فتح بازار شب عید ایران توسط گوشت های وارداتی؛ «تامین به هر قیمتی» یا ضربه به تولید داخل؟
در آستانه نوروز و ماه رمضان، وزارت جهاد کشاورزی با تصمیمی بحث برانگیز، سقف واردات گوشت قرمز را به طور کامل حذف کرد؛ اقدامی که اگرچه با هدف کنترل قیمتها و تنظیم بازار شب عید انجام شده، اما بررسی ابعاد آن نشان میدهد این سیاست میتواند پیامدهای عمیقی برای دامداران داخلی و آینده امنیت غذایی کشور به همراه داشته باشد. ورود گسترده گوشتهای ارزان قیمت از برزیل، هندوستان، روسیه و مغولستان، حالا زنگ خطر را برای تولید کنندگان داخلی به صدا درآورده است.
حذف ناگهانی سقف واردات؛ تصمیم اورژانسی دولت برای مهار بازار گوشت
بر اساس اعلام مجید حسنی مقدم، مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی وزارت جهاد کشاورزی، از ابتدای بهمن ماه محدودیت سقف واردات گوشت قرمز (گرم و منجمد) برای بازرگانان و شرکتهای واردکننده برداشته شده است. به گفته وی، این تصمیم با هدف تسهیل واردات و افزایش عرضه در بازار داخلی اتخاذ شده تا از التهاب قیمتی در روزهای پایانی سال جلوگیری شود.
پیش از این، شرکتهای وارد کننده با محدودیت سقف و سابقه مواجه بودند؛ اما اکنون هر واردکننده میتواند متناسب با توان مالی و لجستیکی خود اقدام به واردات کند؛ حتی اگر پیشتر سقف واردات او تنها ۱۰۰ تن بوده باشد.
گوشت ارزان برای مصرف کننده، هزینه سنگین برای دامدار
طرفداران این سیاست معتقدند حذف سقف واردات، رقابت میان شرکتهای بزرگ را افزایش داده و در نهایت به کاهش قیمت برای مصرفکننده منجر میشود؛ به ویژه در شرایطی که ارز ترجیحی حذف شده و حاشیه سود واردکنندگان کاهش یافته است.
اما در سوی دیگر ماجرا، دامداران داخلی قرار دارند؛ تولیدکنندگانی که زیر فشار سنگین هزینه نهاده های دامی، انرژی و حملونقل، نفسشان به شماره افتاده است. ورود انبوه گوشتهای ارزان خارجی، عملاً توان رقابت را از تولید کننده داخلی میگیرد و انگیزه تولید در سال آینده را تضعیف میکند.
رقابت آزاد یا انحصار پنهان در بازار گوشت؟
اگرچه عنوان میشود که سقف واردات برداشته شده، اما شرط «داشتن سابقه واردات» همچنان پابرجاست. این موضوع باعث شده بازار واردات گوشت عملاً در اختیار چند شرکت بزرگ و قدیمی باقی بماند؛ شرکتهایی که حالا با حذف سقف، قدرت بیشتری برای بلعیدن رقبای کوچکتر و جهت دهی به قیمتهای آینده بازار دارند.
به بیان دیگر، حذف سقف بدون اصلاح ساختار، میتواند به جای رقابت واقعی، به تشدید انحصار منجر شود.
گوشت می آید، اما ارز چه میشود؟
یکی از مهمترین ابهامات این سیاست، تناقض میان حذف سقف واردات و نامشخص بودن سقف تامین ارز در بانک مرکزی است. اگر ثبت سفارشها چند برابر شود اما تخصیص ارز با همان روند کند و قطرهچکانی ادامه یابد، نتیجه چیزی جز رسوب کالا در گمرک و حتی فساد گوشتهای گرم نخواهد بود؛ سناریویی که پیشتر نیز تجربه شده است.
این وضعیت میتواند نهتنها هزینه واردکنندگان، بلکه فشار مضاعفی بر شبکه توزیع و مصرف کننده نهایی وارد کند.
کیفیت قربانی قیمت؟ زنگ خطر ورود گوشت های درجه دو
هرچند وزارت جهاد کشاورزی بر نظارت کیفی و خط قرمز بودن سلامت گوشت تاکید دارد، اما در بازاری که رقابت بر سر قیمت شکل میگیرد، خطر ورود گوشتهای درجه دو از مبادی ارزان قیمت افزایش مییابد. در چنین شرایطی، وسوسه کاهش کیفیت برای حفظ سهم بازار، تهدیدی جدی برای سلامت مصرف کنندگان محسوب میشود.
فراوانی موقت یا وابستگی دائمی؟
به نظر میرسد دولت با حذف سقف واردات گوشت قرمز، سیاست «تأمین به هر قیمت» را برای عبور از بحران شب عید در پیش گرفته است. این سیاست میتواند به صورت مقطعی ترمز قیمتها را بکشد، اما کارشناسان هشدار میدهند که تداوم آن بدون حمایت از تولید داخلی، دامداران را از چرخه تولید خارج کرده و وابستگی دائمی سفره مردم به واردات را رقم خواهد زد.
سوال اساسی اینجاست: آیا آرامش کوتاه مدت بازار، به بهای تضعیف تولید ملی و وابستگی بلندمدت به مراتع برزیل، روسیه و مغولستان تمام میشود؟