6عصر ؛ نهال موسوی – نصیر حیدریان، رهبر ارکستر سمفونیک تهران، در مصاحبهای با ایسنا نکاتی را مطرح کرد که کمتر کسی تا این حد صریح بیان کرده بود: بسیاری از نوازندگان این ارکستر پس از تمرین، به جای استراحت، به خوردن ساندویچ میپردازند، سپس تا ساعت شش بعدازظهر در آموزشگاه به تدریس مشغول هستند و با همان خستگی برای اجرای کنسرت شب برمیگردند.
او این وضعیت را با شرایط ارکسترهای خارجی مقایسه کرده است؛ در آنها نوازندهها معمولاً تا ظهر تمرین دارند و بعدازظهر را به استراحت و مرور قطعات اختصاص میدهند. نتیجه این مقایسه کاملاً واضح است: چنین شرایطی کیفیت اجرای ارکستر را تحت تأثیر قرار میدهد.
صداقت این اظهارات قابل احترام است. رهبری که خستگی نوازندگان خود را پنهان نمیکند و دستکم تظاهر به وضعیت ایدهآل نمیکند، شایسته تحسین است. اما مشکل از جملهای آغاز میشود که خودش گفته است: «دوست دارم مخاطبان بدانند.»
مخاطبان چه کاری میتوانند انجام دهند؟ بودجه ارکستر سمفونیک تهران، نحوه قراردادهای نوازندگان و میزان حقوق آنها نه توسط تماشاگران و نه توسط خریداران بلیت تعیین میشود.
این تصمیمها در دست مدیران فرهنگی، نهادهای دولتی و سیاستگذاران است. وقتی مشکلی ساختاری از طریق رسانهها به اطلاع مردم میرسد اما به دست مسئولان تصمیمگیر نمیرسد، یا باید نتیجه گرفت که پیشتر موضوع مطرح شده ولی پاسخی دریافت نشده یا کانال رسمی اطلاعرسانی به درستی عمل نمیکند. هر دو حالت نمایانگر وضعیت ناخوشایندی است.

دومین نکته تناقضی است که سالهاست ادامه دارد. ارکستر سمفونیک تهران در سخنرانیها و مناسبتهای رسمی به عنوان نمادی از فرهنگ و هنر فاخر معرفی میشود، اما حقوقی که به نوازندگان پرداخت میشود به نحوی است که آنها مجبور به تدریس تمام وقت هستند. نمادی که اعضایش برای تأمین زندگی خود باید دو شغل داشته باشند، دیگر نمادین نیست بلکه صرفاً یک شعار بیمایه است.
سوم اینکه مقایسه با شرایط خارج از ایران درست اما نامکمل است. ارکسترهای حرفهای دنیا معمولاً یا دارای بودجههای عمومی پایدار هستند یا درآمدهای قابل توجهی از اسپانسرها و فروش بلیت دارند و مهمتر از همه اینکه حسابوکتابهای مالی آنها شفاف است.
در مصاحبه حیدریان هیچ اشارهای به میزان بودجه ارکستر نشده، اینکه این بودجه از چه منابعی تأمین میشود و چه سهمی از آن به نوازندگان اختصاص مییابد. بدون داشتن این اطلاعات، نمیتوان به طور مستند درباره فقر مالی ارکستر صحبت کرد و مخاطب نیز نمیتواند تشخیص دهد که مشکل واقعی کمبود بودجه است یا نحوه هزینهکرد آن.
چهارم، جمله پایانی رهبر ارکستر که میگوید با وجود تمام محدودیتها تلاش میکنیم کیفیت شایسته مخاطب را ارائه دهیم، قابل تقدیر است اما این تلاش خطر دارد که فداکاری فردی جایگزین اصلاحات ساختاری شود.
وقتی سیستمی بر مبنای خستگی و ازخودگذشتگی هنرمندان اداره میشود، هر اجرای موفق به عنوان نشانهای تلقی میشود که میتوان این وضعیت را ادامه داد. عشق به هنر واقعاً وجود دارد اما این عشق نمیتواند هزینههای زندگی مثل اجاره خانه را پوشش دهد.
نکتهای که این مصاحبه را از صرفاً یک گلایه به نقطهای برای تغییر تبدیل میکند، پاسخ به سه سؤال کلیدی است: کدام نهاد مسئول معیشت نوازندگان است؟ بودجه ارکستر چقدر است و چگونه توزیع میشود؟ و آیا برنامهای مشخص و زمانبندی شده برای بهبود این وضعیت وجود دارد؟
تا زمانی که این سؤالات پاسخ داده نشوند، این مصاحبه نیز مانند بسیاری از اعترافهای پیشین تنها چند روز در خبرها باقی میماند و سپس به فراموشی سپرده میشود و کنسرت بعدی همان خواهد بود که رهبر توصیف کرده است: صحنهای زیبا و پشت آن نوازندگانی خسته که مدام ساعت خود را نگاه میکنند.
