رتبه اعتباری افراد دیگر محدود به سابقه دریافت وام و چک‌های برگشتی نمی‌شود. با توسعه دامنه اعتبارسنجی در ایران، اطلاعات متنوع‌تری از رفتار مالی افراد برای سنجش ریسک بازپرداخت مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اطلاعاتی که علاوه بر سوابق بانکی، شامل محکومیت‌های مالی، وضعیت پرداخت مالیات و جرایم راهنمایی و رانندگی نیز می‌شود.
به گزارش تسنیم، در این میان، گسترش خدمات خرید اقساطی و اعتباردهی دیجیتال باعث شده نقش شرکت‌های لندتک در فرآیند اعتبارسنجی پررنگ‌تر شود. بنابراین، تأخیر در پرداخت اقساط یک سرویس اعتباری، اگر به سامانه مربوط گزارش شود و در مدل امتیازدهی استفاده گردد، می‌تواند اهمیت بیشتری از رابطه صرف مشتری و شرکت اعتباردهنده پیدا کند.
اعتبارسنجی فراتر از وام‌های بانکی است
در نگاه عمومی، اعتبارسنجی معمولاً با سابقه دریافت تسهیلات، نحوه پرداخت اقساط و وضعیت چک‌های برگشتی شناخته می‌شود. اما در توضیحات مدل جدید اعتبارسنجی ایران، شاخص‌های متنوعی برای ارزیابی رفتار مالی افراد معرفی شده است.
بر اساس توضیحات قبلی مسئولان شرکت اعتبارسنجی ایران، سوابق بازپرداخت تسهیلات، چک‌ها، محکومیت‌های مالی، وضعیت پرداخت مالیات و جرایم راهنمایی و رانندگی از جمله داده‌های مهم در این مدل اعتبارسنجی به شمار می‌روند. در این مدل، سوابق چندساله افراد مورد بررسی قرار می‌گیرد تا ارزیابی دقیق‌تری از احتمال پرداخت تعهدات مالی آنها به دست آید.
با این حال، قرار گرفتن یک عامل در فهرست شاخص‌های اعتبارسنجی به این معنا نیست که هر نوع بدهی یا تخلف به‌طور خودکار باعث کاهش امتیاز فرد شود. وزن هر شاخص، نوع اطلاعات ثبت‌شده و نحوه استفاده از آنها در مدل اعتبارسنجی تعیین‌کننده اثر نهایی هستند.
تأثیر بدحسابی در شرکت‌های لندتک بر رتبه اعتباری
رشد استفاده از خدمات خرید اقساطی و تسهیلات خرد آنلاین باعث شده بخشی از تعهدات مالی خانوارها خارج از سیستم بانکی سنتی شکل بگیرد. شرکت‌هایی مانند اسنپ‌پی، تارا، دیجی‌پی و لندو در بازار اعتبار دیجیتال فعالند و مشتریان آنها ممکن است چندین تعهد مالی همزمان داشته باشند.
نکته مهم این است که نداشتن بدهی معوق در بانک به‌تنهایی به معنای داشتن سابقه اعتباری بی‌نقص نیست. اگر فردی اقساط خرید اعتباری خود را در یک پلتفرم به موقع پرداخت نکند و این تأخیر به سامانه اعتبارسنجی گزارش شود، این سابقه ممکن است در ارزیابی ریسک اعتباری او تأثیرگذار باشد.
برای نمونه، فردی که چند قسط خرید اعتباری را با تأخیر پرداخت کرده است، ممکن است هنگام درخواست تسهیلات جدید با نمره اعتباری متفاوتی روبرو شود؛ البته به شرطی که اطلاعات مربوط به این تعهد در گزارش اعتباری او منعکس شده و در تصمیم‌گیری اعتباردهنده مورد استفاده قرار گیرد.
با این وجود، نمی‌توان گفت هر تأخیر در پرداخت اقساط اسنپ‌پی یا سایر شرکت‌های لندتک الزاماً باعث کاهش رتبه اعتباری می‌شود. میزان تأثیر به نوع اطلاعات گزارش‌شده، مدل اعتبارسنجی و قواعد به‌کاررفته بستگی دارد.
اهمیت جرایم رانندگی و بدهی مالیاتی در اعتبارسنجی
یکی از موارد قابل توجه در مدل اعتبارسنجی ایران، بررسی اطلاعاتی فراتر از تسهیلات بانکی است. وضعیت پرداخت یا عدم پرداخت جرایم راهنمایی و رانندگی و همچنین پرداخت مالیات، از شاخص‌های مهم ارزیابی اعتبار به شمار می‌روند.
