6عصر؛ مهرداد خدیر – شب‌های بخارا که سال‌هاست با همت سترگ علی دهباشی، مدیر و سردبیر مجله بخارا – و به تعبیر استاد دکتر محمد علی موحد: امیر بخارا – عرصه فرهنگ، هنر و میراث فرهنگی را از چنبره رکود، خمودگی و خمیدگی و شعارزدگی ملال‌آور ایدئولوژیک نجات داده و بار کم‌توجهی‌ها و فراموش‌کاری‌های عمدی و سهوی دیگران را بی‌ادعا و با حساسیت‌زایی به دوش می‌کشد، امشب در شهر زیبای رشت به ایستگاه ۹۹۱ می‌رسد.
اگر این برنامه در جای دیگری برگزار می‌شد، شاید به دلیل بارش‌های کم‌سابقه این روزها به زمانی دیگر موکول می‌شد، اما رشت، شهر باران است و طبیعتاً باران نباید مانع برگزاری این رویداد باشد.
اجازه دهید فارغ از رفاقت و طعن حسودان بگویم: علی دهباشی برای من یادآور رنج مسیح است، به‌ویژه وقتی در حین اجرا دستگاه‌های تنفسی را به خود وصل می‌کند.
در غیاب فرهنگ‌پروری رسانه‌های رسمی مانند صدا و سیما که مجری برجسته آن شهبازیِ پاورقی باشد، تنها همین شب‌های بخارا، نشست‌های کتاب وزن دنیا و چند جای دیگر مانع بسته شدن این دریچه‌های تنفسی شده‌اند تا بیش از این احساس خفگی نکنیم. اگرچه می‌دانم دهباشیِ زخم‌خورده از سیاست این تشبیهات را نمی‌پسندد، اما وظیفه است که دستگاه‌های بودجه‌خوار را مدام یادآور شویم، زیرا چرخ آنها با عوارض و مالیات ما می‌چرخد و قرار نیست هزینه تبلیغات و ایدئولوژی در مجاری رسمی صرف شود و بار فرهنگ را افراد به دوش بکشند.
جدا از این طعنه‌ها، همین که شب‌های بخارا در تهران نمانده و در شهرهای مختلف برگزار می‌شود و از مرزهای جغرافیایی ایران نیز فراتر رفته و چنان که از نام بخارا برمی‌آید، گستره ایران بزرگ و فرهنگی را دربرمی‌گیرد، خود نشان‌دهنده اهمیت و عظمت کار است.
البته برخی در درون جامعه رسانه و فرهنگ با علی دهباشی خرده‌حساب دارند و به جای ارج‌نهادن به نقش او به عنوان حلقه وصل و یک روزنامه‌نگار، شخص او را می‌سنجند و انگار خود را هم‌سنگ احسان یارشاطر یا شفیعی کدکنی یا دکتر زرین‌کوب می‌دانند؛ در حالی که اثر، همین بخاراست و شب‌های بخارا که اگرچه شاید نتوان گفت به خود او، اما به همت او حسادت می‌ورزند. به این موارد در این گفتار کاری ندارم، زیرا نکته دیگری مد نظر است و آن شب هزارم بخاراست که نزدیک شده و قله‌ای است که در افق پیش رو قرار دارد.
پیش از آن باید گفته شود که بیهوده نیست هرگاه بزرگان ادب، فرهنگ و هنر درگذشته‌اند، خاطره شبی که به یاد آنها برگزار شده تازه می‌شود و محدود به شب‌ها هم نیست؛ چنان که سه سال پیش در عصر پنج‌شنبه‌ای که درباره کتاب «آوازهای فوتبال آیینی» برگزار شد، حمید علیدوستی از فوتبال و موسیقی سخن گفت و هفته پیش که این ستاره با اخلاق فوتبال ایران، دوستداران خود و ترانه نازنین را ترک کرد، باز همان سخنان او در آن برنامه به کار آمد و بازنشر شد.
همت بخش خصوصی در امور فرهنگی قابل تقدیر است وگرنه اگر این مسئولیت به دست گروه‌های دولتی بود، شاهد همان وضعیتی می‌بودیم که بر سر کتابخانه مجتبی مینوی آمده است و در یادداشتی جداگانه به آن خواهیم پرداخت.
