معاون وزیر نیرو اعلام کرد که خاتمه خاموشیها منوط به کاهش مصرف برق به زیر ۶۷ هزار مگاوات است و تا زمانی که این میزان مصرف به آن سطح نرسد، قطعی برق همچنان ادامه خواهد یافت.
اگرچه پیش از شروع شهریور وعدههایی درباره پایان خاموشیهای برنامهریزیشده مطرح شده بود، اما هنوز در بخشهایی از کشور قطعی برق مشاهده میشود؛ این خاموشیها نه تنها از نظر زمان وقوع، بلکه از نظر مدت زمان در مناطق مختلف تفاوت قابل توجهی دارد.
در حالی که بسیاری از مشترکان در تهران عمدتاً از قطعیهای حدود دو ساعته خبر میدهند، این تفاوت باعث شده پرسشهایی در میان مردم مطرح شود که چرا سهم برخی مناطق از قطعیها بیشتر است و مبنای تقسیم محدودیت برق بین تهران و سایر استانها چیست.
سؤال دیگر مردم درباره خاموشیهای شبانه است. بسیاری انتظار داشتند با کاهش نسبی دمای هوا و گذر از ساعات اوج مصرف روزانه، فشار بر شبکه کم شود، اما گزارشهایی از خاموشیهای شبانه در برخی مناطق وجود دارد. در این شرایط، مهمترین انتظار مشترکان این است که بدانند خاموشیها دقیقاً چه زمانی به پایان میرسد و آیا با نزدیک شدن به روزهای خنکتر شهریور، میتوان امیدوار به توقف برنامههای قطعی برق بود.
مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در گفتوگو با «ایران» پایان محدودیتهای برق را به کاهش تقاضا در شبکه مرتبط میداند، اما تاریخ دقیقی اعلام نمیکند. او با اشاره به تغییرات جوی و اجرای برنامههای مدیریت بار میگوید: «با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشیها در روزهای پیش رو بهطور کامل برطرف خواهد شد.»
این جمله هرچند برای مشترکان امیدوارکننده است، اما پاسخ دقیقی به پرسش اصلی مردم نیست؛ زیرا زمان دقیق «روزهای پیش رو» مشخص نشده و پایان خاموشیها مشروط به روند دمای هوا و میزان مصرف برق در کشور است.
مرز ۶۷ هزار مگاوات؛ شرط پایان محدودیتها
معاون برق و انرژی وزارت نیرو، تعادل شبکه برق را وابسته به دو عامل اصلی تولید و مصرف میداند و توضیح میدهد که با وجود کاهش نسبی دما در برخی مناطق، مصرف برق در نیمه جنوبی کشور همچنان بالا باقی مانده است. به گفته او، تقاضای برق در روزهای اخیر از ۷۱ هزار و ۴۰۰ مگاوات فراتر رفته و فشار بر شبکه هنوز به طور کامل کاهش نیافته است.
رجبی مشهدی بیان میکند وزارت نیرو انتظار دارد با خنکتر شدن هوا، میزان تقاضا به کمتر از ۶۷ هزار مگاوات برسد؛ سطحی که از نظر این وزارتخانه میتواند به پایان خاموشیهای تابستانی منجر شود.
به عبارت دیگر، فاصله بین مصرف کنونی و سطح هدفگذاری شده برای پایان خاموشیها همچنان قابل توجه است و به همین دلیل وزارت نیرو نمیتواند تاریخ و ساعت مشخصی برای توقف کامل محدودیتها اعلام کند. در واقع، پایان قطعیها بیش از آنکه تصمیمی تقویمی باشد، به رفتار مصرف، شرایط آبوهوایی و پایداری تولید نیروگاهها وابسته است.
با این وجود، برای مشترکانی که هفتهها با خاموشیهای برنامهریزیشده روبرو بودهاند، این پاسخ هنوز ابهام دارد. مردم میخواهند بدانند اگر کاهش دما یا مصرف به حد پیشبینی شده نرسد، آیا برنامه خاموشیها ادامه خواهد داشت و وزارت نیرو چه راهکاری برای جلوگیری از تداوم محدودیتها در نظر گرفته است.
