6عصر ؛ نهال موسوی – رئالیتی‌شوی تازه‌ای به نام «صحنه» هنوز به مرحله پخش رسمی نرسیده اما پیش از آغاز، به موضوع بحث‌های فراوان تبدیل شده است. این برنامه که با اجرای فرزاد فرزین همراه است، از دوشنبه ۹ آذر به صورت اختصاصی از فیلیمو پخش خواهد شد و با حضور صد داور و کاپیتانی محمد علیزاده طراحی شده است.
تهیه‌کننده این پروژه حامد جوادزاده است؛ کسی که پیش‌تر برنامه‌های «صداتو»، «ممیزی» و «زابیواکا» را ساخته و می‌گوید که طراحی و انجام پیش‌تولید «صحنه» تقریباً دو سال به طول انجامیده است.
این طرح مسیر ساده‌ای را طی نکرده است: پیش از این اعلام شده بود که برنامه پس از ضبط بخش عمده‌ای از آن، که قرار بود از هفته دوم مهرماه پخش شود، متوقف شده است. این توقف با مشکلات مالی اسپانسر برنامه همزمان بوده است.
موضوعی که بحث‌ها را داغ کرد، انتشار ویدیویی بود که ورود فرزاد فرزین به استودیو را نشان می‌داد. در این ویدیو، گروهی از هنرمندان شناخته شده زن و مرد حاضر در استودیو با ورود او ترانه خاطره‌انگیز «قصه عشق» از ابی را همخوانی می‌کنند.
واکنش‌ها به این ویدیو یکدست نبود. عده‌ای از کاربران پرسیدند چرا در سال‌های گذشته شنیدن آثار ابی با محدودیت و دردسر همراه بود اما حالا جمعیتی مختلط با رهبری فرزاد فرزین آزادانه این ترانه را می‌خوانند.
یک رسانه این شروع را «عجیب» توصیف کرد و ترانه را «وطن‌فروشی» نامید. برخی دیگر دکور برنامه را مشابه یک برنامه روسی دانستند و گروهی نیز خواستار برخورد با این موضوع شدند.
همخوانی ترانه «قصه عشق» در برنامه صحنه
با این حال، به نظر من آنچه در این ویدیو مشاهده می‌شود نه خطا است و نه خلاف قانون. همخوانی جمعیت با ورود مجری، لحظه‌ای صمیمی و تاثیرگذار را خلق می‌کند و برای شروع برنامه‌ای که قصد دارد در بازار پررقابت نمایش خانگی جایگاهی پیدا کند، انتخابی هوشمندانه است.
ترانه‌ای آشنا، چهره‌ای محبوب و جمعیتی مشتاق که از سر علاقه می‌خوانند، ترکیبی است که کمتر مخاطبی را بی‌تفاوت می‌گذارد.
مضمون ترانه «قصه عشق» نیز، تا جایی که شنوندگان آن را می‌شناسند، هیچ محتوای ممنوعه یا ناپسندی ندارد. اصل مهم در نقد آثار این است که آن‌ها را بر اساس محتوایشان بسنجیم، نه صرفاً به دلیل نام خواننده آن‌ها.
دو اشکال جدی‌تر وجود دارد که باید جداگانه به آن‌ها پاسخ داد. نخست اینکه آثار این خواننده در چند دهه گذشته مجوز رسمی پخش در ایران نداشته‌اند و حضور این آثار در یک برنامه مجوزدار، سوال‌برانگیز است. این نکته درست است اما مشکل اصلی در جای دیگری است.
اگر معیارهای صدور مجوز در عمل یکسان نیستند، ایراد متوجه نهادهایی است که این معیارها را وضع می‌کنند نه برنامه‌ای که ترانه‌ای شناخته شده را برای همخوانی انتخاب کرده است. یک منتقد منصف باید از مسئولان بخواهد معیارهای روشن و عمومی وضع کنند، نه اینکه هر بار بر اساس خلأ این معیارها، آثار را محکوم کند.
دومین نکته این است که این شروع جنجالی برنامه، احتمالا به صورت حساب‌شده برای جلب توجه بوده و از این بابت اشکالی ندارد. شروع هر برنامه‌ای به گونه‌ای طراحی می‌شود تا نگاه‌ها را جلب کند.
مهم این است که توجه چگونه جلب شده است: آیا با توهین و ابتذال یا با لحظه‌ای که جمعیت از سر میل و خاطره با هم می‌خواند؟ در این مورد، همراهی با خاطره جمعی چند نسل به چشم می‌آید.
نکته دیگری که در همین ویدیوها به چشم می‌خورد، شباهت واضح دکور و ساختار «صحنه» به برنامه استعدادیابی «All Together Now» از بی‌بی‌سی است که در آن صد داور در سالن حضور دارند.
در نسخه اصلی این برنامه، داوران پیش از ضبط همه ترانه‌ها را یاد می‌گیرند و نمی‌دانند چه کسی قرار است آن‌ها را اجرا کند. این قالب بین‌المللی است و نسخه‌های محلی آن در کشورهای زیادی مثل روسیه، آلمان، ایتالیا و فرانسه ساخته شده است.
برنامه‌ی استعدادیابی «All Together Now»
شاید همین موضوع باعث شده برخی کاربران دکور «صحنه» را مشابه برنامه‌ای روسی بدانند. قالب‌های موفق معمولاً در کشورهای مختلف کپی و اقتباس می‌شوند و این نه نقطه ضعف است و نه افتخار.
اینکه «صحنه» امتیاز رسمی استفاده از این قالب را دریافت کرده یا خیر، در گزارش‌هایی که دیده‌ام مشخص نیست. اما تفاوت مهمی هم وجود دارد: در نسخه بریتانیایی شرکت در این برنامه برای همه آزاد است و از افراد مبتدی تا حرفه‌ای حضور دارند، در حالی که مدیر محتوای «صحنه» می‌گوید این برنامه یک استعدادیابی نیست بلکه رقابتی است میان هنرمندانی که پیش‌تر مسیر خود را در موسیقی آغاز کرده‌اند.
لازم است به تهیه‌کننده برنامه هم اشاره کنیم. حامد جوادزاده با ساخت «صداتو» نشان داده که چطور می‌تواند مخاطب را جذب و درگیر برنامه نگه دارد و ضرباهنگ مناسبی ایجاد کند.
«صحنه» پیش از پخش رسمی توانسته نگاه‌ها را به خود جلب کند و در رقابت شدید رسانه‌ای، این بخش مهمی از موفقیت است. اما قضاوت نهایی به خود برنامه بستگی دارد: انتخاب شرکت‌کنندگان، کیفیت داوری و اینکه قالب اقتباس شده از خارج چگونه در دست سازنده ایرانی رنگ و روایت پیدا می‌کند.
اکنون باید منتظر بود و دید روند این برنامه چگونه پیش می‌رود. تا آن زمان، بهتر است درباره «صحنه» بر اساس آنچه تاکنون نشان داده شده، صحبت کنیم نه بر اساس آنچه قرار است ارائه دهد.