رشد قیمت در دوره «غروب تفاهم»
تفاهم الکترونیکی ایران و آمریکا برای «پایان دادن به جنگ» و حرکت به سمت پایان کامل تنشها با هدف دستیابی به «توافق نهایی» یا صلح، در روزهای پایانی خرداد امسال منعقد و امضا شد؛ اما این اتفاق بلافاصله با موانعی در مسیر پیشرفتهای فنی تا «توافق» روبهرو گردید. اما و اگرهای طرف آمریکایی در مذاکرات فنی، شروط ایران برای توافق و حملات پراکنده اما مستمر به جنوب، بار دیگر به شدت «نااطمینانی و ریسکهای سیاسی» افزود. در نتیجه، در ماههای تیر و مرداد، بازارهای موازی مسکن به مقصد اصلی سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی در برابر تورم تبدیل شدند و در ماههای بعد، یعنی شهریور و مهر، به دلیل عقبماندگی بازدهی مسکن از روند رشد قیمتها، جریان جابهجایی سرمایهها از بازارهای دیگر به سمت خرید ملک ادامه یافت. در روزهای اخیر آبان، چند رویداد از جمله اعلام نتایج انتخابات اسرائیل و آمریکا، نامه ونس، معاون ترامپ به دبیر شورای عالی امنیت ملی و همچنین روزهای منتهی به نشست سهجانبه آمریکا، روسیه و چین در شهر «شنزن»، باعث افزایش نوسانات «قیمت پیشنهادی» مسکن شدند.
این رویدادهای سیاسی که جهتگیری یکسانی نداشتند، در مقاطعی از ماه گذشته جهت قیمت فروشندگان ملک را به سمت افزایش یا کاهش هدایت کردند. با اینحال، همچنان جاماندگی چندماهه قیمت مسکن نسبت به قیمت دلار، عامل مهمی در نبض معاملات خرید آپارتمان در تهران به شمار میرود. در پنج ماه پس از «تفاهم»، عملاً نه تنها پیشرفت قابل توجهی در روند سیاسی حاصل نشد، بلکه از نگاه فعالان بازار مسکن میتوان این دوره را به «غروب تفاهم» تعبیر کرد. به همین دلیل، نااطمینانی نسبت به آینده سیاسی و اقتصادی منجر به افزایش نسبی خریدهای سرمایهای، از جمله در حوزه ملک شد که این امر به رشد ۳۸ درصدی قیمت پیشنهادی مسکن در تهران انجامید.
مقایسه روند رشد قیمت مسکن در دو دوره «آتشبس تا تفاهم» و «تفاهم تا غروب کامل تفاهم» نشان میدهد که بازار ملک در دو ماهی که خبرهای مثبت از پایان قطعی جنگ منتشر شد، شاهد رشد بیشتری نسبت به پنج ماه پس از آن بوده است. در دوره دوم، یعنی پنج ماه اخیر، افزایش ریسک جنگ نقدینگی را به سمت بازارهای سریعالنقد سوق داد و این موضوع بر نرخ تورم ملک تاثیر کاهنده داشت. با این روند، بازار مسکن در ۹ ماهی که از شروع جنگ ۴۰ روزه میگذرد، قابل تحلیل و برآورد است. در عین حال، در این مدت یک اتفاق سیاسی مهم رخ نداد و آن «توافق نهایی» بود. به گفته کارشناسان اقتصاد مسکن، توافق قطعی و نهایی ایران و آمریکا موجب صعود نسبی بازدهی مسکن نسبت به دیگر بازارها خواهد شد. هرچند در میانمدت و بلندمدت، انتظار میرود «ثبات قیمت» و «احیای تدریجی رونق بازار» به دنبال آن حاصل شود.
