تغییر روش عرضه نان از فروش به صورت دانه‌ای به فروش بر اساس وزن، به یکی از بحث‌های داغ در بازار نان تبدیل شده است؛ طرحی که هدف آن افزایش شفافیت در قیمت‌گذاری، تعیین دقیق وزن محصول و کاهش موارد کم‌فروشی است.
به گزارش تسنیم، اجرای این طرح با سوالاتی همراه است؛ از جمله زیرساخت‌های فنی مورد نیاز، نحوه دقیق محاسبه وزن نان، رعایت موازین بهداشتی و هزینه‌های احتمالی که بر نانوایی‌ها تحمیل خواهد شد.
زمان آغاز اجرای طرح فروش نان به صورت کیلویی
در این زمینه، فاطمه نظری، رئیس اتحادیه صنف نانوایان سنتی تهران، با تاکید بر اینکه فروش نان به صورت کیلویی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، بیان کرد که زیرساخت‌های فعلی نانوایی‌ها و قوانین موجود برای فروش نان به صورت قرصی طراحی شده‌اند و تغییر این روش نیازمند بررسی‌های دقیق‌تر و فرهنگ‌سازی گسترده است.
این اظهارات در حالی مطرح شده که پیش‌تر رئیس اتاق اصناف ایران از برنامه اجرای فروش وزنی نان در اوایل آبان‌ماه خبر داده بود و اعلام کرده بود که این طرح در مرحله اول برای نان سنگک و نانوایی‌های دولتی اجرا خواهد شد.
هدف از مطرح شدن فروش وزنی نان چیست؟
قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، در تاریخ 29 مهرماه اعلام کرد که برنامه عرضه نان بر اساس وزن در دستور کار قرار گرفته و وزن چانه نان سنگک 650 گرم در نظر گرفته شده است.
بر اساس گفته‌های وی، وزارت کشور مسئول ابلاغ ضوابط اجرایی این طرح است و قرار بود این ابلاغ تا اوایل آبان‌ماه انجام شود.
در این روش، مشتری به جای پرداخت قیمت برای هر قرص نان، هزینه محصول را بر اساس وزن آن پرداخت می‌کند. تجهیز نانوایی‌ها به ترازوهای دیجیتال و نمایش اطلاعات وزن و قیمت به صورت واضح در معرض دید مشتریان از جمله پیش‌نیازهای اجرای این طرح است.
هدف اصلی این تغییر، افزایش شفافیت در معاملات و کاهش امکان کم‌فروشی است؛ چرا که در فروش دانه‌ای، اختلاف وزن نان‌های عرضه شده ممکن است برای مصرف‌کننده قابل تشخیص نباشد، اما فروش بر اساس وزن امکان مقایسه دقیق‌تر میان مقدار محصول و مبلغ پرداختی را فراهم می‌کند.
با این وجود، رئیس اتاق اصناف ایران پیش از اجرای طرح بر لزوم بررسی کیفیت نان تاکید کرده بود تا تغییر روش عرضه باعث تحویل نان نامرغوب یا خمیرشده نشود.
اتحادیه نانوایان سنتی: زیرساخت‌های فروش کیلویی هنوز آماده نیست
فاطمه نظری، رئیس اتحادیه صنف نانوایان سنتی تهران، با اشاره به اینکه امکانات دستگاهی و قوانین فعلی بر اساس فروش قرصی نان طراحی شده‌اند، اجرای طرح فروش کیلویی را نیازمند بررسی‌های بیشتر و فرهنگ‌سازی دانست.
وی معتقد است که فروش قرصی نان با ساختار کنونی نانوایی‌ها هماهنگی بیشتری دارد و تغییر بدون آماده‌سازی زیرساخت‌های فیزیکی و نرم‌افزاری ممکن است مشکلاتی برای واحدهای صنفی ایجاد کند.
یکی از نگرانی‌های مطرح شده توسط رئیس اتحادیه، احتمال رعایت نشدن ضوابط بهداشتی به دلیل افزایش دخالت دست در فرآیند وزن‌کشی و تحویل نان است. بنابراین علاوه بر تامین ترازوهای مناسب، باید نحوه جابه‌جایی، وزن‌کشی و تحویل محصول به گونه‌ای تعریف شود که سلامت و بهداشت نان حفظ شود.
نظری همچنین تاکید کرد که طرح فروش کیلویی نان هنوز در مرحله اولیه و خام قرار دارد و برای اجرای موفق آن باید جزئیات فنی و اجرایی بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
چالش تفاوت وزن خمیر و نان در تعیین قیمت
یکی از مهم‌ترین مسائل فنی در فروش وزنی نان، اختلاف وزن خمیر اولیه با وزن نان پس از پخت است. وزن چانه خمیر به تنهایی نمی‌تواند معیار نهایی برای محاسبه قیمت باشد، زیرا در فرآیند پخت بخشی از رطوبت خمیر تبخیر شده و وزن نان کاهش می‌یابد.
