مطالعه ضوابط اعلام شده توسط بانکها نشان میدهد که صندوقهای امانات در اندازهها و ابعاد مختلف به اشخاص حقوقی و حقیقی واجد شرایط اجاره داده میشوند و ماهیت اجاره این صندوقها کاملاً شخصی و اسمی است؛ یعنی استفاده از صندوق فقط برای خود اجارهکننده مجاز است.
البته دریافت صندوق امانات به معنای این نیست که تمام شعب هر بانک به این خدمت مجهز باشند. برای استقرار صندوقها باید شرایط ایمنی و امنیت لازم فراهم شده باشد؛ به همین دلیل معمولاً صندوقهای امانات در شعب منتخب، در خزانه یا فضایی که از نظر امنیتی مناسب است، قرار میگیرند.
صندوق امانات؛ خدمتی که در تمامی شعب ارائه نمیشود
علی نظافتیان، کارشناس حقوق بانکی، اظهار داشت: صندوقهای امانات باید در محل ویژهای مستقر شوند و اگر شعبهای از نظر ایمنی شرایط لازم را داشته باشد، صندوق امانات در همان شعبه راهاندازی میشود؛ وگرنه صندوقها معمولاً در خزانه بانک یا شعبه مربوطه قرار میگیرند.
بر اساس بررسیهای میدانی خبرنگار ایسنا، ارائه صندوق امانات مختص به یک بانک خاص نیست و بانکهای دولتی و خصوصی متعددی در این حوزه فعالیت دارند، اما همه بانکها لزوماً صندوق امانات ارائه نمیدهند و راهاندازی آن به امکانات و شرایط ایمنی شعبه بستگی دارد.
بنابراین، متقاضی برای اجاره صندوق امانات باید ابتدا از وجود این خدمت در شعبه مورد نظر و همچنین از خالی بودن صندوق اطمینان حاصل کند؛ زیرا حتی در شعب دارای صندوق ممکن است تمام ظرفیتها توسط مشتریان قبلی پر شده باشد.
هزینه اجاره صندوق چقدر است؟
یکی از نخستین سوالات مشتریان درباره صندوق امانات، هزینه استفاده از آن است. به عنوان نمونه، بر اساس اطلاعات اعلام شده از سوی بانکها، صندوقهای اجارهای در اندازههای مختلف ارائه میشوند و اجارهبها با توجه به حجم صندوق تعیین میگردد.
بانک ملی در تعرفه رسمی خود، حجم صندوق را مبنای محاسبه اجاره قرار داده و حداقل اجارهبها و مبلغ ودیعه را نیز مشخص کرده است؛ بنابراین هزینه پرداختی مشتری به اندازه صندوق انتخابی وابسته است و عدد ثابتی برای همه صندوقها وجود ندارد.
طبق اعلام این بانک درباره صدور سند اجاره (شامل اجارهبها سالانه و ودیعه)، اجاره به ازای هر سانتیمتر مکعب حجم ۱۴۴ ریال تعیین شده و ودیعه اجارهبها هشت برابر مبلغ اجارهبها است که حداقل آن ۴۸۰ هزار تومان میباشد.
علاوه بر این، هر بار مراجعه به صندوق معادل ۶۰ هزار ریال هزینه دارد و در صورت مفقود شدن کلیدها، تمامی هزینههای مربوط به قفلها و کلیدها ۱۴۴ هزار ریال است. همچنین تخلیه و تحویل صندوق بدون دریافت کارمزد انجام میشود.
شرایط اجاره صندوق امانات
علاوه بر اجارهبها، متقاضی باید درباره مبلغ ودیعه، نحوه بازپرداخت آن در پایان قرارداد و سایر هزینههای احتمالی نیز از شعبه اطلاعات کسب کند. همچنین افتتاح حساب برای متقاضی اجاره صندوق الزامی است؛ بنابراین صرف مراجعه به شعبه و پرداخت اجاره برای دریافت صندوق کافی نیست و متقاضی باید شرایط بانکی برای افتتاح حساب را نیز داشته باشد.
دو قفل برای یک صندوق
یکی از نکات مهم در ساختار صندوقهای امانات، استفاده از دو قفل برای هر صندوق است؛ یک قفل متعلق به مشتری و یک قفل متعلق به بانک.
