در اینجا طلا صرفاً برای فروش نیست؛ گاهی به‌عنوان وثیقه یک وام محسوب می‌شود، گاهی به صورت امانت در خزانه نگهداری می‌شود و گاهی پشتوانه معامله‌ای است که به صورت آنلاین انجام می‌گیرد. پشت این زنجیره، بانک کارگشایی قرار دارد؛ نهادی که متقاضیان می‌توانند طلای زینتی خود را به امانت بسپارند و به ازای هر گرم، مبلغ یک میلیون تومان وام دریافت کنند؛ البته حداقل مبلغ وام ۱۰ میلیون تومان و حداکثر آن ۵۵ میلیون تومان است که با نرخ سود ۲۳ درصد پرداخت می‌شود.
طبق گزارش سایت طلا، بانک کارگشایی در تاریخ دهم آبان ۱۳۰۵ با تصویب مجلس شورای ملی و تحت عنوان «موسسه رهنی دولتی» تأسیس شد. پس از تأسیس بانک ملی در سال ۱۳۰۷، این موسسه به یکی از زیرمجموعه‌های بانک ملی تبدیل گردید و از سال ۱۳۱۸ نام «کارگشایی» برای آن انتخاب شد. هدف اصلی از تأسیس این مجموعه، فراهم آوردن امکان دسترسی سریع مردم به منابع مالی در قبال گرو گذاشتن اموال منقول بود؛ فعالیتی که در طول زمان تخصصی‌تر شد و در حال حاضر تمرکز عمده آن بر وثیقه‌های مرتبط با طلا است.
بانک کارگشایی یک واحد تخصصی از بانک ملی ایران محسوب می‌شود و تفاوت عمده آن با شعب عادی بانک، در نوع فعالیت و نوع وثیقه‌هایی است که در فرآیند ارائه تسهیلات می‌پذیرد.
پرداخت تسهیلات یک میلیون تومان به ازای هر گرم طلا
مدل کاری این مجموعه را می‌توان به شکل ساده‌ای اینگونه بیان کرد:
مشتری ← تحویل طلا به عنوان وثیقه ← ارزیابی و پذیرش ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← تحویل مجدد طلا
در این فرآیند، طلا به بانک فروخته نمی‌شود و قیمت روز طلا مبنای پرداخت تسهیلات نیست؛ بلکه طلا به عنوان وثیقه نزد بانک قرار می‌گیرد و در پایان قرارداد، همان طلای تحویل داده شده به مشتری بازگردانده می‌شود.
بر اساس گفته مسئولان بانک کارگشایی، در حال حاضر حداقل میزان طلا برای دریافت این نوع تسهیلات حدود ۱۰ گرم در نظر گرفته شده و تا سقف ۵۵ گرم طلا، به ازای هر گرم، مبلغ یک میلیون تومان تسهیلات پرداخت می‌گردد؛ بنابراین، سقف کل تسهیلات در این چارچوب ۵۵ میلیون تومان است.
هزینه نگهداری هر گرم طلا سالانه ۵۰ هزار تومان
از این مبلغ، ۵۰ میلیون تومان با نرخ سود ۲۳ درصد و پنج میلیون تومان به صورت قرض‌الحسنه با نرخ ۴ درصد پرداخت می‌شود. همچنین هزینه نگهداری و بیمه طلا به صورت جداگانه دریافت می‌شود و بر اساس اطلاعات ارائه شده، هزینه نگهداری حدود ۵۰ هزار تومان به ازای هر گرم طلا در سال است. مدت نگهداری به طول مدت قرارداد بستگی دارد؛ برای نمونه، اگر مشتری طلا را برای ۵۰ روز به عنوان وثیقه قرار دهد، هنگام تسویه، سود و کارمزد متناسب با این دوره محاسبه و دریافت خواهد شد.
نکته مهم دیگر این است که دریافت‌کننده تسهیلات لزوماً مالک طلا نیست. فرد می‌تواند طلای متعلق به خود را به عنوان وثیقه قرار دهد و تسهیلات را برای فرد دیگری دریافت کند. به این معنا که طلا نقش تضمین‌کننده تسهیلات را ایفا می‌کند. پس از تسویه تسهیلات نیز امکان تمدید قرارداد و دریافت مجدد تسهیلات در چارچوب مقررات وجود دارد.
ارزش طلا برای بانک کارگشایی مبنای پرداخت تسهیلات نیست
با توجه به نوسانات قیمت طلا، ممکن است این سوال مطرح شود که بانک چگونه ارزش وثیقه را تعیین می‌کند. در اینجا سازوکار بانک کارگشایی با خرید و فروش طلا متفاوت است.
