یک متخصص مغز و اعصاب با تأکید بر ضرورت تشخیص به موقع سکته مغزی بیان کرد: این بیماری از عوامل اصلی مرگ و ناتوانی در ایران و جهان به شمار می‌رود و با هر دقیقه‌ای که از شروع آن می‌گذرد، میلیون‌ها سلول مغزی که توان جایگزینی ندارند، نابود می‌شوند.
سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز به دلیل انسداد یا پارگی یکی از رگ‌های خونی متوقف شود. از آنجایی که سلول‌های مغزی برای زنده ماندن به اکسیژن و مواد مغذی نیاز دارند، قطع جریان خون می‌تواند در مدت کوتاهی موجب آسیب جدی به آن‌ها شود. به همین دلیل، سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است و هر دقیقه تأخیر در درمان، شانس نجات سلول‌های مغزی را کاهش می‌دهد.
شناخت علائم هشداردهنده سکته مغزی یکی از مهم‌ترین اقدامات در مواجهه با این بیماری است. افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی در یک سمت بدن، اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار، تاری دید ناگهانی، سرگیجه شدید و مشکلات تعادلی از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. حتی اگر این علائم پس از چند دقیقه بهبود یابند، باید فوراً با اورژانس تماس گرفته و بیمار به سرعت به مراکز درمانی منتقل شود.
۸۰ تا ۹۰ درصد سکته‌های مغزی قابل پیشگیری هستند
یک متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اینکه سکته مغزی دومین علت مرگ و میر در کشور است، گفت: این بیماری اولین علت ناتوانی حرکتی و جسمی در بزرگسالان و دومین علت اختلالات شناختی و حافظه محسوب می‌شود، اما خوشبختانه ۸۰ تا ۹۰ درصد سکته‌های مغزی با اقدامات پیشگیرانه اولیه قابل اجتناب هستند و مراجعه سریع در زمان طلایی درمان می‌تواند تأثیر چشمگیری در بهبودی بیمار داشته باشد.
مهدی فرهودی با ارائه آمار جهانی سکته مغزی بیان کرد: طبق این آمار، از هر چهار نفر، یک نفر در طول زندگی خود دچار سکته مغزی می‌شود، همچنین در سطح جهان هر دو ثانیه یک نفر به این بیماری مبتلا شده و هر شش ثانیه یک نفر بر اثر آن جان خود را از دست می‌دهد.
وی افزود: سن بروز سکته مغزی در سال‌های اخیر حدود یک دهه کاهش یافته است. عوامل خطر مهم شامل فشار خون بالا، دیابت، مصرف دخانیات به ویژه سیگار، کم‌تحرکی و بیماری‌های قلبی هستند که کنترل آن‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سکته مغزی دارد.
این متخصص مغز و اعصاب پنج علامت اصلی سکته مغزی را چنین برشمرد: اختلال در تعادل، اختلال ناگهانی بینایی، انحراف صورت، ضعف دست و مشکلات تکلم. بروز ناگهانی هر یک از این علائم می‌تواند نشانه سکته مغزی باشد و بنابراین باید بدون تأخیر با اورژانس تماس گرفته شود تا بیمار هر چه سریع‌تر به مراکز درمانی منتقل گردد.
فرهودی به فعالیت‌های انجمن حمایت از بیماران سکته مغزی آذربایجان شرقی اشاره کرد و گفت: این انجمن که در اسفند ۱۳۹۵ تأسیس شده است، نخستین انجمن حمایتی سکته مغزی در کشور و تنها انجمن ایرانی عضو سازمان جهانی سکته مغزی می‌باشد.
وی اهداف این انجمن را پیشگیری اولیه و ثانویه، کمک به بازتوانی بیماران و احیای حقوق جهانی افراد مبتلا به سکته مغزی عنوان کرد.
