ماجرا از زمانی شروع شد که بررسی آمار سوختگیری در ۱۶ روز نخست شهریورماه ۱۴۰۵ نشان داد که ۴۱ درصد از بنزین مصرفی کشور از طریق کارتهای اضطراری جایگاهها انجام شده است. این موضوع، همراه با افزایش استفاده از این کارتها در برخی استانهای مرزی و عرضه مقدار قابل توجهی بنزین به این شیوه، یکی از دلایل اصلی اجرای طرح محدودسازی کارتهای اضطراری و انتقال سهمیه به کارتهای سوخت شخصی معرفی شد.
به گزارش ایسنا، بر اساس آمار اعلام شده در این بازه زمانی، به طور متوسط روزانه ۱۴۴ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شده که ۵۹ درصد آن توسط کارت سوخت شخصی و ۴۱ درصد با کارت اضطراری جایگاهها برداشت شده است.
در همین چارچوب، از ابتدای آبانماه استفاده از کارت اضطراری جایگاهها در چند استان محدود شده و در مقابل، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم، یعنی هر لیتر ۱۰ هزار تومان، به سهمیه کارت سوخت شخصی خودروها اختصاص یافته است.
بنابراین، در این استانها علاوه بر ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان، رانندگان قادر خواهند بود از ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم نیز استفاده کنند.
گسترش محدودیت کارت جایگاهها به ۱۱ استان
این طرح ابتدا به صورت آزمایشی در استان کرمان آغاز شد و سپس به استانهای سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی گسترش یافت. از آغاز آبانماه نیز هشت استان دیگر شامل هرمزگان، یزد، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان به لیست استانهای مشمول این طرح اضافه شدند تا مجموع استانهای اجرای طرح به ۱۱ استان برسد.
با توجه به روند اجرای این طرح، به نظر میرسد محدودیت استفاده از کارتهای اضطراری به این استانها محدود نماند و در روزها و هفتههای آینده استانهای دیگری نیز به این فهرست افزوده شوند.
مسئولان دلیل افزایش استفاده از کارتهای اضطراری در برخی مناطق مرزی و عرضه حجم زیادی از بنزین به این روش را عوامل اصلی افزایش مصرف و شکلگیری صفهای طولانی در جایگاهها میدانند. بر همین اساس، کاهش استفاده از کارت جایگاهها، مدیریت مصرف، جلوگیری از عرضه خارج از شبکه و مقابله با قاچاق سوخت از جمله اهداف اصلی اجرای این طرح اعلام شده است.
با وجود اهداف اعلام شده برای اجرای این طرح، محدود شدن دسترسی به کارتهای اضطراری جایگاهها، خصوصاً برای رانندگانی که سفرهای بینشهری و طولانی دارند، نگرانیهایی را به دنبال داشته است. یکی از مهمترین سوالات این است که اگر راننده در طول مسیر کارت سوخت خود را گم کند، کارت آسیب ببیند یا به هر دلیلی نتواند از آن استفاده کند، چگونه میتواند سوخت مورد نیاز خود را تامین کند؟ آیا در چنین شرایطی امکان استفاده از کارت اضطراری جایگاه وجود دارد یا راننده باید تا دریافت کارت المثنی منتظر بماند؟ همچنین، اگر سهمیه کارت سوخت شخصی در طول سفر تمام شود، آیا راننده میتواند با کارت اضطراری جایگاه سوختگیری کند؟ و آیا محدودیتهای اعمال شده برای کارتهای جایگاه شامل خودروهای غیربومی و مسافرانی که از استانهای مشمول عبور میکنند نیز میشود؟
این پرسشها در شرایطی مطرح میشود که سفرهای بین استانی همواره با اتفاقات پیشبینینشده همراه است و نمیتوان تمام نیازهای سوختی رانندگان را صرفاً بر اساس برنامهریزی پیش از سفر تعیین کرد.
در همین زمینه، اسماعیل سقاب اصفهانی – معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت انرژی – در مصاحبهای تصویری اعلام کرده بود که سهمیه اول بنزین تا سه ماه قابلیت ذخیرهسازی دارد و شهروندان میتوانند پیش از سفر برای میزان سوخت مورد نیاز خود برنامهریزی کنند. رانندگان میتوانند با سهمیه موجود در کارت شخصی خود به استانهای دیگر، از جمله مناطق جنوبی کشور یا مشهد، سفر کنند و در طول مسیر نیز از همان کارت برای سوختگیری استفاده کنند.
