اگر نگران این موضوع هستید که گوشی هوشمندتان ممکن است هک شده باشد، باید بدانید که تنها نیستید. در دنیای امروز، امنیت سایبری به یکی از دغدغههای اصلی بسیاری از کاربران تبدیل شده است؛ بهخصوص اینکه هکرها با بهرهگیری از فناوریهای نوینی مانند هوش مصنوعی، قادر به انجام حملات پیچیدهتری مثل نفوذ به سامانههای «خانه هوشمند» شدهاند.
روشهای متعددی وجود دارد که افراد سودجو از طریق آنها تلاش میکنند به تلفن همراه شما دسترسی پیدا کنند؛ از شیوههای کلاهبرداری فیشینگ گرفته تا نصب بدافزارهای خطرناک، هکرها همیشه در تلاشند تا به اطلاعات شخصی و حسابهای کاربری شما نفوذ کنند.
نظارت دقیق بر عملکرد گوشی، بهمنظور شناسایی رفتارهای غیرعادی، و همچنین اطمینان از اینکه تماسها یا پیامکهای شما به دستگاه دیگری منتقل (دایورت) نشده باشد، از بهترین راهکارها برای حفظ امنیت گوشی و کنترل اوضاع است.
همچنین لازم است بدانید که بسیاری از علائم هشداردهنده هک شدن گوشی ممکن است شبیه به مشکلات رایج گوشیهای قدیمی مانند کاهش عمر باتری، افت سرعت عملکرد یا مشکلات حافظه باشد، اما برخی نشانههای کلیدی بهروشنی نشان میدهند که فردی غیرمجاز به گوشی یا حسابهای شما دسترسی پیدا کرده است؛ مثلاً شنیدن صداهای عجیب در پسزمینه هنگام تماس، وجود اپلیکیشنهایی که خودتان نصب نکردهاید، دریافت هشدارهای ورود به حساب که انتظارشان را نداشتهاید و امثال آن. باید نسبت به این علائم حساس باشید و در صورت مشاهده چند مورد همزمان، سریعاً اقدامات لازم را انجام دهید.
1- وجود برنامهای روی گوشی که شما آن را نصب نکردهاید
تشخیص برنامههای ناشناس روی گوشی بهطور معمول ساده است، ولی برخی بدافزارها طوری ساخته شدهاند که ظاهری کاملاً عادی و آشنا دارند. مثلاً بدافزار جدید «رَتهَت» (RatHat) که کاربران اندروید را تهدید میکند، ظاهر برنامههایی مانند مرورگر «گوگل کروم» را تقلید میکند، اپلیکیشنی که اغلب کاربران از قبل روی گوشی خود دارند. این بدافزار بهطور عمده از طریق پیامکهای ناامن و سایتهای جعلی شبیه به «گوگل پلی استور» منتشر میشود. اگر کاربر آن را باز کند و دسترسی مدیریتی به آن بدهد، بدافزار یک عامل هوش مصنوعی را در پسزمینه فعال میکند که رمزهای عبور، کدهای تأیید دو مرحلهای و پیامهای موجود در گوشی را سرقت میکند.
اگر گوشی شما درخواست نصب برنامهای کند که ظاهراً از قبل روی دستگاه موجود است (برای مثال نسخهای دیگر از گوگل کروم)، این میتواند نشانهای از حضور بدافزار «رَتهَت» باشد. در سیستمعامل اندروید، قابلیت «گوگل پلی پروتکت» (Google Play Protect) بهطور پیشفرض فعال است و معمولاً برنامههای مخرب را به صورت خودکار حذف میکند، اما پاکسازی «رَتهَت» کار بسیار دشواری است و تنها راه مطمئن برای حذف کامل آن، بازگرداندن گوشی به تنظیمات کارخانه است.
اگر از آیفون استفاده میکنید، بهتر است در قسمت «تنظیمات» (Settings) و بخش «عمومی» (General)، به قسمت «مدیریت دستگاه و ویپیان» مراجعه کنید و ببینید آیا پروفایلهای پیکربندی ناشناسی در آنجا وجود دارد یا خیر. بسیاری از مدارس و شرکتها از این پروفایلها برای مدیریت دستگاههای آیفون استفاده میکنند، اما اپل هشدار داده که این پروفایلها ممکن است به افرادی اجازه دسترسی به اطلاعات یا موقعیت مکانی شما را بدهند. اگر پروفایل مربوط به محل کارتان باشد، جای نگرانی نیست، ولی اگر منبع آن را نمیدانید، بهتر است پروفایل را حذف کنید. البته حذف پروفایل باعث پاک شدن تمام تنظیمات، اپلیکیشنها و دادههایی میشود که همراه آن نصب شدهاند.
2- دریافت هشدارهای ورود به حساب که انتظارشان را نداشتید
اگر پیامی حاوی کد تأیید دو مرحلهای برایتان ارسال شد در حالی که خودتان قصد ورود به حساب را نداشتید، این علامتی است که ممکن است حساب اپل یا سایر حسابهای شما هک شده باشد. همچنین دریافت پیامهایی که فرستادنشان را به خاطر نمیآورید یا مشاهده خریدهای ناشناس، از دیگر نشانههای نگرانکننده است. شرکتهایی مانند گوگل هم در صورت مشاهده ورود مشکوک یا غیرمعمول به حساب، هشدارهایی برای کاربران ارسال میکنند.