تأخیر هر دقیقه‌ای در درمان سکته مغزی، میلیون‌ها سلول مغزی را نابود می‌کند
یک متخصص مغز و اعصاب با تأکید بر اهمیت تشخیص سریع سکته مغزی گفت: این بیماری از عوامل اصلی مرگ و ناتوانی در ایران و جهان است و با هر دقیقه تأخیر، میلیون‌ها سلول مغزی که قابل جایگزینی نیستند، از بین می‌روند. از این رو، تماس فوری با اورژانس و انتقال سریع بیمار به مراکز درمانی نقش مهمی در نجات جان و کاهش عوارض بیماری دارد.
علی‌اکبر طاهراقدم درباره چگونگی بروز سکته مغزی توضیح داد: سلول‌های بدن برای زنده ماندن به اکسیژن و مواد غذایی نیاز دارند که این موارد از طریق جریان خون تأمین می‌شود. وقتی خون‌رسانی به بخشی از بدن متوقف شود، سلول‌های آن ناحیه دچار آسیب یا مرگ می‌شوند و مغز نیز از این قاعده مستثنی نیست. خون اکسیژن و مواد مغذی مغز را تأمین کرده و پس از عبور از بافت‌ها، به قلب و سپس ریه‌ها بازمی‌گردد تا تصفیه شود.
وی افزود: سکته مغزی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود؛ نوع اول که سکته مغزی خونریزی‌دهنده است، زمانی اتفاق می‌افتد که رگ خونی در مغز پاره شده و خون به داخل بافت مغزی نشت می‌کند. نوع دوم سکته مغزی ایسکمیک است که در آن لخته‌ای که ممکن است از قلب یا رگ‌های دیگر بدن آمده باشد، مسیر جریان خون را در عروق مغزی مسدود می‌کند.
این متخصص مغز و اعصاب ادامه داد: علائم سکته مغزی معمولاً به صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند. مغز بخش‌های مختلفی دارد که هر کدام مسئول وظایف متفاوتی مانند کنترل حرکات اندام‌ها، بینایی، گفتار و رفتار هستند؛ بنابراین سکته در هر کدام از این بخش‌ها می‌تواند عملکرد آن ناحیه را مختل کند.
چگونه خونریزی مغزی سطح هوشیاری را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
طاهراقدم درباره پیامدهای سکته مغزی خونریزی‌دهنده توضیح داد: وقتی یکی از رگ‌های مغزی پاره شود، خون وارد بافت مغز می‌شود و به دلیل فضای محدود داخل جمجمه، فشار بر سلول‌های عصبی افزایش می‌یابد. این فشار می‌تواند مراکز کنترل هوشیاری را تحت تأثیر قرار داده و موجب کاهش سطح هوشیاری یا حتی کما در بیمار شود.
او اختلال در گفتار را یکی دیگر از علائم مهم سکته مغزی دانست و گفت: در افراد راست‌دست، نیمکره چپ مغز معمولاً نیمکره غالب است و مرکز اصلی گفتار در این بخش قرار دارد. آسیب به این ناحیه در اثر خونریزی یا انسداد می‌تواند توانایی صحبت کردن را مختل کند یا باعث بروز مشکلاتی مانند لکنت شود.
این علائم ناگهانی را جدی بگیرید
این متخصص مغز و اعصاب درباره علائم هشداردهنده سکته مغزی گفت: ضعف یا فلج ناگهانی در یک سمت بدن، افتادگی یک طرف صورت، ناتوانی در لبخند زدن طبیعی، اختلال در صحبت کردن، از دست دادن ناگهانی بینایی یک چشم، دوبینی و اختلال در تعادل از مهم‌ترین نشانه‌های این بیماری هستند.
وی افزود: با مشاهده ناگهانی هر یک از این علائم باید احتمال سکته مغزی را جدی گرفت و بلافاصله برای دریافت خدمات اورژانسی اقدام کرد، زیرا تشخیص و درمان به موقع می‌تواند از گسترش آسیب‌های مغزی جلوگیری کند.
