هشدار جدی درباره فروپاشی مالی در فوتبال انگلیس به صدا درآمده است.
بر اساس گزارش تسنیم، در تابستان سال ۲۰۲۶ باشگاه‌های فوتبال انگلیس حدود ۳.۸ میلیارد یورو صرف جذب بازیکنان جدید کردند؛ این رقم بی‌سابقه‌ای است که در تاریخ فوتبال جهان برای یک لیگ ثبت شده است. اما گزارش ۲۴۴ صفحه‌ای نهاد مستقل ناظر بر فوتبال انگلیس (IFR) تصویری متفاوت از اوضاع اقتصادی این صنعت ترسیم می‌کند.
دیوید کوگان، رئیس این نهاد، بر این باور است که موفقیت‌های ورزشی و تجاری فوتبال انگلیس با یک تناقض بزرگ روبرو شده‌اند. به گفته او، باشگاه‌های این کشور جزو ثروتمندترین و رقابتی‌ترین تیم‌های دنیا هستند، اما افزایش درآمدها نتوانسته است با رشد چشمگیر هزینه‌ها همگام شود. در نتیجه، بسیاری از این باشگاه‌ها علی‌رغم داشتن گردش مالی بالا، از نظر اقتصادی در وضعیت پایداری قرار ندارند.
این نخستین بار نیست که مشکلات مالی باشگاه‌های انگلیسی مورد بررسی قرار می‌گیرد. از سال ۱۹۹۲ تاکنون بیش از ۶۰ باشگاه در این کشور مجبور به ورود به فرایند اداره مالی تحت نظارت شده‌اند؛ رویدادی که در برخی موارد به سقوط ورزشی یا حتی از بین رفتن کامل باشگاه‌ها منجر شده است. برای مثال، لیدز یونایتد در اوایل دهه ۲۰۰۰ پس از انباشت بدهی‌ها دچار سقوط شدیدی شد. همچنین لستر سیتی و ایپسویچ در همان دوره با چالش‌های مالی مواجه بودند. پورتسموث در سال ۲۰۱۰ به اولین باشگاه لیگ برتری تبدیل شد که در میانه فصل ورشکستگی را تجربه کرد و باشگاه بری در سال ۲۰۱۹ پس از بیش از یک قرن فعالیت به دلیل بدهی‌های سنگین از فوتبال حرفه‌ای کنار رفت.
درآمد ۱۰ میلیارد یورویی در برابر زیان بیش از دو میلیارد یورو
تکرار این بحران‌ها باعث شد دولت انگلیس به این نتیجه برسد که نظارت داخلی فوتبال برای رفع مشکلات کافی نیست. بنابراین در ژوئیه ۲۰۲۵ قانون اصلاح ساختار حکمرانی فوتبال تصویب شد که زمینه فعالیت نهاد مستقل ناظر بر فوتبال انگلیس را فراهم آورد. وظیفه این نهاد، رصد وضعیت مالی باشگاه‌ها، بررسی صلاحیت مالکان و مدیران و همچنین حفاظت از میراث تاریخی فوتبال است.
اولین گزارش جامع IFR در پاییز ۲۰۲۶ منتشر شد و یکی از مهمترین نکات آن، وجود شکاف عمیق میان درآمدها و سودآوری باشگاه‌ها بود. مجموع درآمد پنج سطح نخست فوتبال انگلیس در یک فصل تقریباً به ۱۰ میلیارد یورو رسید، اما زیان پیش از مالیات کل این مجموعه از دو میلیارد یورو بیشتر بود. از میان ۱۱۶ باشگاه مورد بررسی، ۱۰۹ باشگاه با عملکرد مالی زیان‌ده مواجه بودند.
مشکل مالی به زیان عملیاتی محدود نمی‌ماند. بیش از ۶۰ درصد باشگاه‌های حاضر در چمپیونشیپ، لیگ یک، لیگ دو و لیگ ملی بدهی‌هایی دارند که از ارزش دارایی‌هایشان فراتر می‌رود. به عبارت دیگر، حتی اگر این باشگاه‌ها تمام دارایی‌های خود را بفروشند، ممکن است قادر نباشند تمام بدهی‌های خود را تسویه کنند.
لیگ برتر انگلیس نیز از این بحران مستثنی نیست. تعداد باشگاه‌هایی که سود عملیاتی ثبت کرده‌اند، در یک سال از ۱۳ به ۸ تیم کاهش یافته و مجموع زیان آنها از یک میلیارد یورو فراتر رفته است. افزایش درآمدهای تلویزیونی و تجاری نیز نتوانسته است وضعیت مالی باشگاه‌ها را بهبود بخشد، زیرا بخش بزرگی از این درآمدها صرف خرید بازیکن و پرداخت دستمزدها می‌شود.
