در چهار ماه گذشته، قیمت میلگرد تقریباً دو برابر شده است؛ این افزایش قابل توجه علاوه بر تأثیر نرخ ارز و انتظارات تورمی، تحت تأثیر محدودیت‌های تولید فولاد و تغییر در رفتار تقاضا نیز قرار گرفته است.
بازار میلگرد طی این مدت شاهد یکی از برجسته‌ترین دوره‌های افزایش قیمت بوده است. براساس داده‌های بررسی‌شده، قیمت هر کیلوگرم گواهی سپرده میلگرد که در تیرماه حدود ۵۲ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۱۰۸ هزار تومان رسیده است. از این رو، قیمت این محصول در این بازه زمانی حدود ۱۰۸ درصد افزایش یافته و بیش از دو برابر شده است. همچنین، نرخ میلگرد در بازار فیزیکی در بازه ۱۱۰ تا ۱۱۵ هزار تومان قرار دارد.
لازم به ذکر است که قیمت گواهی سپرده کالایی و قیمت میلگرد در بازار فیزیکی دو شاخص متفاوت هستند و مقایسه آن‌ها باید با توجه به تفاوت شرایط معاملاتی، هزینه‌های تحویل و ویژگی‌های محصول انجام شود.
این افزایش چشمگیر قیمت را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد. افزایش نرخ ارز، محدودیت‌های تولید در صنعت فولاد و تغییر رفتار تقاضا، سه عامل کلیدی هستند که می‌توانند روند صعودی قیمت میلگرد را توضیح دهند.
سه عامل اصلی در افزایش قیمت میلگرد
اولین عامل، افزایش نرخ ارز و انتظارات تورمی است. اگرچه بخش عمده‌ای از زنجیره تولید فولاد در داخل کشور انجام می‌شود، اما قیمت‌گذاری محصولات فولادی تحت تأثیر نوسانات بازار ارز و قیمت‌های جهانی قرار دارد.
نرخ ارز از چند مسیر بر قیمت میلگرد تأثیر می‌گذارد. نخست، افزایش هزینه تأمین تجهیزات، قطعات و برخی مواد اولیه موجب افزایش بهای تمام‌شده تولید می‌شود. دوم، با افزایش نرخ ارز، ارزش جایگزینی محصولات فولادی نیز تغییر می‌کند؛ به این معنا که تولیدکننده هنگام تعیین قیمت محصولات خود، علاوه بر هزینه‌های فعلی، هزینه تأمین مجدد مواد اولیه و جایگزینی موجودی انبار را نیز در نظر می‌گیرد.
عامل دوم به محدودیت‌های برق و تأثیر آن بر ظرفیت تولید کارخانه‌های فولادی مربوط است. صنعت فولاد به‌ویژه در بخش ذوب و تولید به تأمین پایدار انرژی وابسته است و محدودیت برق می‌تواند باعث کاهش ساعات کاری کارخانه‌ها، افت تولید و در نتیجه کاهش عرضه محصولات فولادی شود.
در این خصوص، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت در خردادماه سال ۱۴۰۵ درباره پیامدهای محدودیت برق در صنعت فولاد هشدار داده و تأکید کرده بود که اختلال در تأمین برق کل زنجیره تولید فولاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
البته شدت تأثیر این عامل بر قیمت میلگرد به شدت و مدت زمان محدودیت‌ها، میزان موجودی انبارها و حجم عرضه کارخانه‌ها بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان تمام افزایش قیمت چهار ماه گذشته را به محدودیت‌های انرژی نسبت داد.
عامل سوم، افزایش تقاضای سرمایه‌ای و رفتارهای هیجانی در بازار است. در شرایطی که انتظارات تورمی بالا می‌رود، برخی خریداران ممکن است برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت کالاهای فیزیکی و مواد اولیه روی آورند. این رفتار می‌تواند تقاضا را در برخی مقاطع افزایش داده و فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند.
با این حال، برای تعیین سهم دقیق تقاضای سرمایه‌ای در افزایش قیمت میلگرد، لازم است اطلاعات مربوط به حجم معاملات، موجودی انبارها و میزان مصرف واقعی صنایع ساختمانی نیز بررسی شود. صرف افزایش قیمت به تنهایی دلیلی قطعی برای ورود گسترده سرمایه‌های سرگردان به این بازار نیست.
