بر اساس گزارش سایت طلا، در شرایطی که تورم فزاینده و افزایش قیمت کالاها قدرت خرید خانوادهها را تحت فشار شدید قرار داده است، خرید اقساطی به یکی از روشهای متداول و مؤثر برای تأمین کالا و خدمات تبدیل شده است. با این حال، رشد چشمگیر این بازار تنها به کاهش توان مالی مصرفکنندگان محدود نمیشود، بلکه توسعه سازوکارهای اعتبارسنجی، مدیریت ریسک نکول پرداختها و ورود فعالان جدید به زنجیره فروش نیز نقش مهمی در گسترش این مدل کسبوکار ایفا کردهاند.
قسطیفروشی؛ از یک روش پرداخت ساده تا تبدیل به مدل غالب فروش
در سالهای اخیر، بهویژه در دو سال گذشته، خرید و فروش اقساطی در اقتصاد ایران رشد چشمگیری را تجربه کرده است. اگرچه در نگاه اول این روند را میتوان نتیجه مستقیم تورم بالا و کاهش قدرت خرید خانوارها دانست، اما توسعه گسترده کسبوکارهایی که در زمینه فروش اقساطی انواع کالاها و خدمات فعالیت میکنند نشان میدهد که تغییر بنیادی در الگوی معاملات بازار رخ داده است.
امروزه تعداد قابل توجهی از پلتفرمها و شرکتها در زمینه تأمین اعتبار و فروش اقساطی فعال هستند؛ به طوری که حداقل 15 پلتفرم فعال در این حوزه وجود دارد که برخی از آنها سابقه طولانی در این کسبوکار دارند و تعدادی دیگر نیز از میان فعالان جدید که پیشتر تنها در حوزه بازرگانی و تجارت خارجی فعالیت میکردند، وارد این صنعت شدهاند.
این تنوع و گستردگی نشان میدهد که خرید اقساطی دیگر به چند فروشگاه بزرگ یا طرحهای اعتباری بانکی محدود نیست و به تدریج به یکی از اجزای اصلی مدل فروش در بخشهای مختلف اقتصاد ایران بدل شده است.
تورم 80 درصدی؛ دلیل تمایل مصرفکنندگان به خرید اقساطی چیست؟
یکی از اصلیترین عوامل رشد این بازار، تورم بالا و افزایش مداوم قیمت کالاها است. با وجود اینکه نرخ تورم سالانه در بازه 70 تا 80 درصد قرار گرفته است، بسیاری از خانوارها توان خرید نقدی بسیاری از کالاها را از دست دادهاند.
به عنوان نمونه، در بازار تلفن همراه، قیمت برخی گوشیهای میانرده سامسونگ در سال جاری تقریباً سه برابر و مدلهای میانرده شیائومی به حدود چهار برابر میانگین قیمت سال گذشته افزایش یافته است. این شرایط باعث شده است که پرداخت یکباره هزینه خرید گوشی برای بخش قابل توجهی از مصرفکنندگان به چالشی بزرگ تبدیل شود.
اما تحلیل رونق خرید اقساطی صرفاً با تمرکز بر کاهش قدرت خرید، کامل نیست. در اقتصاد تورمی، حتی مصرفکنندگانی که توان پرداخت نقدی دارند، ممکن است ترجیح دهند بخشی از منابع مالی خود را نگه دارند و هزینه خرید را به صورت اقساط در آینده پرداخت کنند.
به عبارتی دیگر، در شرایط تورمی، خریدار ممکن است تصور کند با خرید اقساطی و پرداخت تدریجی، از افزایش احتمالی قیمتها در ماههای آتی در امان خواهد ماند و حتی ممکن است سود کند. بنابراین، خرید اقساطی علاوه بر دسترسی به کالاهای گرانتر، به نوعی یک تصمیم اقتصادی برای بهینهسازی مدیریت منابع مالی خانوار به شمار میآید.
البته میزان واقعی صرفه اقتصادی این روش به عوامل متعددی از جمله نرخ سود، کارمزد، مدت زمان بازپرداخت و تفاوت قیمت نقدی و اقساطی کالا بستگی دارد.