در زمان تحویل طلا، وزن، تعداد و مشخصات قطعات طلا ثبت می‌شود و آنچه برای بانک اهمیت دارد، طلای فیزیکی تحویل داده شده و وزن آن است؛ زیرا بانک قصد خرید یا فروش طلا در بازار را ندارد.
به بیان دیگر، اگر مشتری ۵۵ گرم طلا تحویل داده باشد، تعهد بانک بازگرداندن همان مقدار طلا با مشخصات ثبت شده در قرارداد است و نه پرداخت معادل ریالی ارزش روز آن. بنابراین، در فعالیت‌های بانک کارگشایی، طلا کالایی برای خرید و فروش نیست، بلکه به عنوان وثیقه تسهیلات محسوب می‌شود.
هزینه روزانه امانت سپردن هر گرم طلا ۱۲۳ تومان است
سپردن طلا به بانک کارگشایی همیشه به معنای دریافت تسهیلات نیست. مشتری می‌تواند صرفاً با هدف نگهداری امن طلا، دارایی خود را به صورت امانت به بانک بسپارد که هزینه نگهداری در صندوق امانات به ازای هر گرم طلا در روز ۱۲۳۰ ریال محاسبه می‌شود.
برای مثال، فردی که قصد سفر دارد یا به هر دلیل محل مناسبی برای نگهداری طلای خود ندارد، می‌تواند از این خدمت بهره‌مند شود. در این حالت، طلا به عنوان وثیقه تسهیلات محسوب نمی‌شود و بانک تنها متولی نگهداری دارایی مشتری است.
در فرآیند تحویل امانی، وزن طلا، تعداد قطعات و مشخصات آن ثبت و بسته‌بندی می‌شود و مشتری بابت این خدمت هزینه نگهداری پرداخت می‌کند. بر اساس گفته مسئولان، در صورت بروز حادثه در جریان نگهداری، مسئولیت بانک و جبران خسارت مطابق شرایط قرارداد خواهد بود.
بنابراین، «وثیقه طلا» و «امانت طلا» دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند.
در تسهیلات:
طلا ← وثیقه ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← تحویل مجدد طلا به مشتری
در امانت:
طلا ← دارایی مشتری ← نگهداری توسط بانک ← پرداخت هزینه نگهداری ← تحویل طلا به مشتری
امانت طلا با صندوق امانات تفاوت دارد
بانک کارگشایی علاوه بر نگهداری امانی طلا، خدمات صندوق امانات نیز ارائه می‌دهد؛ اما ماهیت این دو خدمت تفاوت اساسی دارد. در امانت طلا، بانک خود دارایی را تحویل می‌گیرد و مشخصات آن را ثبت می‌کند، اما در صندوق امانات، بانک صرفاً یک فضای امن در اختیار مشتری قرار می‌دهد و از محتوای داخل صندوق آگاهی ندارد.
مشتری می‌تواند مطابق مقررات، اسناد، طلا، ارز یا سایر دارایی‌های مجاز خود را در صندوق قرار دهد و بانک در زمان قرارداد از محتویات آن اطلاعی ندارد.
در نتیجه، مسئولیت و سازوکار بیمه نیز متفاوت است. به گفته مسئولان بانک کارگشایی، مشتری هنگام انعقاد قرارداد صندوق امانات، ارزش تقریبی محتویات را اعلام می‌کند و موضوع جبران خسارت بر اساس ارزش اعلام شده و چارچوب قرارداد و بیمه بررسی خواهد شد.
هزینه صندوق امانات نیز به ازای هر گرم طلا در روز ۱۲۳۰ ریال محاسبه می‌شود. در صورت فوت صاحب صندوق، دسترسی به محتویات آن بر اساس مقررات قضایی است و با دستور مقام قضایی، صندوق به منظور تعیین تکلیف دارایی‌ها و امور مربوط به انحصار وراثت باز می‌شود.
چرا طلای مشتری باید دوباره دیده شود؟
در بازدید میدانی از بانک کارگشایی در خیابان مولوی، نکته قابل توجهی مشاهده شد؛ به برخی مشتریان گفته می‌شد طلای خود را تحویل گرفته و صبح روز بعد مجدداً به بانک مراجعه کنند. این موضوع از این جهت سوال‌برانگیز بود که وقتی طلا در محل امن بانک نگهداری می‌شود، چرا مشتری باید آن را از بانک خارج کند و روز بعد دوباره تحویل دهد؛ خصوصاً زمانی که چند قطعه طلا وجود دارد و جابه‌جایی آنها ممکن است ریسک داشته باشد.