طبق مقررات بانکی، هر قفل دارای یک کلید اصلی و یک کلید یدکی است و هر دو کلید مربوط به قفل مشتری هنگام اجاره تحویل وی میشود. صندوق تنها با استفاده همزمان از کلید قفل بانک و کلید قفل مشتری باز میشود.
بنابراین، کلیدی که در اختیار مشتری است فقط توسط خود او قابل استفاده است و بانک نمیتواند با آن کلید وارد صندوق شود.
همچنین مقررات بانکی تصریح میکند که بدون کلید مشتری، صندوق قابل باز شدن نیست و در صورت مفقود شدن کلیدهای مشتری، فرآیندهای ویژهای برای تعویض قفل یا باز کردن صندوق وجود دارد.
اگر هر دو کلید مشتری به دلیل عدم مراقبت وی مفقود شود و بانک مجبور به شکستن صندوق گردد، هزینههای مربوط به قفل، کلیدها، تعمیر و رنگ صندوق بر عهده مشتری خواهد بود. همچنین در صورت گم شدن یکی از کلیدها، مشتری باید بلافاصله بانک را مطلع کند تا قفل صندوق با حضور وی تعویض شود و هزینهها طبق تعرفه بانک دریافت میشود.
چه اقلامی را میتوان داخل صندوق گذاشت؟
صندوق امانات برای نگهداری اشیاء و اسنادی است که متناسب با حجم صندوق باشند، اما این اختیار مطلق نیست. برای مثال، طبق مقررات بانک ملی، مشتری میتواند اشیاء و اسناد متناسب با حجم صندوق را در آن قرار دهد به شرطی که این اقلام باعث فساد یا خسارت به صندوق یا خزانه بانک نشوند. همچنین اقلامی که ماهیت غیرقانونی یا خطرناک دارند، مجاز به نگهداری در صندوق نیستند.
علی نظافتیان، کارشناس حقوق بانکی، تاکید کرد که درباره محتویات صندوق ملاحظات امنیتی وجود دارد و نباید موادی مثل مواد مخدر یا اسلحه در صندوق گذاشته شود. این موارد بخشی از ملاحظات امنیتی صندوقهای امانات است.
بنابراین، هرچند فلسفه صندوق امانات بر پایه محرمانگی محتویات آن است، ولی این محرمانگی به معنای اجازه نگهداری هرگونه کالا یا شیء در صندوق نیست.
آیا بانک از محتویات صندوق اطلاع دارد؟
یکی از ویژگیهای برجسته صندوقهای امانات، محرمانه بودن محتویات آنهاست. مشتری صندوق را اجاره میکند تا داراییها یا اسناد خود را در محلی امن نگهداری کند، بدون اینکه بانک از جزئیات محتویات مطلع باشد.
نظافتیان تأکید کرد که در سراسر جهان، فرض بر این است که فردی که صندوق امانات اجاره میکند، نمیخواهد بانک از محتویات آن اطلاع داشته باشد؛ بنابراین بانک هم نباید از محتویات مطلع شود. از سوی دیگر، بانک نمیتواند چیزی را که ندیده بیمه کند و به همین دلیل موضوع بیمه محتویات صندوق امانات پیچیده است.
چالشهای بیمه محتویات صندوق
مسئله بیمه یکی از مهمترین ابهامات درباره صندوقهای امانات است. از یک طرف مشتری دارایی خود را برای نگهداری امن به بانک میسپارد و از طرف دیگر، بانک اصولاً از ارزش و ماهیت دقیق محتویات صندوق آگاهی ندارد.
با این حال، به گفته کارشناس حقوق بانکی، خود مشتری میتواند محتویات صندوق را از طریق شرکتهای بیمه به صورت مستقل بیمه کند.
نظافتیان با اشاره به بحثهای مطرح شده پس از حادثهای در بانک ملی گفت: الزام بانکها به بیمه محتویات صندوقهای امانات برخلاف فلسفه این صندوقهاست، زیرا فلسفه صندوق امانات این است که مستاجر نمیخواهد کسی از محتویات آن مطلع شود.
