فرزاد موتمن، کارگردان برجسته سینمای ایران، در نشست انتقال تجربه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت که موضوع آن «سینمای مدرن» بود، درباره جایگاه و توانمندی‌های این ژانر سینمایی در پرداختن به جنگ به سخنرانی پرداخت.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ستاد خبری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، فرزاد موتمن با تشریح تفاوت‌های بنیادین سینمای کلاسیک و مدرن، درباره ظرفیت‌های سینمای مدرن در پرداختن به موضوع جنگ صحبت کرد و آثار ژان‌لوک گدار در رابطه با فلسطین را نمونه‌ای شاخص از سینمای ضدجنگ معرفی نمود.
این کارگردان در نشست انتقال تجربه با محوریت سینمای مدرن توضیح داد: «در سینمای کلاسیک، روایت داستانی به صورت خطی و مرتب ارائه می‌شود؛ داستان آغاز، میانه و پایان مشخصی دارد و گره‌های داستانی که در طول روایت ایجاد می‌شوند، در پایان باز می‌شوند. اما در سینمای مدرن توالی روایی شکل‌های متنوعی دارد و لزوماً داستان اصلی‌ترین عنصر فیلم نیست.»
او ادامه داد: «ماهیت اصلی سینما بر پایه تصویر و صدا است و ترکیب این دو، اتمسفر سینمایی را می‌سازد. داستان‌گویی از ادبیات و بازیگری از تئاتر وارد سینما شده‌اند، ولی ذات سینما ساختن اتمسفر از طریق تصویر و صداست. فیلم «مردی با دوربین فیلمبرداری» ساخته ژیگا ورتوف در سال ۱۹۲۷، با گذشت نزدیک به یک قرن، همچنان یکی از مدرن‌ترین آثار سینمایی است. این فیلم از ابتدا تأکید داشت که بدون فیلمنامه و بازیگر ساخته شده و کوششی برای رهایی سینما از ادبیات و تئاتر است.»
موتمن با اشاره به اینکه سینمای مدرن برخلاف سینمای کلاسیک از ابهام و ایهام استفاده می‌کند، بیان کرد: «سینمای کلاسیک همه چیز را برای تماشاگر روشن می‌سازد، اما سینمای مدرن بخشی از مسائل را مبهم نگه می‌دارد تا مخاطب پس از خروج از سالن سینما درباره آنها بیندیشد. در این سبک، تماشاگر منفعل نیست و باید مانند کسی که به یک نقاشی کوبیستی نگاه می‌کند، اجزای روایت را در ذهن خود کنار هم بچیند و بازآفرینی کند.»
وی درباره فاصله‌گذاری در سینمای مدرن افزود: «در سینمای کلاسیک، تماشاگر با شخصیت‌ها همذات‌پنداری می‌کند و احساسات آنان را درک می‌کند، اما سینمای مدرن سعی می‌کند فاصله‌ای میان مخاطب و اثر ایجاد کند تا تماشاگر به جای واکنش صرفاً احساسی، به شکلی عقلانی با فیلم مواجه شود. به همین دلیل تأثیر یک فیلم مدرن ممکن است سال‌ها پس از تماشای آن نیز باقی بماند.»
این کارگردان و مدرس سینما با اشاره به نقش ژان‌لوک گدار در سینمای مدرن و توجه او به مسائل سیاسی و اجتماعی توضیح داد: «گدار در آثار خود، از جمله فیلم‌هایی که درباره فلسطین ساخته، به موضوعاتی پرداخته که سینمای جریان اصلی کمتر به آنها توجه کرده است. او معتقد بود سینما در لحظات حساس تاریخی به وظیفه خود عمل نکرده و در برابر اتفاقاتی مانند جنگ جهانی دوم، ویتنام و مسئله فلسطین واکنش مؤثری نشان نداده است. گدار تلاش کرد با دوربین خود به این مسائل واکنش نشان دهد و موضع‌گیری کند.»
موتمن با تأکید بر اینکه سینمای جنگ الزماً نباید در خدمت تبلیغات باشد، به فیلم «قایق نجات» ساخته آلفرد هیچکاک اشاره کرد و گفت: «این فیلم در میانه جنگ جهانی دوم ساخته شد و هیچکاک به دلیل نمایش انسانی یک شخصیت آلمانی با اتهام طرفداری از نازی‌ها مواجه گردید. این حادثه نشان می‌دهد سینمای جنگ تا چه حد می‌تواند تحت تأثیر دیدگاه‌های تبلیغاتی قرار گیرد.»
این پژوهشگر حوزه‌های مختلف سینما سپس آثار شاخصی همچون «وضعیت بشری» ساخته ماساکی کوبایاشی، «قطار» ساخته جان فرانکن‌هایمر، «جهنم در اقیانوس آرام» و «لک‌لک‌ها پرواز می‌کنند» را به عنوان نمونه‌هایی برجسته از سینمای جنگ نام برد و تأکید کرد که برخی از این آثار، با وجود داشتن جنبه‌های تبلیغاتی، به دلیل ساختار سینمایی و شیوه روایت‌شان همچنان ارزشمند و تماشایی هستند.
وی درباره دلایل شکل‌گیری سینمای مدرن گفت: «جنگ جهانی دوم نقطه عطفی در تاریخ سینما بود. پس از این جنگ، جامعه و نگرش انسان‌ها به جهان دچار دگرگونی شد و دیگر نمی‌شد مانند گذشته داستان‌هایی با پایان‌های قطعی و خوش ساخت. سینما نیز ناگزیر از این تحولات تأثیر پذیرفت و روایت‌های غیرخطی، شخصیت‌پردازی متفاوت، پایان‌های باز و ساختارهای پیچیده‌تر شکل گرفتند.»
موتمن در پاسخ به پرسشی درباره علت نساختن فیلمی درباره فلسطین توضیح داد: «ساخت چنین آثاری معمولاً از مسیرهای دولتی و سازمانی عبور می‌کند و من از آن دسته فیلمسازانی نیستم که این مجموعه‌ها به آنها اعتماد داشته باشند. از سوی دیگر، اگر بخواهم درباره غزه فیلم بسازم، ترجیح می‌دهم به عنوان یک فیلمساز مستقل به آنجا بروم، شرایط را از نزدیک ببینم و پس از پژوهش لازم فیلم بسازم.»
این کارگردان در پایان با اشاره به جنبش جهانی حمایت از فلسطین گفت: «من به عنوان فیلمسازی که اینجا زندگی می‌کنم، دلم با مردم فلسطین است و از جنبش جهانی حمایت از فلسطین پشتیبانی می‌کنم. پس از سال‌ها بی‌توجهی به وضعیت فلسطینی‌ها، امروز در اروپا، آمریکا، آمریکای لاتین و ژاپن مردم با پرچم فلسطین به میدان آمده‌اند و این رخداد از اهمیت بالایی برخوردار است.»