وابستگی زیاد به مالکان و رشد هزینه‌ها
گزارش IFR نشان می‌دهد که تقریباً سه باشگاه از هر ده باشگاه بدون دریافت تزریق مالی جدید از سوی مالکان، حتی نمی‌توانند یک ماه دوام بیاورند. ۶۶ درصد دیگر حداکثر سه ماه بدون حمایت مالی مالکان قادر به تأمین هزینه‌های خود هستند. این وابستگی به مالکان برای تیم‌های دسته‌های پایین‌تر بسیار خطرناک است، زیرا بسیاری از آنها برنامه مشخصی برای مقابله با قطع حمایت مالی ندارند.
در همین حال، هزینه‌های نقل‌وانتقال بازیکنان طی پنج فصل با احتساب استهلاک قراردادها دو برابر شده و از ۱.۶ به ۳.۲ میلیارد یورو رسیده است. همچنین پرداخت‌ها به مدیران برنامه نیز به شدت افزایش یافته است. در فصل گذشته، باشگاه‌های لیگ برتر، لیگ فوتبال انگلیس و لیگ ملی مجموعاً ۶۵۱.۸۸ میلیون یورو به واسطه‌ها پرداخت کردند که این رقم ۱۳ درصد بیشتر از فصل قبل است.
تنها باشگاه‌های لیگ برتر حدود ۵۵۰ میلیون یورو از این مبلغ را به ایجنت‌ها اختصاص داده‌اند. چلسی برای سومین سال پیاپی در صدر این فهرست قرار گرفت و بیش از ۷۷ میلیون یورو پرداخت کرد. استون ویلا با حدود ۴۷ میلیون یورو و منچسترسیتی با ۴۴ میلیون یورو در جایگاه‌های بعدی بودند.
هزینه‌های نیروی انسانی نیز بین فصل‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ افزایش قابل توجهی داشته است: ۳۳ درصد در لیگ برتر، ۳۲ درصد در چمپیونشیپ، ۷۱ درصد در لیگ یک و ۶۳ درصد در لیگ دو. علاوه بر این، ۱۷ باشگاه در لیگ فوتبال انگلیس و لیگ ملی حتی درآمد کافی برای پوشش هزینه‌های جاری و اداری خود ندارند.
بدهی‌های پنهان و فروش درآمدهای آینده
افزایش هزینه‌ها، باشگاه‌ها را به سمت دریافت وام و استفاده زودهنگام از درآمدهای آینده سوق داده است. پیش‌بینی IFR نشان می‌دهد مجموع بدهی‌های بهره‌دار فوتبال انگلیس تا پایان فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶ ممکن است به ۶ میلیارد یورو برسد. هزینه خدمات این بدهی‌ها نیز از ۷۰ میلیون یورو در فصل ۲۰۲۰-۲۰۲۱ به ۵۴۱ میلیون یورو در فصل ۲۰۲۴-۲۰۲۵ افزایش یافته است.
یکی از روش‌های تأمین نقدینگی، عاملی‌سازی مطالبات نقل‌وانتقالاتی است. در این روش، باشگاهی که بازیکن خود را به صورت اقساطی فروخته، حق دریافت اقساط آینده را به یک مؤسسه مالی واگذار می‌کند و در عوض مبلغی را زودتر دریافت می‌کند، البته با کسر هزینه‌ها و کارمزد. حجم این معاملات از ۷۷ میلیون یورو در فصل ۲۰۲۰-۲۰۲۱ به ۹۲۷ میلیون یورو در فصل ۲۰۲۴-۲۰۲۵ رسیده و تا اکتبر ۲۰۲۶، باشگاه‌ها حدود ۱.۴ میلیارد یورو از درآمدهای آینده خود را به این روش نقد کرده‌اند.
اختلاف درآمدهای میان لیگ‌ها نیز باشگاه‌ها را به پذیرش ریسک‌های مالی بیشتر ترغیب می‌کند. میانگین درآمد یک باشگاه لیگ برتری حدود ۴۰۵ میلیون یورو است، در حالی که این رقم در چمپیونشیپ به حدود ۴۶ میلیون یورو می‌رسد. بنابراین، صعود به لیگ برتر می‌تواند درآمد یک باشگاه را چند برابر کند و رقابت برای رسیدن به این سطح را به رقابتی بسیار پرهزینه تبدیل می‌کند.
IFR قصد دارد با اجرای نظام جدید صدور مجوز، این روند را کنترل کند. بر اساس برنامه اعلام شده، باشگاه‌ها باید راهبرد مشخص و شفافی برای رسیدن به ثبات مالی ارائه دهند و توضیح دهند چگونه می‌خواهند تا سال ۲۰۳۰ هزینه‌های خود را بدون وابستگی بیش از حد به حمایت مالکان تأمین کنند.