وی همچنین با اشاره به محدودیت کارتهای جایگاه در برخی استانهای مرزی، از شهروندان خواست پیش از سفر، مسافت و میزان سوخت مورد نیاز مسیر را به دقت در نظر بگیرند. بدین ترتیب، رانندگان باید برای سوختگیری در طول مسیر برنامه مشخصی داشته باشند و تغییر مسیر یا اضافه کردن مقاصد دیگر بدون در نظر گرفتن میزان سوخت در دسترس ممکن است با محدودیت همراه باشد.
معاون رئیسجمهور همچنین با اشاره به شرایط تامین سوخت در کشور، ادامه روند گذشته در عرضه بنزین را با توجه به محدودیتهای موجود غیرممکن دانسته و گفته بود که ادامه این وضعیت ممکن است باعث بروز اختلال در سوخترسانی به برخی جایگاهها و حتی کمبود بنزین در برخی شهرها برای چند روز شود.
این اظهارات همراه با محدودیتهای کارتهای اضطراری، اهمیت شفافسازی درباره نحوه تامین سوخت در شرایط اضطراری را افزایش میدهد؛ چرا که شهروندان علاوه بر اطلاع از میزان سهمیه و نرخهای جدید، نیازمند آگاهی از راهکارهای جایگزین در صورت بروز مشکل برای کارت سوخت شخصی خود هستند.
آیا محدودیت کارت جایگاهها مصرف بنزین را کاهش داده است؟
از سوی دیگر، بررسی نتایج اولیه اجرای این طرح نشان میدهد که مصرف بنزین کاهش یافته است؛ طبق آمار اعلام شده، در ۱۰ روز ابتدایی آبان ماه امسال مصرف بنزین نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۲ درصد کاهش یافته که این کاهش میتواند تحت تأثیر اقدامات مدیریت مصرف در بخشهای قیمتی و غیرقیمتی باشد.
همچنین استان کرمان به عنوان نخستین استان مجری این طرح، در مردادماه کاهش ۱۳ درصدی مصرف بنزین و افزایش مصرف سیانجی را تجربه کرده است و کاهش صفهای طولانی در جایگاههای عرضه بنزین نیز از جمله نتایج اولیه اجرای طرح در این استان اعلام شده است.
مسئولان همچنین گفتهاند که اجرای طرح جمعآوری کارتهای جایگاهها بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۳ و با هدف کاهش استفاده از کارت جایگاه به ۵ درصد و افزایش استفاده از کارت سوخت شخصی دنبال شده و تاکنون ۱۳ هزار میلیارد تومان صرفهجویی به همراه داشته است. قرار است این منابع با دستور رئیسجمهور برای بهبود معیشت مردم، از جمله افزایش اعتبار کالابرگ، اختصاص یابد.
ابهاماتی که هنوز برای رانندگان باقی است
در همین راستا، روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اخیراً در پاسخ به پرسش ایسنا اعلام کرد که در ۱۱ استان مشمول محدودیت استفاده از کارت اضطراری جایگاه، تدابیر لازم برای تامین و توزیع کارتهای سوخت اضطراری در جایگاههای منتخب پیشبینی شده است تا شهروندان در صورت نیاز بتوانند از این کارتها بهره ببرند.
این شرکت همچنین درباره اجرای طرح انتقال سهمیه سوخت از کارت آزاد جایگاهها به کارت شخصی در خراسان رضوی گفت: این طرح با تمهیدات ویژه و استقرار کارتهای اضطراری در مسیرهای منتهی به مشهد مقدس اجرا شده تا هیچ خودرویی در جادهها و جایگاههای سوخت بدون بنزین نماند.
با این حال، پاسخ ارائه شده اگرچه بر پیشبینی کارتهای اضطراری برای موارد ضروری تاکید دارد، اما هنوز جزئیات دقیقی درباره نحوه دسترسی رانندگان به این کارتها در صورت مفقودی یا خرابی کارت سوخت شخصی، شرایط استفاده از کارت اضطراری پس از اتمام سهمیه در سفرهای طولانی، و میزان دسترسی به این کارتها در جایگاههای مختلف ارائه نکرده است. بنابراین باید منتظر ماند و دید مسئولان مربوطه چه تدابیری خواهند اندیشید و آیا نگرانی مصرفکنندگان به زودی برطرف خواهد شد یا خیر؟
