با گسترش خدمات بانکداری دیجیتال و ظهور پلتفرم‌های اعتباردهی آنلاین، مسیر دریافت تسهیلات خرد به شکل قابل توجهی تغییر کرده است. اکنون متقاضیان بدون نیاز به مراجعه حضوری به شعب بانکی، می‌توانند از طریق برخی اپلیکیشن‌ها درخواست وام نقدی یا اعتبار خرید کالا را ثبت کنند. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که سقف تسهیلات، نرخ سود، مدت بازپرداخت و الزامات ضمانت در هر پلتفرم به‌طور چشمگیری متفاوت است و متقاضیان باید با دقت این موارد را مدنظر قرار دهند.
از تسهیلات نقدی تا اعتبار خرید؛ روند خدمات دیجیتال چگونه است؟
در سال‌های گذشته، دریافت تسهیلات خرد عمدتاً مستلزم مراجعه حضوری به بانک‌ها، تشکیل پرونده، ارائه مدارک و معرفی ضامن بود. اما با پیشرفت بانکداری دیجیتال و شکل‌گیری پلتفرم‌های اعتباردهی، بخش عمده‌ای از این فرایند به فضای آنلاین منتقل شده است.
امروزه برخی بانک‌ها و نئوبانک‌ها این امکان را فراهم کرده‌اند که کاربران بتوانند از طریق اپلیکیشن‌های خود درخواست تسهیلات دهند و آن را دریافت کنند. علاوه بر این، شرکت‌های فعال در حوزه فناوری مالی نیز با ارائه اعتبار خرید، امکان خرید کالا و خدمات به‌صورت اقساطی را برای کاربران خود مهیا کرده‌اند.
لازم به ذکر است که همه این خدمات را نمی‌توان به‌عنوان وام نقدی در نظر گرفت. در تسهیلات نقدی، مبلغ وام پس از طی فرآیند اعتبارسنجی و تأیید درخواست به حساب متقاضی واریز می‌شود؛ اما در اعتبار خرید، کاربر تنها می‌تواند مبلغ تخصیص‌یافته را برای خرید از فروشگاه‌ها یا پذیرندگان طرف قرارداد صرف کند. این تفاوت اساسی، در انتخاب پلتفرم و بررسی شرایط بازپرداخت اهمیت فراوانی دارد.
در این گزارش، نمونه‌هایی از نئوبانک‌ها و پلتفرم‌های بانکی فعال در کشور برای تحلیل وضعیت تسهیلات‌دهی دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
بلوبانک؛ تسهیلات بر مبنای میانگین موجودی و رتبه اعتباری
بلوبانک، یکی از نئوبانک‌های مطرح است که تسهیلات خود را بر اساس سابقه حساب، میانگین موجودی و رتبه اعتباری متقاضیان ارائه می‌دهد. طبق طرح اعلام‌شده، سقف وام نقدی این نئوبانک تا ۴۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است. نرخ سود این تسهیلات ۲۰ درصد و مدت بازپرداخت ۱۲ ماه اعلام شده است. همچنین، میانگین موجودی سه‌ماهه و رتبه اعتباری متقاضیان نقش تعیین‌کننده‌ای در مبلغ وام قابل دریافت دارند و امکان دریافت وام با یا بدون ضامن، بسته به شرایط اعتباری افراد متغیر است. بنابراین سقف ۴۰۰ میلیون تومان به معنای پرداخت یکسان این مبلغ به تمام کاربران نیست.
ویپاد؛ تسهیلات در قالب طرح‌های برآیند و پیمان
ویپاد، دیجیتال‌بانک پاسارگاد، تسهیلات خود را در قالب چند طرح مختلف ارائه می‌کند. طرح برآیند برای مبالغ خردتر طراحی شده و طرح پیمان امکان دریافت مبالغ بالاتر را فراهم می‌کند. سقف اعلام‌شده برای طرح پیمان تا ۴۰۰ میلیون تومان است که دریافت آن به شرایط اعتباری و ارائه تضامین لازم، مانند چک دیجیتال، وابسته است. همچنین در طرح برآیند، مبالغ و شرایط بازپرداخت متنوع است و به همین دلیل سقف طرح پیمان نباید به تمامی خدمات اعتباری ویپاد تعمیم داده شود.