با این حال، باید بین ثبت یک تخلف، ایجاد بدهی و تأثیر آن بر امتیاز اعتباری تمایز قائل شد. وجود یک جریمه رانندگی به تنهایی به معنای کاهش قطعی رتبه اعتباری نیست و برای تعیین اثر آن باید مشخص شود چه داده‌هایی، تحت چه شرایطی و بر اساس کدام قواعد در مدل اعتبارسنجی به‌کار گرفته می‌شود.
در زمینه مالیات و محکومیت‌های مالی نیز بررسی تعهدات و سوابق مالی افراد هدف اصلی است. هدف از افزودن این شاخص‌ها، ارائه تصویری کامل‌تر و دقیق‌تر از ریسک اعتباری افراد است؛ تصویری که محدود به سابقه وام‌های بانکی نیست.
نکات مهم درباره فهرست گزارش‌دهندگان اعتبار
در فهرست ارائه شده که شامل بانک‌ها، شرکت‌های لیزینگ، صندوق‌ها و مجموعه‌های مالی است، نام برخی ارائه‌دهندگان خدمات اعتباری دیجیتال نیز دیده می‌شود. چند شرکت در کنار بانک‌ها و مؤسسات مالی در این فهرست حضور دارند.
این موضوع ضرورت توجه به نقش شرکت‌های غیربانکی در چرخه اطلاعات اعتباری را نمایان می‌کند. با این حال، ثبت نام یک شرکت در فهرست گزارش‌دهندگان به تنهایی به معنای آن نیست که تمام جزئیات قراردادهای آن شرکت در رتبه‌بندی اعتباری لحاظ می‌شود یا هر تأخیر ثبت شده، اثر مشخص و یکسانی بر امتیاز نهایی دارد.
تسویه بدهی به معنای حذف فوری سابقه منفی نیست
پرداخت بدهی معوق اولین گام برای بهبود وضعیت مالی است، اما به معنی پاک شدن فوری سابقه تأخیر از گزارش اعتباری نیست. پس از تسویه، باید وضعیت بدهی در سامانه مربوط به‌روزرسانی شود؛ اما معمولاً سابقه گذشته مطابق ضوابط نگهداری اطلاعات همچنان قابل مشاهده باقی می‌ماند.
در مواردی که بدهی پرداخت شده اما هنوز معوق نمایش داده می‌شود یا تأخیری به اشتباه ثبت شده، پیگیری از شرکت اعتباردهنده و درخواست اصلاح اطلاعات اهمیت بالایی دارد. نگهداری رسیدهای پرداخت و دریافت تأیید تسویه می‌تواند در این فرآیند بسیار کمک‌کننده باشد.
از سوی دیگر، مدیریت همزمان چند اعتبار و توجه به تاریخ سررسید اقساط، از اقداماتی است که احتمال بروز بدحسابی را کاهش می‌دهد. این مسئله مخصوصاً برای افرادی که علاوه بر وام بانکی، از چند سرویس خرید اقساطی نیز بهره می‌برند، اهمیت بیشتری دارد.
اعتبار دیجیتال جزئی از سابقه مالی افراد شده است
رشد شرکت‌های لندتک و خدمات خرید اقساطی، مدیریت اعتبار را از چارچوب سنتی وام‌های بانکی فراتر برده است. اکنون تعهدات مالی خارج از بانک نیز، در صورت گزارش و به‌کارگیری در مدل اعتبارسنجی، بخشی از ارزیابی توان بازپرداخت مشتری محسوب می‌شوند.
در چنین شرایطی، خوش‌حسابی دیگر محدود به پرداخت منظم اقساط بانکی نیست. کنترل دقیق بدهی‌ها، تسویه به موقع تعهدات، بررسی گزارش‌های اعتباری و پیگیری احتمالی مغایرت‌ها، برای افرادی که از خدمات اعتباری دیجیتال استفاده می‌کنند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
پیام اصلی برای مصرف‌کنندگان این است که کوچک بودن مبلغ یک اعتبار یا دریافت آن از طریق اپلیکیشن‌های موبایلی به هیچ وجه به معنای ناچیز بودن تعهد مالی نیست و باید با دقت مدیریت شود.