تأثیر افزایش قیمت میلگرد بر قیمت مسکن
اهمیت رشد قیمت میلگرد زمانی بهتر قابل درک است که نقش این محصول در ساخت‌وساز شهری مورد بررسی قرار گیرد. برخلاف تصور رایج، مصرف میلگرد محدود به ساختمان‌های دارای اسکلت فلزی نیست و بخش قابل توجهی از ساختمان‌های اسکلت بتنی نیز به این محصول وابسته‌اند.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران درباره پروانه‌های ساختمانی صادرشده در سال ۱۳۹۹، حدود ۶۸.۱ درصد پروانه‌های ساخت ساختمان مسکونی به ساختمان‌های بتن‌آرمه اختصاص داشته است. در مقابل، سهم ساختمان‌های اسکلت فلزی حدود ۱۴.۳ درصد بوده و حدود ۱۶.۴ درصد به ساختمان‌هایی با مصالح آجر، آهن و ترکیبات مشابه تعلق داشته است.
این آمار نشان می‌دهد که سهم ساختمان‌های بتن‌آرمه در پروانه‌های ساختمانی بسیار بیشتر از ساختمان‌های اسکلت فلزی است. نکته کلیدی این است که بتن‌آرمه ترکیبی از بتن و میلگرد است و میلگرد نقش بسیار مهمی در تحمل نیروهای کششی و افزایش مقاومت سازه ایفا می‌کند.
در ساختمان‌های بتنی، میلگرد در بخش‌های مختلفی نظیر فونداسیون، ستون‌ها، تیرها و سقف‌ها کاربرد دارد. بنابراین حتی اگر اسکلت اصلی ساختمان از بتن ساخته شده باشد، افزایش قیمت میلگرد می‌تواند هزینه بخش مهمی از سازه را افزایش دهد.
در ساختمان‌های اسکلت فلزی نیز اگرچه ستون‌ها و تیرهای اصلی از مقاطع فولادی ساخته می‌شوند، اما میلگرد همچنان در بخش‌هایی مانند فونداسیون و اجزای بتن‌آرمه مورد استفاده است.
به این ترتیب، افزایش قیمت میلگرد تنها بر ساختمان‌های فلزی تأثیر نمی‌گذارد بلکه بخش قابل توجهی از ساخت‌وساز شهری با سازه‌های بتنی نیز تحت تأثیر این روند قرار می‌گیرند.
آیا افزایش قیمت میلگرد به معنای افزایش هزینه ساخت مسکن است؟
افزایش قیمت میلگرد به طور مستقیم هزینه تأمین مصالح سازندگان را افزایش می‌دهد؛ اما تأثیر آن بر هزینه نهایی ساخت هر مترمربع ساختمان بستگی به عوامل مختلفی دارد.
برای محاسبه دقیق این تأثیر باید میزان مصرف میلگرد در هر مترمربع ساختمان، نوع سازه، تعداد طبقات، مشخصات فنی و قیمت سایر نهاده‌های ساختمانی نیز مشخص شود. بنابراین نمی‌توان صرفاً با استناد به رشد حدود ۱۰۸ درصدی قیمت میلگرد، همان میزان افزایش را برای هزینه ساخت مسکن فرض کرد.
علاوه بر این، هزینه ساخت ساختمان تنها به قیمت مصالح محدود نمی‌شود. دستمزد نیروی انسانی، هزینه تجهیزات، زمین، مجوزها، حمل‌ونقل و سایر نهاده‌های تولید نیز در قیمت تمام شده نقش دارند.
با این حال، ادامه روند رشد قیمت میلگرد می‌تواند سرمایه اولیه مورد نیاز سازندگان را افزایش دهد. این موضوع به‌ویژه برای پروژه‌هایی که در مراحل ابتدایی ساخت قرار دارند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش عمده‌ای از هزینه‌های خرید مصالح و اجرای اسکلت در مراحل اولیه پروژه پرداخت می‌شود.
از سوی دیگر، افزایش هزینه ساخت لزوماً به معنای انتقال فوری و کامل آن به قیمت فروش مسکن نیست. در شرایط رکود معاملات، قدرت خرید محدود خانوارها و کاهش تقاضای مؤثر ممکن است موجب شود سازندگان نتوانند تمام افزایش هزینه‌ها را در قیمت نهایی واحدهای مسکونی منعکس کنند. در چنین شرایطی، بخشی از فشار افزایش هزینه‌ها ممکن است به کاهش حاشیه سود سازندگان یا تعویق پروژه‌های جدید منجر شود.