بانکینو؛ وامینو و تسهیلات مبتنی بر اعتبار مشتری
بانکینو، نئوبانک بانک خاورمیانه، از طریق سرویس وامینو امکان دریافت اعتبار و تسهیلات را برای کاربران فراهم کرده است. مبلغ قابل دریافت و شرایط بازپرداخت در این سرویس به امتیاز حساب، سابقه مالی و طرح فعال متکی است. با توجه به احتمال تغییر شرایط و سقف تسهیلات، متقاضیان باید هنگام ثبت درخواست در اپلیکیشن، میزان اعتبار قابل دریافت و الزامات ضمانت را به دقت بررسی کنند. در این مدل نیز، اعتبارسنجی و سابقه بازپرداخت از عوامل تعیین‌کننده شرایط تسهیلات به شمار می‌آیند.
باجت؛ از تسهیلات قرض‌الحسنه تا وام ممتاز
باجت، پلتفرم بانک تجارت، انواع مختلفی از تسهیلات را ارائه می‌دهد. از جمله این خدمات، وام قرض‌الحسنه تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان با کارمزد ۴ درصد و بازپرداخت حداکثر ۶۰ ماهه است. همچنین در طرح وام ممتاز، سقف تسهیلات تا ۷۰۰ میلیون تومان اعلام شده ولی مبلغ قابل دریافت به میزان و مدت سپرده‌گذاری، نرخ انتخابی و شرایط اعتباری متقاضی وابسته است. در اطلاع‌رسانی‌های باجت اشاره شده است که امکان دریافت مبالغی از این تسهیلات بدون معرفی ضامن برای برخی رتبه‌های اعتباری نیز وجود دارد، بنابراین سقف ۷۰۰ میلیون تومان نباید به‌عنوان وام بدون شرط برای همه کاربران تلقی شود.
سپینو؛ تسهیلات نیترو بر اساس میانگین حساب
سپینو، نئوبانک بانک صادرات ایران، با طرح نیترو امکان دریافت تسهیلات بدون مراجعه حضوری را فراهم کرده است. سقف تسهیلات این طرح تا ۶۰۰ میلیون تومان است و میزان آن بر اساس سپرده‌گذاری و امتیاز حاصل از موجودی حساب تعیین می‌شود.
بانک صادرات در اطلاع‌رسانی جدید خود، تمدید طرح نیترو تا ۱۵ اسفند ۱۴۰۵، نیاز به حداقل دو ماه سپرده‌گذاری و بازپرداخت منعطف تا ۳۶ ماه را اعلام کرده است. فرآیند ثبت درخواست و دریافت تسهیلات کاملاً از طریق اپلیکیشن سپینو انجام می‌گیرد و متقاضی نیازی به مراجعه حضوری ندارد.
ازکی‌وام؛ اعتبار خرید کالا با بازپرداخت چندماهه
ازکی‌وام به جای پرداخت وجه نقد، اعتبار خرید کالا و خدمات را به متقاضیان ارائه می‌دهد. سقف اعتبار این پلتفرم تا ۱۰۰ میلیون تومان است و امکان بازپرداخت در دوره‌های ۱۲ و ۱۸ ماهه وجود دارد. ارائه چک صیادی و انجام اعتبارسنجی از جمله شرایط دریافت این اعتبار است. مبلغ تخصیص‌یافته تنها برای خرید از فروشگاه‌ها و پذیرندگان طرف قرارداد قابل استفاده است و به همین دلیل، این خدمت در دسته اعتبار خرید قرار می‌گیرد نه وام نقدی.
اسنپ‌پی؛ اعتبار بانکی و خرید چهارقسطی
اسنپ‌پی دو نوع خدمت اعتباری متفاوت ارائه می‌دهد. سرویس خرید چهارقسطی برای خریدهای خرد طراحی شده و با سرویس اعتبار بانکی بلندمدت تفاوت دارد. در سرویس اعتبار بانکی امکان دریافت اعتبار خرید تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان و بازپرداخت در دوره‌های بلندمدت‌تر فراهم شده است. این خدمت مستلزم اعتبارسنجی و ارائه چک صیادی است و مبلغ آن به صورت وجه نقد قابل برداشت نیست. بنابراین سقف اعتبار بانکی نباید با سقف سرویس چهارقسطی برابر در نظر گرفته شود.
