چین در سال‌های اخیر همواره یکی از شرکای تجاری اصلی و کلیدی ایران به شمار آمده و در بازه‌های مختلف زمانی، یکی از بزرگ‌ترین بازارهای صادراتی و همچنین منابع عمده واردات ایران تلقی شده است.
با این وجود، به گزارش اعتماد، وقتی ایران را در مقایسه با سایر شرکای تجاری چین بررسی می‌کنیم، مشخص می‌شود که ایران نه بزرگ‌ترین بازار صادراتی چین است و نه در میان مهم‌ترین منابع تأمین کالاهای وارداتی این کشور جایگاه چشمگیری دارد.
در روابط دوجانبه ایران و چین، آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد که طی ده ماه اول سال ۱۴۰۴، میزان صادرات ثبت‌شده ایران به چین حدود 10.9 میلیارد دلار بوده و واردات از چین نیز در حدود 13.4 میلیارد دلار گزارش شده است.
تمرکز صادرات ایران عمدتاً بر شمار محدودی از محصولات انرژی‌پایه مانند پروپان، متانول و بوتان و همچنین محصولات پتروشیمی و معدنی است، در حالی که کالاهای وارداتی از چین تنوع بسیار بیشتری دارند. این موضوع روشن می‌کند که چالش اصلی در روابط تجاری دو کشور، نه تنها توسعه تجارت، بلکه افزایش ارزش افزوده، تنوع‌بخشی به صادرات و ارتقای همکاری‌های تولیدی است.
بر اساس آمارهای مرکز تجارت بین‌الملل، حجم تجارت کالایی چین از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ از حدود 3.7 تریلیون دلار به 6.4 تریلیون دلار افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۵، صادرات چین حدود 3.8 و واردات آن حدود 2.6 تریلیون دلار بوده که نشان‌دهنده مازاد تجاری قابل‌توجه این کشور است.
از نظر سهم بازار، ایالات متحده آمریکا با داشتن سهم 11.1 درصد، بزرگ‌ترین مقصد صادراتی چین محسوب می‌شود و پس از آن هنگ‌کنگ و ویتنام در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
ترکیب کالاهای صادراتی چین نیز نشان می‌دهد که سه گروه اصلی شامل تجهیزات برقی، ماشین‌آلات مکانیکی و وسایل نقلیه به تنهایی تقریباً ۴۹ درصد از کل صادرات این کشور را تشکیل می‌دهند. همچنین در واردات چین، کالاهایی مانند تجهیزات برقی، سوخت‌های معدنی، سنگ‌های معدنی و ماشین‌آلات مکانیکی مجموعاً حدود ۶۱ درصد ارزش کل واردات را به خود اختصاص داده‌اند.
نگاهی به تجارت دوجانبه ایران و چین نشان می‌دهد که ارزش مبادلات تجاری بین این دو کشور از حدود 18.2 میلیارد دلار در سال ۱۳۹۴ به حدود 34.8 میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ رقمی که تقریباً دو برابر شده است. با این حال، در سال ۱۴۰۳ میزان واردات ایران از چین از صادرات به آن کشور بیشتر بوده و تراز تجاری ایران منفی گزارش شده است.
در ده ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نیز این روند ادامه داشته است؛ ارزش صادرات ایران به چین حدود 10.9 میلیارد دلار و واردات ایران از چین حدود 13.4 میلیارد دلار بوده است. بنابراین، مجموع تجارت ثبت‌شده دو کشور به حدود 24.3 میلیارد دلار و کسری تجاری ایران در این بازه زمانی به حدود 2.5 میلیارد دلار می‌رسد.
ساختار صادرات ایران به چین نیز بسیار متمرکز است. به طور مثال، پروپان، متانول و بوتان به تنهایی حدود 48.2 درصد از ارزش صادرات ثبت‌شده ایران به چین را تشکیل می‌دهند. سایر اقلام عمده صادراتی شامل سنگ‌آهن و کنسانتره، انواع پلی‌اتیلن، قیر و اتیلن‌گلیکول هستند. این ترکیب کالایی نشان می‌دهد که نقش اصلی ایران در بازار بزرگ چین، تأمین انرژی، مواد اولیه و محصولات میانی مورد نیاز زنجیره‌های صنعتی این کشور است.
بر اساس داده‌های واردات، حضور کالاهایی مانند قطعات منفصله خودرو، تجهیزات خورشیدی، قطعات الکترونیکی و ماشین‌آلات نورد حاکی از این است که بخشی از روابط تجاری میان ایران و چین مستقیماً به تأمین نهاده‌ها، تجهیز خطوط تولید و سرمایه‌گذاری‌های داخلی پیوند خورده است.