اعتبارسنجی؛ حلقه کلیدی در رونق قسطیفروشی
شاید مهمترین بخش این مدل کسبوکار، سازوکار اعتبارسنجی و تأثیر آن بر شکلگیری رفتار خریداران باشد؛ موضوعی که در نگاه اول کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
در واقع، یکی از شروط اساسی برای استمرار استفاده از خدمات خرید اعتباری، داشتن رتبه اعتباری مناسب و حفظ سابقه بازپرداخت اقساط است. مشتریان میدانند که تأخیر در پرداخت اقساط یا ایجاد سابقه اعتباری منفی میتواند دسترسی آنها به اعتبارهای بعدی را محدود کند.
این عامل، به نوعی یک سازوکار انضباطی در رفتار مصرفکننده ایجاد میکند؛ فردی که میخواهد در ماههای بعد نیز از امکان خرید اقساطی بهرهمند شود، انگیزه بیشتری برای پرداخت به موقع اقساط خود دارد تا رتبه اعتباریاش آسیب نبیند.
بنابراین، اعتبارسنجی تنها ابزاری برای شناسایی مشتریان پرریسک قبل از اعطای اعتبار نیست، بلکه عامل مهمی در کاهش تأخیر در بازپرداخت و کنترل ریسک نکول طی دوره فعالیت مشتری محسوب میشود.
از این رو، در بخشهایی مانند خردهفروشی تلفن همراه که فروش اقساطی به سرعت در حال گسترش است، ترکیب اعتبارسنجی دقیق، محدودیت سقف اعتبار و پیگیری منظم اقساط میتواند به کاهش ریسک مطالبات معوق کمک شایانی نماید.
البته برای ارزیابی دقیق میزان موفقیت این مدل، انتشار آمار واقعی نرخ نکول، حجم مطالبات معوق و عملکرد اعتباری پلتفرمها ضروری است.
ورود واردکنندگان؛ مرحله تازهای از رقابت در بازار فروش اقساطی
نکته مهم دیگری که باید به آن توجه کرد، تغییر ترکیب بازیگران این بازار است. تا کنون بخش قابل توجهی از فعالیت در حوزه فروش اقساطی تلفن همراه در اختیار عمدهفروشان و تعداد محدودی از واردکنندگان بوده است. اما جذابیت اقتصادی این بخش میتواند زمینه را برای ورود مستقیمتر واردکنندگان به بازار فروش اقساطی فراهم کند.
پیشبینی میشود در یک سال آینده با افزایش رقابت و حضور بازیگران جدید، ترکیب فعالان این بازار تغییر کند و واردکنندگان سهم بیشتری از زنجیره فروش اقساطی را به دست آورند.
ورود مستقیمتر واردکنندگان میتواند با حذف یا کاهش واسطهها، به رقابت بیشتر در زمینه نرخ سود و کارمزد فروش اقساطی منجر شود. در چنین شرایطی، احتمال کاهش حاشیه سود فعالان این حوزه و ارائه شرایط اعتباری رقابتیتر به مصرفکنندگان افزایش مییابد.
البته تحقق این روند وابسته به توان مالی واردکنندگان، دسترسی آنها به منابع اعتباری، مدیریت مطالبات و زیرساختهای اعتبارسنجی خواهد بود.
قسطیفروشی؛ فرصتی نوظهور یا نشانه تغییر ساختار مصرف؟
گسترش فروش اقساطی در اقتصاد ایران باید از دو منظر دیده شود. از یک طرف، این مدل امکان دسترسی مصرفکنندگان به کالاهایی را فراهم میکند که خرید نقدی آنها به دلایل اقتصادی دشوار شده است و از سوی دیگر، برای فروشندگان و پلتفرمهای اعتباری به عنوان یک فرصت جدید درآمدزایی مطرح است.
با این حال، پایداری این بازار به عوامل متعددی وابسته است که از جمله آنها میتوان به شفافیت نرخ سود و کارمزد، دقت در اعتبارسنجی، کنترل مطالبات معوق و حفظ تعادل میان توان بازپرداخت خانوارها و حجم اعتبار اعطایی اشاره کرد.
در نهایت، آنچه امروز در بازار خرید اقساطی مشاهده میشود تنها یک تغییر در روش پرداخت نیست، بلکه نشانهای از شکلگیری یک زنجیره جدید در اقتصاد خردهفروشی ایران است که در آن اعتبارسنجی، تأمین مالی و شبکه توزیع کالا بیش از گذشته به یکدیگر وابسته شدهاند.
انتهای پیام/