در اغلب موارد، چنین هشدارهایی به معنای آن است که فردی دیگر تلاش میکند به حساب شما دسترسی پیدا کند. این احتمال وجود دارد که هکر رمز عبور شما را به دست آورده و در تلاش است تا با دستگاه خودش وارد حساب شما شود. خوشبختانه، عبور از «احراز هویت دو مرحلهای» بسیار سخت است، اما همین سختی باعث شده برخی حملات مستقیماً گوشی را هدف بگیرند. مثلاً در حملهای به نام «پیکسنپینگ» (Pixnapping) برای گوشیهای اندرویدی، از برنامهای مخرب استفاده میشود که صفحه نمایش گوشی را پیکسل به پیکسل بازسازی میکند. پژوهشگران نشان دادهاند که این روش قادر است کد تأیید دو مرحلهای را تنها در ۱۴ ثانیه — قبل از انقضای کد — استخراج کند.
3- مشاهده پنجرههای پاپآپ تبلیغاتی در حالی که مشغول وبگردی نیستید
تبلیغات پاپآپ معمولاً آزاردهندهاند، اما اغلب ما به راحتی آنها را میبندیم و ادامه میدهیم. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) وجود تعداد زیاد پاپآپ را یکی از نشانههای وجود بدافزار میداند؛ و اگر حتی زمانی که مرورگر بسته است، تبلیغات ظاهر شوند، این مسئله بسیار جدیتر است. در برخی گوشیهای اندرویدی ارزانقیمت، حتی نیازی به دانلود برنامهای نیست تا این اتفاق رخ دهد.
پژوهشگران شرکت «بیتدیفندر» ردپای بدافزاری را که بهصورت پیشفرض روی هزاران گوشی ارزانقیمت اندرویدی نصب شده بود، دنبال کردند تا به یک شبکه تبلیغاتی رسیدند. این بدافزار که آن را «میدنایت میموسا» نامیدهاند، در نرمافزار سیستمی گوشی پنهان میشود و برنامههایی مانند اپلیکیشن هواشناسی یا ابزارهای کوچک دیگر را نصب میکند؛ سپس از این برنامهها برای نمایش تبلیغات استفاده میکند، حتی اگر هرگز آنها را باز نکنید. گوشیهای آلوده عمدتاً از تراشههای «مدیاتک» بهره میبرند و تحت برندهایی مانند «کیوبوت» (Cubot) و «دوجی» (Doogee) فروخته میشوند. همچنین شامل نسخههای تقلبی سری «گلکسی اس» سامسونگ نیز میشوند.
علاوه بر این، همیشه باید از نصب میانافزارهای (Firmware) غیررسمی یا استفاده از راهکارهای سریع و نامطمئن که به صورت آنلاین منتشر میشوند، پرهیز کنید، چرا که اغلب باعث تشدید مشکلات میشوند.
4- داغ شدن گوشی در زمانی که استفادهای از آن نمیکنید
اگر گوشی شما وقتی فقط روی میز قرار دارد داغ میشود یا شارژ باتری آن به شکل غیرمعمول و سریعتر تمام میشود، احتمالاً برنامهای در پسزمینه فعال است که شما از آن بیخبر هستید. هر فعالیتی که بدافزار روی گوشی انجام میدهد، بخشی از توان پردازشی و باتری را مصرف میکند؛ بنابراین داغ شدن دستگاه و تخلیه سریع باتری، از علائم رایج ویروسی شدن گوشی اندرویدی هستند. برای مثال، بدافزار «رَتهَت» یک عامل هوش مصنوعی را در پسزمینه نگه میدارد تا فعالیتهای شما را زیر نظر بگیرد.
اما پیش از اقدام به حذف برنامهها، ابتدا باید دلایل معمول و عادی مانند بهروزرسانی اخیر نرمافزاری یا پردازشهای پسزمینه را بررسی کنید. داغ شدن باتری باعث میشود شارژ سریعتر خالی شود، حتی وقتی گوشی استفاده نمیشود. همچنین در گوشیهای کاملاً نو، ممکن است مدتی طول بکشد تا مصرف باتری به حالت نرمال برسد و چند روز صبر لازم باشد.
اگر هیچ دلیل معمولی برای مشکل وجود ندارد، میتوانید از طریق تنظیمات باتری گوشی مشاهده کنید کدام برنامه بیشترین مصرف انرژی را داشته است. در بیشتر دستگاهها، بخش «باتری» یا گزینهای مشابه، اطلاعات دقیقی درباره میزان مصرف باتری توسط برنامهها ارائه میدهد.
5- مصرف بیش از حد معمول اینترنت (داده) توسط گوشی شما
افزایش ناگهانی در مصرف داده میتواند نشانهای از وجود مشکل امنیتی در گوشی باشد؛ زیرا هر بدافزاری یا شخصی که اطلاعات شما را سرقت میکند، باید این دادهها را به جایی ارسال نماید. در مورد بدافزار «رَتهَت»، اطلاعات دزدیده شده از طریق یک پروکسی برای هکرها ارسال میشود. بدافزار «میدنایت میموسا» نیز به روشی متفاوت باعث مصرف بالای اینترنت میشود؛ این بدافزار گوشی شما را به یک «پروکسی خانگی» تبدیل کرده و از آن برای هدایت ترافیک اینترنت دیگران استفاده میکند.
طبق گزارش وبسایت بیجیآر (BGR)، هم در آیفون و هم در اندروید، میتوانید میزان مصرف داده توسط هر برنامه را مشاهده کنید که این کار به شما کمک میکند بر فعالیت برنامهها نظارت داشته باشید و بهتر است این بررسی را به بخشی از روتین امنیتی گوشی خود تبدیل کنید. همچنین اگر مشکوک به مصرف غیرمعمول داده هستید، اپل توصیه میکند با اپراتور تلفن همراه خود تماس بگیرید چون آنها دقیقترین اطلاعات را در این زمینه دارند.