دیجی‌پی؛ تسهیلات خرید کالا با چک یا سفته
دیجی‌پی نیز پلتفرمی است که امکان دریافت اعتبار برای خرید کالا از فروشگاه‌های طرف قرارداد را فراهم کرده است. سقف اعلام‌شده برای برخی طرح‌های خرید کالا تا ۲۰۰ میلیون تومان است و بازپرداخت آن در دوره‌های مشخص و متناسب با هر طرح انجام می‌شود. ارائه چک صیادی یا سفته الکترونیکی و گذراندن فرآیند اعتبارسنجی از شرایط دریافت این تسهیلات است. اعتبار تخصیص‌یافته صرفاً برای خرید کالا قابل استفاده است و ماهیت وام نقدی ندارد.
۷۲۴؛ اعتبار خرید تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان
اپلیکیشن ۷۲۴ با ارائه خدمت اعتبار خرید کالا، امکان دریافت تسهیلات تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان را برای متقاضیان فراهم کرده است. مبلغ اعتبار بر اساس رتبه اعتباری متقاضی تعیین می‌شود و بازپرداخت آن حداکثر در ۲۴ ماه صورت می‌گیرد. ارائه یک فقره چک صیادی از شرایط دریافت این اعتبار است و طبق اعلام، متقاضی برای استفاده از این طرح نیازی به معرفی ضامن ندارد. مبلغ تخصیص‌یافته فقط برای خرید از فروشگاه‌های طرف قرارداد قابل استفاده است و به صورت وجه نقد به حساب متقاضی واریز نمی‌شود.
کالانو؛ اعتبار خرید از طریق پلتفرم باجت
کالانو، محصول اعتباری بانک تجارت در بستر باجت، امکان خرید اقساطی کالا و برخی خدمات را فراهم کرده است. سقف اعتبار این طرح بر اساس نوع کالا متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که برای خرید موتورسیکلت تا یک میلیارد تومان، برای لوازم خانگی تا ۳۰۰ میلیون تومان و برای کالاهای دیجیتال تا ۱۰۰ میلیون تومان اعلام شده است. دوره بازپرداخت بسته به گروه کالایی و مبلغ اعتبار، بین ۱۲ تا ۳۶ ماه متغیر است. شرایط ضمانت و میزان اعتبار قابل استفاده نیز به رتبه اعتباری، مبلغ خرید و ضوابط طرح وابسته است. بنابراین سقف یک میلیارد تومانی کالانو به معنای امکان دریافت این مبلغ برای همه گروه‌های کالایی نیست.
سهولت دریافت وام؛ با چه هزینه‌ای؟
بررسی خدمات ۱۰ پلتفرم مذکور نشان می‌دهد نمی‌توان صرفاً بر اساس سقف وام، تسهیلات دیجیتال را رتبه‌بندی کرد. در برخی طرح‌ها، دریافت تسهیلات وابسته به میانگین موجودی یا سپرده‌گذاری است؛ برخی دیگر چک، سفته یا ضامن نیاز دارند و در برخی خدمات نیز اعتبار فقط برای خرید از پذیرندگان مشخص قابل استفاده است.
علاوه بر این، نرخ سود اسمی به تنهایی معیار مناسبی برای مقایسه هزینه تسهیلات نیست. متقاضی باید علاوه بر نرخ سود یا کارمزد، مدت بازپرداخت، مبلغ هر قسط، مجموع بازپرداخت، هزینه‌های جانبی و محدودیت‌های مصرف اعتبار را نیز در نظر بگیرد.
به این ترتیب، توسعه خدمات دیجیتال اگرچه تا حدی دشواری‌های مراجعه حضوری و تشکیل پرونده را کاهش داده، اما به معنای حذف الزامات اعتبارسنجی و ضمانت نیست. انتخاب بین وام نقدی و اعتبار خرید باید بر اساس نیاز واقعی متقاضی و توان بازپرداخت او صورت گیرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد سهولت دسترسی به تسهیلات زمانی به مزیت واقعی تبدیل می‌شود که با شفافیت در هزینه‌ها و شرایط قرارداد همراه باشد.
مقایسه تسهیلات اپلیکیشن‌های بانکی و پلتفرم‌های مالی
توضیح: ارقام درج‌شده سقف برخی طرح‌ها است و دریافت آنها به احراز شرایط، اعتبارسنجی و ضوابط هر ارائه‌دهنده بستگی دارد. سقف یک میلیارد تومانی کالانو ویژه خرید موتورسیکلت و سقف ۷۰۰ میلیون تومانی باجت مربوط به طرح ممتاز با شرایط سپرده‌گذاری است.