نرخ تولد در ایران به پایین ترین سطح تاریخی رسید؛ روایت ۷۰ سال تغییر جمعیتی
نمودار ۷۰ ساله زاد و ولد در ایران، داستان یک تغییر بزرگ اجتماعی و جمعیتی را روایت میکند؛ کشوری که در دهه ۱۳۶۰ شاهد تولد بیش از ۲.۴ میلیون نوزاد در یک سال بود، اکنون با کاهش مداوم تعداد تولدها و ثبت پایین ترین میزان زاد و ولد در هفت دهه اخیر روب ه رو شده است.
بررسی روند تولدها از سال ۱۳۴۵ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد ساختار جمعیتی ایران طی چند دهه گذشته دست خوش تغییرات عمیقی شده است؛ تغییراتی که از خانوادهه ای پرجمعیت گذشته آغاز شد و امروز به نگرانی درباره سالمندی جمعیت و کاهش نیروی کار آینده رسیده است.
اوج تولدها در دهه ۶۰؛ شکل گیری نسل دهه شصتی ها
در دهه های ۴۰ و ۵۰، تعداد تولدها در ایران روندی افزایشی داشت. رشد جمعیت، نرخ بالای باروری و سبک زندگی خانواده ها باعث شد تعداد نوزادان هر سال بیشتر شود.
این روند در سالهای پایانی دهه ۵۰ و ابتدای دهه ۶۰ به اوج رسید؛ زمانی که بیش از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نوزاد در یک سال متولد شدند. این دوره، بزرگترین موج تولد در تاریخ معاصر ایران را رقم زد و نسلی را شکل داد که بعدها با عنوان «دهه شصتی ها» شناخته شد.
آغاز کاهش تولدها پس از دهه ۶۰
پس از رسیدن به قله جمعیتی، روند تولدها تغییر کرد. اجرای سیاستهای کنترل جمعیت، کاهش تمایل به خانواده های پرجمعیت، افزایش شهرنشینی، رشد سطح تحصیلات و تغییر سبک زندگی، باعث شد تعداد تولدها بهت دریج کاهش پیدا کند.در دهه ۷۰، سیاست «فرزند کمتر، زندگی بهتر» تheیر زیادی بر کاهش نرخ باروری گذاشت و تعداد تولدها به شکل محسوسی پایین آمد.
افزایش موقت تولدها در دهه ۹۰
در سالهای ابتدایی دهه ۹۰، به دلیل ورود جمعیت بزرگ متولدین دهه ۶۰ به سن ازدواج و فرزندآوری، تعداد تولدها برای مدتی افزایش یافت و به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تولد در سال رسید.اما این افزایش دوام زیادی نداشت و از میانه دهه ۹۰ دوباره روند نزولی آغاز شد.
چرا تولدها در ایران کاهش یافته است؟
کارشناسان عوامل مختلفی را در کاهش نرخ تولد مؤثر میدانند، از جمله:
کاهش نرخ ازدواج
افزایش سن ازدواج و فرزندآوری
مشکلات اقتصادی و هزینه های زندگی
تغییر نگرش خانواده ها نسبت به تعداد فرزندان
کاهش نرخ باروری
تغییر سبک زندگی در شهرها
پایین ترین سطح تولد در ۷۰ سال اخیر
در سال ۱۴۰۴، تعداد تولدهای ثبت شده به پایینترین سطح خود در هفت دهه گذشته رسید. این کاهش فقط یک تغییر آماری نیست، بلکه نشانه تغییر ساختار جمعیتی کشور است.ایران که چند دهه قبل با مسئله رشد سریع جمعیت مواجه بود، اکنون با چالش هایی مانند افزایش جمعیت سالمند، کاهش نیروی کار و کوچک شدن نسل های آینده روبه رو است.
آینده جمعیت ایران چه خواهد شد؟
با وجود اجرای برنامه های مختلف برای تشویق فرزندآوری، روند کلی آمارها نشان میدهد تغییر مسیر کاهش تولدها همچنان دشوار است.نمودار ۷۰ ساله تولد در ایران، تنها آمار تولد نوزادان نیست؛ بلکه تصویری از تغییرات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کشوری است که در چند دهه، از نگرانی رشد جمعیت به دغدغه کاهش جمعیت رسیده است.