همچنین کافی است به برنامه امشب (18 آبان) در رشت توجه کنیم: «جنگل‌داری اجتماعی»؛ این یعنی این رویداد به اشخاص و مشاهیر محدود نمانده است.
تا اینجا نکاتی بود که به زبان‌های دیگر نیز یا ما یا دیگران گفته و نوشته‌ایم، هرچند باید مجدداً یادآوری کرد که خود برگزاری نشست در این فضا کاری سترگ است. زیرا مجری باید مراقب باشد که دختران و زنانی روسری از سر برنداشته باشند و اگر برداشته‌اند در عکس مشخص نشود! شگفتا که در کوی و خیابان با این چهره و پوشش ظاهر می‌شوند و برگزارکنندگان مراسم در برخی جاها مورد انتقاد قرار می‌گیرند! یا جایی که سرود نواخته می‌شود، باید مشخص شود کی می‌ایستد و کی نمی‌ایستد و میهمان نباید سخنی بگوید که از خطوط قرمز فراتر رود. با وجود این دردسرها و گاه تنگ‌نظری‌ها و جابه‌جایی‌ها بین مکان‌های مختلف، شب ۹۹۱ رسیده است؛ یعنی تا هزار، تنها ۹ پله باقی مانده است.
با این نگاه، هدف این یادداشت مخاطب قرار دادن چهار وزیر فرهنگ (و ارشاد اسلامی)، علوم (و تحقیقات و فناوری)، آموزش و پرورش و میراث فرهنگی است. این یادآوری و توصیه به آنهاست که ۹ شب دیگر شب‌های بخارا به هزارمین شب خود می‌رسد و وقت آن است که شما چهار وزیر که بیش از سایر وزرای دولت مسئولیت فرهنگ، هنر، علم و میراث فرهنگی را بر دوش دارید (و البته رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی را نیز می‌توان افزود) به این رخداد مستقل که بدون بودجه‌های کلان همایش‌ها برگزار شده، آن‌گونه که شایسته است تجلیل کنید.
به خاطر فرهنگ و به خاطر خودتان، تا از کلیشه‌های خودساخته کمی رها شوید و در نگاه اکثریت مردم کمی شبیه خودتان جلوه کنید؛ با همان علایق و سلایق. اگرچه همین جمع هم شدت و ضعف دارد، چنان‌که دو وزیر میراث فرهنگی و آموزش و پرورش نگاه یکسانی ندارند و اولی اگر باز باشد، بیشتر شبیه خواست اهل فرهنگ است تا دومی که گمان می‌کند آموزش و پرورش جایی است که بچه‌ها را به فرم مطلوب خود درآورند! حال آنکه هر انسان فردیت دارد و هیچ دو انسانی مانند دو آجر در کوره شبیه هم نمی‌شوند!
با این حال، هرچه باشد، همه این وزرا پزشکانی هستند که با دیگران تفاوت دارند و حتی وقتی سراغ ادبیات مذهبی می‌روند، مضامینی را به کار می‌برند که شبیه تریبون‌های رسمی نیست. نگاه به فرهنگ، ادبیات و زبان هم باید به همین شکل باشد.
منظور از تجلیل البته این نیست که هرکدام یک تابلو فرش بفرستند که مانند اهدای پتو در پاتختی فردای عروسی لوث و بی‌معنی شود، بلکه به شکلی باشد که ذوقی در آن مستتر باشد.
وقتی حتی شهرداری زاکانی می‌تواند با خانه روزنامه‌نگاران شهر ذوقی به خرج دهد، دیگران هم باید از این همه جلسه و حرف تکراری بیرون بیایند و تفاوت و ذوق خود را نشان دهند.
هرچند می‌دانم مهم‌ترین حمایت این است که کاری به کار اهل فرهنگ و هنر نداشته باشند، زیرا هدیه و دخالت و حمایت توقع ایجاد می‌کند و استقلال و آزادی عمل را از بین می‌برد، اما به هر حال اگر قرار است خودی نشان دهند، هزارمین شب بخارا موقعیت مناسبی است.