علت تفاوت مدت خاموشی در تهران و شهرستانها چیست؟
یکی از محورهای اصلی اعتراض و پرسش مردم تفاوت مدت خاموشیها در تهران و سایر استانهاست. برخی مشترکان میگویند در حالی که خاموشی در بخشهایی از پایتخت حدود دو ساعت است، در شهرهای دیگر یا اطراف تهران گاه قطعی برق طولانیتر میشود. این تفاوت به ویژه در شرایطی که کسبوکارهای کوچک، نانواییها، واحدهای خدماتی و خانوارها به دلیل قطعی برق آسیب میبینند، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
رجبی مشهدی در پاسخ به این موضوع به ساختار فنی شبکه توزیع برق تهران اشاره میکند. به گفته او، حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد از فیدرهای برق در تهران جزو خطوط حساس و حیاتی هستند. بیمارستانها، مراکز درمانی، ایستگاههای پمپاژ آب، مراکز امدادی، زیرساختهای حملونقل و دیگر تأسیسات مهم شهری به این خطوط متصلاند و به همین دلیل، قطع برق در این فیدرها پیامدهای گستردهتری برای زندگی شهری و خدمات عمومی دارد.
او میگوید: «مراکزی مانند بیمارستانها، ایستگاههای پمپاژ و زیرساختهای کلیدی شهری روی این فیدرها قرار دارند و به همین دلیل جلوگیری از قطع برق این فیدرها اولویت حفاظتی بالاتری دارد.»
این توضیح تا حدی دلیل تفاوت خاموشیها را روشن میکند اما همه ابهامات را رفع نمیکند. وجود فیدرهای حساس در تهران لزوماً پاسخ کامل به این پرسش نیست که چرا در برخی استانها یا شهرها مدت خاموشی به سه یا چهار ساعت میرسد. هنوز مشخص نیست سهم هر منطقه از محدودیتها بر اساس کدام شاخصها تعیین میشود؛ مثلاً نقش میزان مصرف خانگی، فعالیت صنایع، ظرفیت نیروگاههای محلی، فرسودگی شبکه توزیع یا تعداد مشترکان حساس در هر استان تا چه حد در برنامه خاموشیها مؤثر است.
شفاف شدن این سازوکار میتواند از شکلگیری تصور نابرابری در توزیع بار ناترازی برق بین استانها جلوگیری کند. مردم بیش از هر چیز انتظار دارند برنامه خاموشیها قابل پیشبینی، عادلانه و شفاف باشد؛ به ویژه در مناطقی و کسبوکارهایی که قطعی برق طولانیتر خسارت اقتصادی بیشتری به آنها وارد میکند.
خاموشیهای شبانه؛ مسألهای فراتر از گرمای روز
خاموشیهای شبانه نیز یکی دیگر از دغدغههای مشترکان است. بسیاری تصور میکنند با غروب آفتاب و کاهش دما، بار مصرف برق باید به طور محسوسی کاهش یابد و دیگر نیازی به محدودیت نباشد. اما شبکه برق در ساعات شب با چالشی متفاوت مواجه است.
رجبی مشهدی توضیح میدهد که نیروگاههای خورشیدی اگرچه در طول روز بخشی از برق شبکه را تأمین و فشار بر نیروگاههای حرارتی را کاهش میدهند، اما با غروب آفتاب از مدار تولید خارج میشوند. بنابراین بار تأمین برق در شب به نیروگاههای حرارتی و تا حد محدودتری، نیروگاههای بادی منتقل میشود.
از سوی دیگر، بخش مهمی از مصرف برق خانوارها در شب اتفاق میافتد؛ از روشنایی و وسایل سرمایشی تا فعالیت لوازم خانگی. بنابراین، کاهش تابش خورشید همزمان با ادامه مصرف، شرایط شبکه را دشوار میکند. به خصوص در روزهایی که دمای شبانه در شهرهای جنوبی همچنان بالا است، استفاده از وسایل سرمایشی ادامه دارد و مصرف به اندازهای که انتظار میرود کاهش نمییابد.