محمدجواد کرمی، رئیس اتحادیه نانوایان سنتی، پیش‌تر توضیح داده بود که اگر وزن چانه خمیر 600 گرم باشد، وزن نان پس از پخت حدود 400 گرم خواهد بود؛ بنابراین تقریباً 2.5 قرص از این نان برابر با یک کیلوگرم می‌شود.
وی با اشاره به امکان محاسبه نرخ نان بر اساس وزن در کارت‌خوان‌های نانینو، هشدار داده بود که افزایش وزن خمیر بدون جبران هزینه‌های جانبی می‌تواند کیفیت نان را کاهش دهد.
این موضوع نشان می‌دهد که تعیین وزن استاندارد باید بر اساس وزن محصول نهایی پس از پخت انجام شود و ضوابط مربوط به وزن، کیفیت و قیمت به صورت شفاف در اختیار نانوایان و مصرف‌کنندگان قرار گیرد.
فروش کیلویی به تنهایی تخلفات را از بین نمی‌برد
یکی دیگر از نکات مهم در اجرای این طرح، هزینه‌های عملیاتی و تاثیر احتمالی آن بر کیفیت نان است. محمد سلیمانی، رئیس اتحادیه نانوایان سنگک تهران، با اشاره به اینکه فروش وزنی می‌تواند شفافیت بیشتری ایجاد کند، تاکید کرد که این روش به تنهایی تضمین‌کننده رفع تخلفات نانوایی‌ها نیست.
به گفته وی، نصب ترازو و احتمال نیاز به نیروی انسانی جداگانه برای وزن‌کشی می‌تواند هزینه‌های جدیدی به واحدهای صنفی تحمیل کند. همچنین اگر ضوابط وزن‌کشی به درستی تنظیم نشود، ممکن است برخی واحدها برای افزایش وزن محصول، روش آماده‌سازی و پخت نان را تغییر دهند که این موضوع به کیفیت نان آسیب می‌زند.
مسائلی مانند نحوه وزن‌کشی، امکان خرید بخشی از نان، میزان تماس دست با محصول و احتمال افزایش ضایعات نیز از مواردی است که وی معتقد است باید قبل از اجرای طرح مورد بررسی قرار گیرد.
از دیدگاه اجرایی، این موارد نشان می‌دهد که فروش وزنی تنها زمانی می‌تواند به افزایش شفافیت منجر شود که همزمان نظارت بر کیفیت نان، رعایت استانداردهای بهداشتی و هزینه‌های تحمیل‌شده به نانوایی‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
قیمت نان سنتی تغییری نکرده است
در کنار مباحث مربوط به تغییر روش فروش، وضعیت قیمت نان و هزینه تأمین مواد اولیه نیز از موضوعاتی است که در اظهارات رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران مطرح شده است.
فاطمه نظری با تاکید بر اینکه افزایش قیمتی در بخش نان سنتی اعمال نشده، اعلام کرد سهمیه آرد نوع 6 برای نانوایی‌های آزادپز سنتی برقرار است و قیمت آرد مصرفی در نان‌های سنتی نوع 2 و نوع 6 نیز نسبت به قبل بدون تغییر باقی مانده است.
با این حال، وی افزایش قیمت کنجد به هر کیلوگرم 700 هزار تومان را یکی از عوامل فشار بر هزینه تولید نان‌های کنجدی دانست و معتقد است قیمت این دسته از محصولات باید مورد بازنگری قرار گیرد.
در این بخش لازم است میان قیمت نان سنتی و هزینه مواد افزودنی تمایز قائل شد؛ به این معنا که بر اساس اظهارات رئیس اتحادیه، قیمت نان سنتی افزایش نیافته، ولی به علت افزایش قیمت کنجد، قیمت نان‌های کنجدی نیازمند بازبینی است.
فروش کیلویی نان می‌تواند به کاهش تخلفات کمک کند
اگر فروش وزنی نان به درستی اجرا شود، می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای محاسبه قیمت محصول و امکان مقایسه وزن و مبلغ پرداختی را برای مصرف‌کننده فراهم آورد، اما تغییر روش فروش به تنهایی مشکلات موجود در بازار نان را حل نخواهد کرد.
برای اجرای موفق این طرح، نخست باید وزن استاندارد نان پس از پخت، نرخ هر کیلوگرم، نحوه محاسبه قیمت در کارت‌خوان‌ها و مسئولیت نظارت بر عملکرد ترازوها مشخص شود. همچنین تأمین تجهیزات لازم، آموزش نانوایان، رعایت الزامات بهداشتی و تعیین تکلیف هزینه‌های جدید تحمیل‌شده به واحدهای صنفی ضروری است.