در این رابطه، محمد مهدی مقسمی، معاون دایره و صندوق بانک کارگشایی، به ایسنا توضیح داد: این موضوع مربوط به فرآیند تمدید قرارداد است. در پایان هر قرارداد، قرارداد قبلی پایان یافته و قرارداد جدید منعقد می‌شود و در این روند، طلا باید دوباره به صورت فیزیکی تحویل بانک شود تا مشتری آن را مشاهده کرده و مشخصات آن بررسی و تایید شود. البته توضیحات نشان می‌دهد که خروج طلا در شرایط عادی بخشی از فرآیند معمول نیست و مورد مشاهده شده در بازدید، ناشی از اختلال در سیستم آن روز بوده است.
به گفته مسئول مربوطه، هدف از مشاهده مجدد طلا صرفاً یک تشریفات اداری نیست؛ بلکه بانک و مشتری باید اطمینان حاصل کنند که همان دارایی ثبت شده همچنان موجود است و مشخصات و وزن آن با اطلاعات ثبت شده تطابق دارد. به عبارت دیگر، بانک نمی‌خواهد صرفاً روی کاغذ بداند چه مقدار طلا نزدش نگهداری می‌شود؛ در فرآیند تمدید قرارداد، دارایی فیزیکی نیز مجدداً بررسی و تأیید می‌گردد.
امکان امانت سپردن مس، نقره و فرش نیز وجود دارد
فعالیت بانک کارگشایی از ابتدا محدود به طلا نبوده است. در دوره‌های مختلف، وثیقه‌هایی مانند نقره، مس و فرش هم در این سازوکار مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما با گذشت زمان این فعالیت تخصصی‌تر شده و طلا مهم‌ترین وثیقه این مجموعه شده است؛ به ویژه طلای ساخته شده و زینتی.
امروز نیز طلایی که برای دریافت تسهیلات تحویل بانک می‌شود، باید مطابق ضوابط بانک پذیرفته شود و ماهیت آن به عنوان وثیقه مورد توجه قرار گیرد. بدین ترتیب، اگرچه ممکن است در نگاه اول کارگشایی صرفاً بانکی برای وام طلا به نظر برسد، اما فعالیت آن را می‌توان در سه بخش اصلی خلاصه کرد: اعطای تسهیلات با وثیقه طلا، نگهداری امانی طلا و ارائه خدمات صندوق امانات.
نگهداری فیزیکی طلای سکوهای آنلاین
فعالیت بانک کارگشایی محدود به مشتریان حقیقی نیست. با گسترش بازار خرید و فروش آنلاین طلا و الزام به نگهداری طلای سکوهای برخط در خزانه‌های مورد تأیید، بانک کارگشایی نیز در این زنجیره، مسئول نگهداری فیزیکی طلا برای برخی سکوهای آنلاین شده است.
بر اساس مقررات، طلای سکوهای برخط باید در خزانه‌های مورد تأیید بانک مرکزی نگهداری شود و بانک کارگشایی یکی از مجموعه‌هایی است که وظیفه نگهداری فیزیکی این طلاها را بر عهده دارد. بنابراین، بخشی از فعالیت امروز بانک کارگشایی علاوه بر ارائه تسهیلات و نگهداری امانی طلای مردم، مربوط به نگهداری طلای پشتوانه سکوهای آنلاین در خزانه است؛ طلایی که مالکیت آن متعلق به شخص یا مجموعه دیگری است و کارگشایی صرفاً مسئول نگهداری فیزیکی آن می‌باشد.
شعب بانک کارگشایی کجاست؟
خدمات بانک کارگشایی به دلیل ماهیت فعالیت و ریسک‌های مرتبط با جابه‌جایی و نگهداری فلزات گران‌بها، به‌صورت حضوری ارائه می‌شود و برای انجام امور مرتبط در این بانک، مشتری باید در همان بانک دارای حساب باشد. بانک کارگشایی در تهران سه شعبه دارد؛ شعبه مرکزی در خیابان مولوی، شعبه امیرکبیر در خیابان ری و شعبه امیریه در محدوده ولیعصر.
همچنین خدمات مرتبط با صندوق امانی و دریافت امانت طلا در مجموع در ۵۵ نقطه کشور ارائه می‌شوند که ۱۳ مورد آن شعب اصلی و ۴۲ مورد دیگر دایره‌های وابسته به شعب اصلی هستند.
در نهایت، تفاوت سه خدمت اصلی این بانک را می‌توان در جمله‌ای خلاصه کرد؛ طلایی که برای دریافت تسهیلات تحویل داده می‌شود، به عنوان وثیقه است؛ طلایی که برای نگهداری تحویل بانک می‌شود، به عنوان امانت است و صندوقی که در اختیار مشتری قرار می‌گیرد، محلی برای نگهداری دارایی است که بانک از محتویات آن اطلاع ندارد.
انتهای پیام