معاون وزارت نیرو برای عبور از فشار بار شبانه، دو راهکار در افق سال آینده مطرح میکند: توسعه نیروگاههای بادی و بازنگری در موضوع ساعت رسمی کشور. به گفته او، تغییر ساعت رسمی میتواند نزدیک به هزار مگاوات از اوج بار مصرف شبانه بکاهد.
باز مطرح شدن موضوع ساعت رسمی نشان میدهد وزارت نیرو کاهش مصرف را صرفاً با افزایش تولید دنبال نمیکند و به ابزارهای مدیریتی نیز توجه دارد. با این حال، اجرای چنین سیاستی نیازمند تصمیمگیری در سطحی فراتر از وزارت نیرو و بررسی آثار آن بر زندگی روزمره، فعالیتهای اقتصادی و الگوی کاری مردم است.
مدارس و دانشگاهها؛ سهم محدود در فشار فعلی شبکه
یکی دیگر از نگرانیها احتمال افزایش مصرف برق پس از بازگشایی مدارس و دانشگاهها است. آیا با بازگشت مراکز آموزشی به فعالیت عادی، بار شبکه برق بیشتر خواهد شد؟ رجبی مشهدی میگوید که بخش آموزشی در حال حاضر وضعیت نیمهتعطیل دارد و سهم قابل توجهی در فشار کنونی شبکه ندارد. به گفته او، تدابیر لازم برای تأمین برق مدارس و دانشگاهها پس از بازگشایی نیز در نظر گرفته شده است.
با این وجود، تجربه سالهای اخیر نشان داده مدیریت برق در پاییز نیز به عوامل متعددی وابسته است؛ از ادامه گرما در مناطق جنوبی گرفته تا وضعیت تعمیرات نیروگاهها، ذخایر سوخت و میزان مصرف صنایع. بنابراین صرف بازگشایی یا تعطیلی مراکز آموزشی تعیینکننده اصلی وضعیت شبکه نیست.
زمستان و چالش تأمین سوخت نیروگاهها
در حالی که توجه افکار عمومی فعلاً روی پایان خاموشیهای تابستانی متمرکز است، اظهارات معاون برق و انرژی وزارت نیرو درباره ماههای سرد سال چشمانداز محتاطانهتری ارائه میدهد. او میگوید با توجه به ناترازی باقیمانده در بخش گاز و مشکلات زنجیره تأمین سوخت، کشور احتمالاً زمستان دشواری را پیش رو دارد.
این هشدار اهمیت دارد زیرا در زمستان، نیروگاههای حرارتی برای تولید برق به گاز وابستهاند و همزمان مصرف گاز خانگی و تجاری نیز افزایش مییابد. در صورت کمبود گاز، نیروگاهها ممکن است مجبور به استفاده بیشتر از سوختهای مایع شوند؛ اقدامی که علاوه بر دشواری تأمین و حمل، میتواند اثرات زیستمحیطی نیز داشته باشد. رجبی مشهدی تأکید میکند عبور از این شرایط نیازمند برنامهریزی دقیق، هماهنگی بین دستگاهها و همکاری مشترکان در مدیریت مصرف است تا آسیبهای ناشی از کمبود سوخت حداقل شود.
بنابراین، وعده پایان خاموشیهای تابستانی همچنان به کاهش دما و مصرف برق وابسته است، اما مسئله ناترازی انرژی با پایان تابستان ختم نمیشود. اگرچه وزارت نیرو از برطرف شدن محدودیتها در روزهای آینده صحبت میکند، نبود زمانبندی دقیق و نگرانی درباره تأمین سوخت در زمستان نشان میدهد که موضوع برق همچنان یکی از دغدغههای مهم خانوارها، کسبوکارها و سیاستگذاران خواهد بود.