او افزود: با این وجود، مجدداً موضوع بیمه صندوقهای امانات و محتویات آنها مطرح شده است و اگر قرار باشد بیمهای صورت گیرد، شرکت بیمه باید با توجه به ارزش اسناد و اموالی که در صندوق قرار دارد، میزان بیمه را مشخص کند.
وی اشاره کرد که افراد معمولاً تمایلی ندارند اطلاعات مالی خود را در اختیار افراد خارج از این حوزه قرار دهند و این موضوع یکی از چالشهای بیمه محتویات صندوقهای امانات است. بنابراین تفاوت مهمی بین امنیت فیزیکی صندوق و بیمه ارزش محتویات آن وجود دارد؛ ممکن است بانک تمهیدات امنیتی قابل توجهی برای حفاظت از خزانه و صندوقها داشته باشد، اما این به معنای بیمه بودن ارزش تمام داراییهای داخل صندوق نیست.
نحوه دسترسی به صندوق چگونه است؟
بر اساس مقررات بانکها، مشتریانی که گواهی اجاره صندوق را دارند، میتوانند در ساعات کاری بانک به محل صندوق مراجعه کنند. پس از تکمیل و امضای پروانه ورود و تحویل آن به مسئول مربوطه، امکان دسترسی به صندوق فراهم میشود.
در واقع، دسترسی به صندوق مانند یک کمد شخصی آزاد نیست و ورود مشتری به محل صندوق تابع قوانین امنیتی و اداری بانک است. علاوه بر این، اجاره صندوق قابل انتقال به فرد دیگر نیست و اصل بر استفاده مستقیم خود مشتری است؛ هرچند برخی بانکها امکان اعطای وکالت را نیز فراهم کردهاند.
طبق مقررات بانکی، مشتری میتواند برای باز کردن صندوق، گذاشتن یا برداشتن اشیاء و اسناد، و انجام امور مربوطه به شخص دیگری وکالت دهد. بانک وکالتنامه را دریافت و ثبت میکند و برای وکیل کارت نمونه امضا صادر مینماید.
صندوق امانات فقط برای نگهداری طلا نیست
عموم تصور میکنند صندوق امانات عمدتاً برای نگهداری طلا، سکه و جواهرات است، اما قوانین دامنه وسیعتری دارد و اسناد و مدارک نیز میتوانند در آن نگهداری شوند. البته مشتری باید دقت کند که صندوق امانات محل نگهداری اشیای غیرقانونی یا موادی که ممکن است به خزانه یا صندوق آسیب برسانند، نیست و مسئولیت خسارت ناشی از قرار دادن اقلام نامناسب بر عهده مشتری است.
بر اساس مقررات، هرگونه خسارتی که به بانک در اثر نگهداری اشیای نامناسب یا بر اساس شرایط قرارداد وارد شود، بر عهده مشتری خواهد بود.
صندوق امانات؛ توازن میان امنیت و محرمانگی
ویژگی متمایزکننده صندوقهای امانات بانکی، توازن میان دو اصل امنیت و محرمانگی است. بانک موظف است محیطی امن برای نگهداری صندوق فراهم کند، اما نباید از محتویات آن مطلع شود.
این ویژگی، موضوع بیمه محتویات را پیچیده کرده است؛ زیرا بیمهگر معمولاً برای تعیین ارزش بیمه شده به اطلاعاتی درباره دارایی نیاز دارد، در حالی که فلسفه صندوق امانات بر محرمانه ماندن محتوای آن استوار است.
در نتیجه، برای متقاضیان صندوق امانات، تنها قیمت اجاره مهم نیست؛ بلکه پیش از امضای قرارداد باید درباره مبلغ ودیعه، نحوه دسترسی، تعداد و وضعیت کلیدها، هزینه مفقودی کلید، شرایط اعطای وکالت، اقلام ممنوع، میزان مسئولیت بانک و وضعیت بیمه محتویات نیز به طور کامل آگاهی حاصل کنند.
در پایان، صندوق امانات بانکی خدمتی است که امنیت فیزیکی آن بر عهده بانک بوده و مسئولیت رعایت مقررات استفاده از آن بر عهده مشتری است؛ اما در خصوص ارزش محتویات و جبران خسارت احتمالی، مفاد قرارداد، مقررات بانک و در صورت وجود، شرایط بیمه تعیینکننده خواهند بود.
انتهای پیام