6عصر؛ علی خیرآبادی – در دنیای فوتبال، به نظر میرسد همه چیز برای مهاجمان طراحی شده است. دوربینها به دنبال گل میگردند، تماشاگران با هر گل به وجد میآیند و معمولاً نام کسانی که توپ را به تور رساندهاند در تاریخ فوتبال به یاد میماند. اما دروازهبان در نقطه مقابل زمین ایستاده و موفقیت او اغلب به معنای دیده نشدن است. دروازهبان باید اشتباهی نکند، آخرین سد دفاعی باشد و در لحظههایی که همه چیز به نظر میرسد از دست رفته، امیدی به تیمش بدهد. به همین دلیل است انتخاب علیرضا بیرانوند به عنوان مرد سال فوتبال آسیا تنها یک جایزه فردی به شمار نمیرود؛ این بار یک دروازهبان به قلهای رسیده که معمولاً فوتبال مسیر متفاوتی برای آن ترسیم میکند.
بیرانوند نخستین دروازهبانی است که از زمان تأسیس جایزه بهترین بازیکن سال آسیا در سال ۱۹۹۴ تاکنون به این عنوان افتخارآمیز دست یافته است. پیش از او، بازیکنان برجستهای از ایران این جایزه را به دست آوردهاند؛ از جمله خداداد عزیزی، علی دایی، مهدی مهدویکیا و علی کریمی. حالا نام بیرانوند در کنار این بزرگان قرار گرفته است، اما با این تفاوت که او نه مهاجم بود، نه هافبک خلاق و نه کاگردان لحظات تماشایی در بخش تهاجمی زمین. او دروازهبان است؛ کسی که نقش اصلیاش متوقف کردن لحظات دیدنی دیگر بازیکنان است.
در جام جهانی ۲۰۲۶، بیرانوند بار دیگر نشان داد چرا هنوز میتوان روی تواناییهایش حساب کرد. در دیدار ایران مقابل بلژیک، او هفت مهار موفق داشت و در یکی از صحنههای حساس بازی، ضربه نزدیک ماکسیم دِ کویپر را مهار کرد. هرچند ایران نتوانست از مرحله گروهی بالا برود، اما آن بازی تصویری از بیرانوند ارائه داد که با نتیجه کلی تیم ملی همخوانی چندانی نداشت. گاهی اوقات یک بازیکن در تیم شکست خورده چنان بازی میکند که شکست، تمام داستان او نیست و بیرانوند دقیقاً یکی از این بازیکنان بود.
البته این جایزه تنها نتیجه چند واکنش در جام جهانی نیست. بیرانوند در تیم تراکتور نیز فصل موفقی را پشت سر گذاشت. تیم تبریزی با حضور او به مرحله یکهشتم نهایی لیگ نخبگان آسیا رسید و در لیگ داخلی نیز مقام دوم را کسب کرد. دروازهبان تیم ملی ایران طی سالها به یکی از چهرههای ثابت فوتبال کشور تبدیل شده است؛ بازیکنی که حضورش در ترکیب اصلی، فارغ از بحثهای فنی، همواره موضوع بحث و نظر بوده است.
اما شاید جذابترین بخش داستان بیرانوند، تفاوت فراوان میان نقطه شروع و جایگاه کنونیاش باشد. او از روستای سرابیاس در لرستان به فوتبال حرفهای راه یافت؛ مسیری که نه با امکانات گسترده آغاز شد و نه با تضمین موفقیت همراه بود. زندگی ورزشی بیرانوند روایتی است از رسیدن به جایی که در ابتدا حتی تصورش هم آسان نبود. او سپس به تیم پرسپولیس پیوست، در فوتبال اروپا بازی کرد، به تیم ملی ایران راه یافت و حالا نامش در تاریخ جوایز فوتبال آسیا ثبت شده است.
در فوتبال ایران، بیرانوند همیشه فراتر از یک دروازهبان بوده است. پرتابهای بلند و کمنظیرش، مهار پنالتی رونالدو و واکنشهایش در مسابقات بزرگ، او را به چهرهای شناخته شده تبدیل کردهاند، حتی برای تماشاگرانی که طرفدار تیمهایش نیستند. البته شهرت همیشه با محبوبیت برابر نیست. بیرانوند در سالهای اخیر هم طرفداران و هم منتقدان زیادی داشته و برخی رفتارها و حواشیاش از زمین فوتبال فراتر رفته است. با این حال جایزهای که در بانکوک دریافت کرد، داوری درباره شخصیت او نیست؛ بلکه ارزیابی عملکرد فوتبالیاش در یک بازه مشخص است.
شاید اهمیت این اتفاق در این باشد که فوتبال آسیا برای بار نخست، از چارچوب همیشگی ستارههای هجومی خارج شده است. دروازهبانها معمولاً زمانی در مرکز توجه قرار میگیرند که اشتباهی مرتکب شدهاند یا تیمشان را از شکست نجات دادهاند. به ندرت نامشان در کنار بهترین بازیکنان قاره قرار میگیرد. بیرانوند این قاعده را شکسته است. او نخستین دروازهبانی است که جایزه مرد سال فوتبال آسیا را از آن خود کرده؛ اتفاقی که حتی اگر سالها بعد در میان فهرست برندگان گم شود، رکوردش پابرجا خواهد ماند.
اکنون بیرانوند پنجمین ایرانی است که این عنوان را کسب میکند. برای فوتبال ایران، این فقط یک افتخار شخصی نیست؛ بلکه یادآوری این نکته است که هنوز میتوان از دل فوتبال داخلی، بازیکنی را به قله فوتبال آسیا رساند. شاید مهمتر از خود جایزه، تصویری باشد که از این مسیر به یادگار میماند: پسری که روزی رویای رسیدن به فوتبال حرفهای را دنبال میکرد، حالا دروازهبانی است که نامش در سراسر قاره شناخته میشود. در فوتبالی که همه میخواهند گل بزنند، بیرانوند با جلوگیری از ورود توپ به دروازه، مرد سال آسیا شد.