طاهراقدم تأکید کرد که تماس فوری با اورژانس بسیار حیاتی است و گفت: انتقال بیمار با خودروی شخصی ممکن است باعث از دست رفتن زمان طلایی درمان شود، در حالی که انتقال توسط اورژانس باعث فعال شدن «کد ۷۲۴» می‌شود که در آن پزشک کشیک، بخش تصویربرداری، آزمایشگاه و دیگر بخش‌های مرتبط آماده انجام اقدامات لازم می‌شوند.
وی ادامه داد: با فعال شدن این کد، هماهنگی‌های لازم برای انجام اقدامات تشخیصی و درمانی از پیش صورت می‌گیرد تا این مراحل در حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه انجام شوند.
این متخصص مغز و اعصاب درباره درمان دارویی سکته مغزی ایسکمیک گفت: داروی «tPA» می‌تواند در صورت مراجعه بیمار حداکثر تا چهار ساعت و نیم پس از شروع علائم، به حل شدن لخته و بازگشت جریان خون به رگ مسدود شده کمک کند.
طاهراقدم افزود: در صورتی که با تزریق دارو لخته حل نشود، می‌توان از روش‌های پیشرفته‌تر مانند «ترومبکتومی» استفاده کرد که در آن لخته با تجهیزات تخصصی و تحت هدایت دستگاه از داخل رگ خارج می‌شود.
وی در ادامه درباره عوامل افزایش‌دهنده خطر سکته مغزی گفت: احتمال ابتلا با افزایش سن بیشتر می‌شود. برخی عوامل مانند سن، نژاد و سابقه خانوادگی غیرقابل تغییر هستند، اما عوامل دیگری وجود دارند که با تغییر سبک زندگی و مراقبت‌های پزشکی قابل کنترل‌اند.
این متخصص مغز و اعصاب مهم‌ترین عوامل خطر قابل کنترل را دیابت، فشار خون بالا، چربی خون، مصرف سیگار و مواد مخدر، چاقی و کم‌تحرکی برشمرد و گفت: کنترل برخی بیماری‌ها با مصرف منظم دارو و پیگیری درمان زیر نظر پزشک می‌تواند ریسک سکته مغزی را کاهش دهد.
او تأکید کرد: رعایت توصیه‌های پیشگیرانه نمی‌تواند خطر سکته مغزی را به صفر برساند، اما احتمال بروز آن را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. علاوه بر آسیب‌های جسمی و پیامدهای بیماری برای فرد، هر مورد سکته مغزی هزینه‌های مالی قابل توجهی را به خانواده بیمار و نظام سلامت تحمیل می‌کند.
طاهراقدم با تأکید بر ضرورت اصلاح سبک زندگی گفت: افراد باید بیماری‌های زمینه‌ای خود، به ویژه فشار خون بالا، را به طور مستمر و زیر نظر متخصص کنترل کنند و داروهای تجویزشده را به موقع مصرف نمایند.
وی با اشاره به برنامه جامع سکته مغزی در دانشگاه علوم پزشکی افزود: این برنامه چند سال پیش تصویب شده و افزایش آگاهی عمومی درباره سکته مغزی یکی از اهداف اصلی آن است. آموزش از طریق رسانه‌ها، رادیو، تلویزیون، فضای مجازی و شبکه‌های ارتباطی می‌تواند سطح سواد سلامت جامعه را ارتقا دهد.
این متخصص مغز و اعصاب خاطرنشان کرد: کاهش پیامدهای سکته مغزی نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف و مشارکت مردم است و آشنایی با علائم هشداردهنده و اقدام سریع هنگام بروز آن‌ها اهمیت فراوانی دارد. مردم باید در صورت مشاهده هر یک از این نشانه‌ها فوراً با اورژانس تماس بگیرند.
وی با اشاره به جایگاه سکته مغزی در آمار مرگ و ناتوانی گفت: پس از حوادث و تصادفات و سرطان‌ها، سکته مغزی و سکته قلبی از علل اصلی مرگ‌ومیر هستند، اما سکته مغزی بیشترین نقش را در ایجاد ناتوانی و اختلال عملکرد افراد دارد.